[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is
marked as ~g.]
[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa
upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon
ay hindi na ginagamit.]
ANG KATIPUNAN
ALIWAN NA MAY DALAUANG BAHAGUI
TUGMA NA SINULAT NI
Gabriel Beato Francisco
Nangyari sa pulo nang Lusong nang taong 1896
ICATLONG CASULATAN
MAYNILA
Limbagan nang: "La Democracia," Villalobos, 5 Quiapo.
1899.
Lumabas nang minsan sa Teatro Oriental
Ang may-ari ay natatahan sa daang S. Fernando, ika 16 na bahay,
Binundoc at sa ika 4 na bahay, nayon nang San, Roque,
Sampalok.
Ang aliwang ito ay nalathala na sa pamahayagang
ANG KAPATID NANG BAYAN.
Talaan ng Nilalaman
UNANG BAHAGUI
Ang butod ng digmaan ay bundok: sa paanan nito ay pamumutihan
nang cahoy na lanca sa may mga buñga at bañgin na
sagana sa baguing na cun tatanauin sa ibaba ay may
lansañgan. Pagcahaui nang telon ay aauitin ang CANTO
NACIONAL FILIPINO.
|
Música.
Ina naming Filipinas
sa sandaigdiga'y hayag,
ang cayaman at dilag
ualang sucat macatulad.
Iyo namang caanacan
lahing sadya cung sa tapang,
di natatacot mamatay
at marunong magsangalang.
Caya cayo lilo't
tacsil
na castilang sinuñgaling,
dapat bayaran sa amin
inyong mga pag alipin.
Lalo ang mga sucaban
na fraileng tampalasan,
ñgayon ay capanahunang
magbayad sa mga utang.
|
Pag-hinto nang-auit ay muling magsisitaban nang copa at saca
paguiguitna ang calahatan.
Hablado.
Josefo, Lusino, Kalingtong, Tomasa, Idéng at ilang
mangluluas ng gulay, na umaauit hangang tumatacbo.
UNANG DIGMA
Sila rin
ang katipunan ay naguupuan
sa lilim
ng isang cahoy, at ng tauagan ang mga mangluluas ay
nagtindigan
gulat.
uurong at bubunutin ang sundang
gulat
magara
hahakbang
gulat na gulat
gulat na gulat
paiquit
Lalayo ng caunti
lalapit
Ibababa
sa cay Tomasa
sa cay Ideng
Cucuha sa bilao
Muling lalacad ang mga manglalacó.
ICALAUANG DIGMA
Josefo at Lusino.
Caya ang marapat ating
pagtiimin
Yamang na rito na sa galás
at gulod
At cun tayo naman ay
magpapabaya
At sa abang anyo di co
acalain
Liban sa nangyaring aco ay
natacot
At cung naacalang tutubo sa
cutad
Ñgayon co dinamdam ang
saquit ng bato
Na ang ibubuñga maluoy sa
uica
At saca ñga ñgayon
uala cahit isa
Caya ang marapat ¡oh piling
catoto....
Muling magdadaan ang mga mangluluas ng gulay.
ICATLONG DIGMA
Lusino, Josefo, Kalingtong, Tomasa, Ideng at ilang maggugulay
gaya rin nang una.
Caya ang marapat mga mamang
cuan
IKAAPAT NA DIGMA
Saca ang pinunong matapang sa patay.
¡Sinong mag-acalang ang tayog
ng labong
¡Hindi co masabi na sa
pagcaduag
Sa pagcat ang guilas na ating
quilala
ICALIMANG DIGMA
Josefo, Lusino at Kalintong
Ng hindi mañganib sa tunog
ng canyon
Real batería
ituturo
Caya ang mainam ay mayroong
isa
Ang tatanod dito ay cung bababa
man
ICAANIM NA DIGMA
Sila rin, si Tibó at ang cawal.
aalis
IKAPITONG DIGMA
Lusino, Kalingtong, Tibó at ang cawal.
Subu'i! datapua!...
lalabnutin ang buhoc
¿Cun ang itutulo ng pauis sa
hucay
¿Di caya mag-ani ng maraming
pilac
O cun dili caya'y ating
ipagtanim
At sa haharapin, isang
piquit-mata
Subali sa cuta mataas na
muog
Ñguni! ñguni!
ñguni! (labnot din ang buhok)
ICAWALONG DIGMA
Josefo, Lusino, Kalintong, saca si Tibó at ang
cawal
Hihipan ang silbato lilitao si Tibó
ICASIYAM NA DIGMA
Sila rin.
At di magagahis cahit
pag-ubusan
Liban cung magahol sa tinga't
pólvora
At cun dili baga pauang
magagaling
Sa pagca't maicli't
macaaabot
Subali ang mixtong aquing
isinaysay
Caya ang marapat sa pagcat uala
na
At sa Dios Ama at Divino
Verbo
Saca cung lumalo putoc na
sagunson
At sa camatayan na
lilibot-libot
ICASAMPUNG DIGMA
Sila rin, saca si Tibó at ang cawal.
Ipagcacaloob sa cawal ang lahat ng itó
Tayo namang lahat magtica't
manalig
Sa pagcat ang tapang ng principeng
bunyi
Sa hirap, sa hapis at sa
caabaan
Na cun ga totoo ating
masusuboc
Na aquing dalupi at ang
anting-anting
ICALABING-ISANG DIGMA
Sila rin.
susu-utan
Sa calahatang tauo
At cung hindi tablan ng taga at
sacsac
Tatabanan ang pusil at ang dalupi ay ilalagay
na mabuti at saca gagauaran ng putoc.
Pagcahaui ng tunog ay tataua at sasayao si
Chito sa pagcat hindi tinablan.
Muling gagauin ang pagsuboc, pasayao at pagtaua ni
Chito.
Itatago yaon, hahalinhan ng ibang balut at sa pagpipilit ni
Lusino
na yan din ang caniyang masuboc ay aabutin ng pagbababa nang
telon.
ICALAUANG BAHAGUI
Mga katipunan: ang ilan ay naglilinis ng pusil, ang ilan naman
ay nagsasayauan at nag-aauitan at ang ilang babaye ay naliligo sa
batis.
Hablado
UNANG DIGMA
Si Chito ay gayac lacayo, caya ñga ang cuaco at calicot
ay capua biyas
ng cauayang malaquit at papasoc ng papatacbo.
Magugulo ang sayauan.
Ang putucan ay maririñgig mula sa loob.
Papasoc na nag-cacandarapa
Magmadali cayo at
nañgarito na
Cay Dámasa
Sa mga babaye
Putucan sa loob ng digmaan, si Doray ay magtatabon ng
layac
Putucan
Mahihiga at tatabunan ng layac
ICALAWANG DIGMA
Si Chito ay magtatabon na nacalitaw ang puit.
babañgon
Sususuhan
at saca hihititin
Babataquin ang languay at saca magcacalicot
ICATLONG DIGMA
Ang mga cazadores, civil, voluntarios at infantería ay
masasalubong ni
Tecla at ni Paco.
Unang dinaana'y ban~gin, sapa,
gubat,
Dahil sa sinagui nayong
Balangutan
At sa laquing pagod sa
pagcacalakad
Caya sa pag hacbang at mga pag
liñga
At sa gayong hirap uala cahit
isa
Subali mayroon caming
naririñgig
Sa gayon ng gayon ibinalic
cami
ICAAPAT NA DIGMA
Dámasa, Doray, Kalintong, Nonato, Chito.
Saca bubunutin ang talim ng calicot.
¿Dito baga caya ay may
pananalo
Maninincayad saca magcacalicot.
At cun di matacot silang
calahatan
Papasoc ng papatacbó at acay ang
mga bata
babatucan si Chito
Si Chito ay mapapatañga
Sa pagcahiga co sa
pinagtaguan
Sa bagay na yaon aco'y
umaasa
taua
Caya ñga cagabi siya ang
casama
Caya ng maubos ang aming
municion
ICALIMANG DIGMA
Sila rin.
Papasoc ng papatacbo
tutuntong sa isang bato
Magugulat
ICAANIM NA DIGMA
Papasoc si Lusino at si Beteng ay naca mambisa.
sa cay Lusino
ICAPITONG DIGMA
Si Dámasa'y dudulog cay Lusino at cay Kalingtong
Ng tungcol sa digma na
nacalingatong
Sa bulaos, sapa at ibang
cublihan
At sa catunayan ay aquing
nacuha
Ang lahat ng bulsa na
paliguid-liguid
Bucod pa ang pipa, itso't
cigarillo
Insular
Uulit-ulitin ang toma at ayaw co na
ICAWALONG DIGMA
Pagpasoc ang mga voluntario sa Casino at si Tomás ang
mañguñguna sa caramihan ng mga bahay na na sa
itaas.
Hindi madidiñgig
Sasagot mula sa
malayo
saca lalapit
Isa'y alilisan malaquing
camalig
bubunutin ang pósporo at saca lalacad
Aco'y matatacot sa
magcacapatid
Dañgan at ang culay tunay na
tagalog
tatapiquin
tatapiquin
Yayao ang mga voluntario sa caliua at susunuguin ang mga bahay
na na
tatanao; siya namang pagpasoc ni Juan Hari, ni hermana Goria,
ni
tininteng Isiong at ilang capit bahay
ICASIYAM NA DIGMA
Samantalang sinusunog.
Quinuha sa caban cuartang
naiipon
At saca sinunog damit na
pangbahay
Saca ang calabaw, buo't mga
guya
aagauin ang pagsasalita
Siya ang nag-wicang bahay co'y
sunuguin
Caya ñga nag tago lalaqui sa
bahay
Saca ng macuha ang aquing
postiso
Sa pag hahalucay sa pitak ng
mesa
ICASAMPUONG DIGMA
Papasoc ng papatakbo at matatanaw na inilalacad na ang mga
anwang.
Ituturo
Ituturo din
Ang un~ga ng m~ga calabaw ay maririn~gig
Tanda't mag-aani sa nayon at
bayan
At pacaasahang ualang
pagbubula
Di na maa-auat ang baha ng
dugo
Caya cun ang aquing bañga't
alilisan
Hindi isasama niyaring aquing
loob
Ñguni ang puso co'y walang
pagpalagyan
O caya'y magsisi araw cung
dumating
Laman ng catauan higuit sa
quinurot
Sa nasang maalis sa
caalipinan
Uacas nang ikatlong kasulatan
