The Project Gutenberg eBook, La Divina Comdia: Parads, by Dante
Alighieri, Translated by Ermes Culos


This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.net

** This is a COPYRIGHTED Project Gutenberg eBook, Details Below **
**     Please follow the copyright guidelines in this file.     **




Title: La Divina Comdia: Parads
       English title is Dante's Paradise


Author: Dante Alighieri



Release Date: July 3, 2005  [eBook #16189]

Language: Friulan

Character set encoding: ISO-8859-1


***START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA DIVINA COMDIA: PARADS***


Thanks to Ermes for this translation, and Al Haines for formatting. 



Translation Copyright (C) 2005 by Ermes Culos.



  Cantica Tersa: Parads

  Parads   Cjant Prin

  La gloria di chel che movi dut al fa
  luznt in tal univers a penetra
  cun lus p intensa ch e mancu l.

  Tal cjl, 'nd che p da la so lus vi'ntra,
  i'er'j, e cont li robis chi'ai jodt
  nol sa ne'l pol chel che j'l ven da parzra;

  pars'ch'al so desidj faznsi visint,
  il nustr'intelt a si sprofonda tant
  che il recuardsi'n davu'l resta dut.

  Ma almancu di chel tant di stu post sant
  chi'ai podt ta la me mins fa tesoru,
  i farj ads materil dal me cjant.

  O Apl me bon, di st'ultin lavoru
  da la to virtt fa chi sedi un s gran vs
  da meret l'orr, pal pot dut ru.

  Fin a stu punt l'ajt chi'ai vut dal Parns
  mi'a bastt, ma ads jdimi pur tu
  a cont cun onu la storia daj bes.

  Tal me pet ntra e ispirimi tu
  cuss coma cuant che Marsia sfodert
  da la natura[11] dal so curp ti'as tu.[1]

  O valu divn, si ti mi vens prestt
  chel tant che l'imgin finuta dal bet regn
  figur i psi, che'n mins mi'a restt,

  riv i ti m'jodars al to mij len[2]
  e coronmi alr cun che fujs
  che la matria'e tu i mi parjs degn.

  Rari voltis, pri, a vgnin cjoltis[3]
  par segn'l trionf d'un Szar o poeta,
  colpa e verggna da l'umni vjs,[4]

  che partur plasjs'nt la contenta
  deitt delfica'l dovars il ramusl
  di Peneo[5] cuant ch'a vign godt'l parta.

  Na faliscjta 'pol tac un bel foghl:
  forsi davu di me e cun tant mij vus,
  si prear par che Cir'l rispndi dal cjl.[6]

  Ch e l si fa alt, paj mortj, luminous,
  il lampion di stu mont; ma propit par l
  cuatri srclis'l uns con tre crous,

  cun percors p bil e cun tant mij stela,
  fu'l ven congjnt, e la mondna cjera
  com'cal vu al tempra e sigla.

  Fat al vev'di l matina e di c sera
  chel post, o cuasi, e dut l'era l blanc
  chel emisfri, e ch neri l'era,

  cuant che Beatrs, a sinistra, tal flanc
  so, jodt'i l'ai voltda virs il sol:
  nencj'acuila lu vev'maj fist s al lunc.

  E propit coma ch'un secnt raj al pol,
  e'l ven, dal prin, fu, e di nuf'l torna'n s,
  com'ch'a la mari'l vu sempri torn'l fil.

  Cuss dal so t, paj so vuj vignnt'n s
  tal me imagin, il me si'a pur fat,
  e'i vuj, p dal nustr'usu i'ai puntt in s.[7]

  Tant' lcit l, che ch  nol pol si fat
  da li nustri virts, par grasia dal luc[8]
  che doma par l'omp a l'era stat cret.

  J'i no l'ai soportt a lunc, ne tant puc,
  da no vej podt jdi'l sfavil 'ntr
  com'fir cuant che ruvnt al ven fu dal fuc;

  e'a colp'a part che d'un d il d dut atr
  crest'l fos, com se chel che fa'l pol sti robis
  n'altri sorli'l ves fat z torotr.

  Beatrs duta ta l'etrni rodis
  fisa cuj so vuj a steva; e pur j
  da la s cjolt, su ic i vev'li me lcis.

  Tal vuardla, cambi mi soj sintt j
  com'che cambit si'a Glauc, tal gust l'erba,[9]
  coma altris tal mar, pur luj in Dio.

  Signific'l trasuman per verba
  no si pol; ma ca basti se che Glauc'la fat
  par chel che grasia'la di prov sta "erba." [10]

  Se dom'i'eri chel chi ti mi vvis cret
  di nuf[11], gran ben che il cjel ti govrnis,
  tu ti lu sas, che la to lus mi'a'n alt partt.

  Cuant che li rodis ca zrin etrnis,
  par volj to, a mi'an a se atirt
  cu l'armonia che tu ti minstris,

  mi'a'lr part che'l cjel dut cuant l'er'impit
  cu la flama di Febo, che ploja o flun
  un lac cuss grant a no'a propit maj fat.

  La nuvitt dal lustri e dal gran sn
  di savj la razn na vja'mpit
  mi'a granda tant ca no la crodars nisn.

  'Lr ic, che'l me al so cu a veva let,
  par tegni calmt il me spirt comovt,
  prin ch'alc i pods j dzi, a'a tact

  cuss: "Tu stes i ti t'insimins dut
  cun stu fals figur, ch'jdi no ti pos
  se chi t'jodars se p'udsi ti ves vut.

  Miga ti sos in cjera, com'chi ti cros;
  ma na sata, ca scjmpa dal so post,[12]
  com'te 'no cor, che p svelt cori fin l ti pos.

  Se'l prin dbit mi'a cjolt, e di chist i'ai vut gust,
  dut suridnt cu li so peraultis,
  un'altri ghi'a subit cjapt il so post,

  e dit i'ai: "Contnt i soj pa li robis
  ch'i'ai amirt; ma'ds mi staj marvent
  di com'che p'n alt i vaj di scju curps lizjs." [13]

  Alra ic, il so cjaf un puc scjasnt,
  virs me a'a vuardt cuj vuj impensiers
  di na mari di front al f delirnt,

  e'a tact: "Li robis, dtis cuantis,
  tra di lu a'an rdin, e chist' forma
  ch'al univrs ghi da qualits divnis.

  Ch jdin l'altri creaturis l'lma
  dal eterno valu, che luj stes l'l fin
  pal cual dut st'rdin l doventt norma.

  In ta stu'nsimit ledis si tgnin
  duti li natris, se pur divirsis,
  stant, chi p chi mancu, al prinspit visn;[14]

  e ta divirs purs si spartsin dutis
  tal gran mar dal si, e a ognna
  a ghi' dat l'istnt di z ta li so ghis.

  Chist'istnt al parta'l fuc virs la luna;
  chistu'nta ogni neml a l motu;
  e dut in cjera al la e al radna:[15]

  e no dom'li creaturis ca son fu
  da l'intelignsa di sta fuarsa 'son sot,
  ma encja ches ca'an intelt e amu.[16]

  La providensa, ch'a dut chistu a prejt,
  cu la so ls a fa'l cjl[17] sempri cujt,
  'nd che p svelt si zira chel che dut 'la sot;[18]

  e ads l com'che par nu l stat decrt,
  a n'inva la fuarsa di che cuarda
  ca scata e'l bon a bt ta se ch'a a dirimpt.[19]

  Ma com'che na opera no ven formda
  sempri secnt la vera intension da l'art,
  pars'ch'a rispndi la materia' sorda;

  cuss chistu percrs al ven spes sturt
  da la creatura che'l podj a'a
  di z ch o l, nonostnt il sen just e fuart.[20]

  E com'ch'ogni tant si pol jdi a col
  un folc da li nulis, cuss l'impls prin,[21]
  distrt da fals ben, in cjera'l va a plomb.

  Basta maravjs, alr, dal to cjamn
  virs l'alt; pensa invensi al rivult
  che dal di s vign j a val i jodn.[22]

  Gran marava 'sars di vej te jodt,
  sens'impedimnt, la j dut cuant sestt,
  com'na flama che z'n s no vs podt.

  E ch i vuj virs'l cjl a'a di nuf voltt.



  Parads  Cjant Secnt

  O vualtris che'n barcjta mi stjs atr,
  desiderus di scolt, e vja i vjs
  di segu la me nf, che cjantnt a cor,

  tornit pur a rijdi li vustri spigis:
  che forsi dut, si vi metis in onda,
  restnt lontn da me, i pierdarsis.[23]

  L'ga chi cjoj no' maj stad'esplorda;
  mi'spira Minerva e Apl mi guida
  e l'Orsa li Musis mi tegnin mostrada.

  Vualtri pus che la mins i la vis alsda
  Par godi'n timp'l pan daj nzuj, dal cual
  ch[24] a si vif sensa maj vjni avnda,

  I podjs ben metivi in tal alt sal[25]
  cul bastimnt vustri, davu la me agr,
  prima che l'ga a torni tal e cual.

  Chej glorious che a Colchis 'son zus pal mar,
  mancu mar'ves si son, che vultris'sarjs,
  cuant che Gjason'an jodt, biflc, ta l'agr.[26]

  La sit chi vin sempri vut ta li nustr'idis
  ta l'alt Empireo a ni partva
  svelta, cuasi coma'l cjl che la s 'jodis.[27]

  J'i vuardvi Beatrs che'n s 'vuardva;
  e forsi tal timp che na frecja si distca
  dal arco e a la so fin a riva,

  mi soj jodt vign ind ca taca
  che mirbil roba; ma che ch'era l[28]
  ben jodnt se ca mi fev'imbacuc,[29]

  voltt si'a virs me, contnta e bila,
  e mi'a dit: "A Diu dzghi ben gris,
  ch'ads uns ni'a cu la prima stela."

  A parva che na nula la cujerzs,
  duta solida e lustra e nta,
  com'adamnt che cun lus dal sol'ards.

  Dentri di se l'eterna margarita[30]
  a mi'a risevt, com'che l'aga a surbs
  un raj di lus e unda a resta.[31]

  S'j i'eri curp, e ch a no si caps
  com'che na dimension ta n'altra s'uns,
  ch'a di si se curp in curp s'insers,

  alr il me desidj cjalt com'flmis
  al sars d'jdi che esnsa[32] ca mostra
  com'che Diu e l'si nustri son uns.

  L se chi crodn par fede a s'jodar,
  sensa razonlu, ma tant clar'l sar chel
  com'ch chi acetn che par prin a' vera.[33]

  'Lr rispundt i'ai: "Siora me, s fedl
  com'che p no pol si, ringrasilu i vuj
  che dal mont mortal mi'a partt via stu cjl.

  Ma dizimi: alc j'i volars savj
  daj sens scurs di stu curp che la j'n cjera
  Can a cntin ca si pol jdi'n chej."

  E ic cun bocja ridnt: "Se sbalid'era,"
  a'a dit, "l'opinin da la zent mortal
  basda su sensasins, com'ca era,

  nosta fa alr la part dal bazovl
  e mar'veti masa; ch ben ti sas
  che fra sens e razn curt l l'intervl.

  Ma dzmi'nvnsi se che tu penst ti'as."
  E j: "Chej che cas diferns mi prin,
  in curps p rars o dens 'son stas cres." [34]

  E ic: "T'jodars com'ca s'impantnin
  tal fals li to idis, se ben ti scoltis
  com'che cul me razon s'inturgulsin.

  L'otva sfera jdi vi fa lucis
  a plen, e ches o par coma o par cuant
  las a vi mostrin divirsis musis.[35]

  S'a la diversitt a fos dovt dut cuant,
  dtis a varsin la stesa virtt
  spartda, tant al psul lumn che'al grant.

  Divirsis virts a'an alr d'si frut
  di prinspis formj, e chej, fu che un,[36]
  'vegnarsin, secont te, ognn distrt.

  Duncja, se dal rar sti mcis colu fun
  a son par dut o'n part secnt te causdis,
  al sars di so materia s dizn

  stu plant, o cuss com'ca si sparts
  il gras e'l magri ta'un curp, cuss chist
  in se'l cambiars li pars dnsis e rris.

  Se dal rar si trats'l sars manifest
  ta n'ecls solar che traspar a fars
  la lus, com'che nisn curp rar al resst.

  Ma chist no l'l casu, e 'lr d'jdi a sars
  l'altri[37], e s'j chel i zes a smuars,
  il to parj falsifict'l vegnars.

  Se'l rar da na banda'o l'altra nol trapsa,
  alr l un punt di si al vars
  che'l so opst di z oltri nol lsa;

  e di l si riflt'l raj che lus ghi da'ai pians,
  s com'che colu da vri'l ven riflett,
  che plomp al ten platt davu di se stes.[38]

  Ti dizars cal soma p scurt
  u ch il raj che in ta altri bandis,
  par via che di p'n sot al ven riflett.[39]

  ma in chistu casu fa'i podarsis
  un'sperimnt, se provlu i voljs,
  che font a l dal flun da l'idis vustris.[40]

  Tre spilis t'ocrin; doj ti'u posisinis
  no tant lontn; il ters, p lontant
  mtilu e propit in mis daj altris.

  Davnt di lu, ma a li spalis mett,
  fa ch'un lumn l'ilmini i spilis
  s che'l so raj a te'l vegni riflett.

  Se ben che la lus tal mis da l'altri lucis
  da li altris a' p psula, t'jodars
  che luminsa a' coma li altris.[41]

  Ads, com'ch'al bati daj rajs infogs
  da la nif al resta dut nut il sogjt,
  esnt il colu so e'l frit cul cjalt scjamps,

  alr, cuss restt tu tal to'ntelt,
  di lus tant viva'mplenti ads i vuj,
  che stela luznt ti somear dal aspit.

  Dentri di chel cjl dal divn benvolj[42]
  'torotr si zira un curp[43] che la virtt
  a la di vej l'si di dut se ca' di mij.

  Chel cjl[44] ca ni ten cun tancju vuj jodt,
  chel si'l sparts in divirs'esnsis,
  di luj distntis, ma part dal so content.

  I'altris zirns in vrijs difernsis
  li esnsis che dentri di se a'an
  paj so usus 'dispnin a simnsis.[45]

  Scju organs dal mont zirnt cuss a van,
  com'ch'jdi ti pos, da scjaln a scjaln,
  e di s a cjlin e di sot a fan.

  Vuarda ben tu chi ti stas scoltnt sidn
  com'ch'a se chi ti vus[46] mi staj visinnt,
  che dopo ti psis tu fa da lumn.

  Il motu e la virtt d'ogni zru[47] sant,
  coma che pal fabri a  l'art dal marcjl,
  i motus als e bes[48] ju stan causnt;

  e'l cjl[49] che tanti lucjtis a fan bil,
  da la gran mins che movi'l fa e 'nforma[50]
  l'imgin'l cjoj par ogni so lumn bil.

  E coma che tal vustri polvar l'alma
  ta li so divirsis pars a si difnt
  e ognna di sti pars a anima,

  cuss l'intelignsa--di chist ten cont--
  a sparpaa'l ben so ta li stelis,
  movnt atr da l'unitt dal so mont.

  L'angelica virtt divirsis lghis
  a fa cuj presis curps[51] che ic 'ispra
  e taj cuaj, com'vita'n vultris, a s'uns.

  Pa la natura 'lgra[52] da'nd ca spira,
  la virtt tal curp misturda a lus
  com'la contenta lus dal vul 'si mira.

  Da chista a ven se che da lus a lus
  al soma different, no da fs e rr:
  ic a 'l prinspit formal ca prods

  secnt il so ben volj, il scur e'l clar.



  Parads  Cjant Ters

  Chel sol[53] che prin scjaldt mi vev'l pet,
  rivelt mi vev'la bila verett,[54]
  provnt e riprovnt[55], e'l so dols aspit;

  e j, chi volvi tegni dimostrt
  che corezt i'eri e cert doventt,[56]
  par cuss dzghi'l cjaf i vevi alst;

  ma na visin a mi si'a presentt,
  ch'al jdila tegnnt mi'a cussi tant stret
  che di confesmi mi soj dismintit.

  Coma ta un vri trasparnt e net
  amndi, o t'ghis limpidis e cujtis,
  ma no tant fondis da no jdighi'l jet,

  a s'jdin li nustri musis spieldis,
  ma debultis, com'perlis'n blancja front
  ch'un puc a vu par riv a jdilis;

  cuss, msis che parl 'volvin un mont
  jodt i'ai, e tal sbliu contrari 'soj colt
  di chel ch'amu'l vev'impit tra omp e font.[57]

  Al momnt che j i vevi lu nott,
  ca fsin figuris di spili pensnt,
  par jdi cuj ca fsin mi soj zirt;

  e jodt no'ai nuja, e di nuf'n davnt,
  dret taj vuj da la me dols'guida, i'ai vuardt;
  ic'a suridva, e'i vuj sans ghi'ardva tant.

  "Se ridi ti n'js, nost'si maravet,"
  mi'a dit: "a l'l to pens da frutt
  che tal just'l pi no la'ncjam pojt,

  ma 'torotr si zira, com'ch'i'ai jodt:
  ches chi ti js a son veri sostnsis
  e'a son ch pars'che'l so voto no'an fint dut.[58]

  Ma parla pur e crdighi a chistis;
  che la lus dal alt che contentis li ten
  ch a vu che dutis a si tgnin fermis."

  E j al spirit cal parva p ben
  dispost a cont, voltt mi soj, diznt,
  com'omp che puntt a l tal so dizn[59]:

  "O spirt ben cret, che'i rajs ti stas godnt
  da l'eterna vita, e'l ben so ti sins
  che prin di vejlu gustt a nol s'intnt.

  Gust i vars se ads chi sin visns
  il nn to t'mi dizs e da la to znt."
  Alra ic, pronta e cuj vuj ridns:

  "La nustra caritt no'a nisn intnt
  al just di sier'l cancel, com'la caritt
  di che che coma s 'vu vej la so zent.[60]

  Com'vergine mnia'l mont mi vev'ospitt,
  e se la to mins s e j mi vuarda,
  ch'j i soj p bila no ti tegnar platt,

  ma a riconosar ch'j i soj Picarda,
  che, metda ch cun scj altri bes,
  beda i soj ta la sfera p tarda.[61]

  I nustri afis, ca vgnin inflams
  doma in tal plasj dal spirit sant,
  gust a'an di si'n tal so rdin forms.

  E stu destn, che bas al par d'si tant,
  dat a ni' stat dat pars'che trascurt i vin
  i nustri votos, o lass ju vin di bant."

  E j a ic: "Cualchicjsa di divn
  lzi a s'jt dal vustri s bil aspit
  che s tant vi cambia da com'chi'ris prin;

  e prin d'ads no mi'ri'mpenst, puart
  chi soj; m'ads m'jda se chi ti mi ds,
  ch'al recuardmi a mi parta dirt.

  Ma dizmi: vualtris chi seis ch contntis,
  no desiderjzu di z ta un luc
  p alt 'nd che p visn[62] ghi sarsis?"

  Cuj altri spirs a'a prin suridt un puc;
  e mi'a dop'rispundt s tant contenta
  ca parva rdi d'amu dal prin fuc:[63]

  "Fradi, di se chi voln a mi cujta
  la caritt stesa, ca mi fa volj
  dom' se chi vin, e d'altri no n'impurta.

  Se di z p'n alt i vsin desidj,
  puc d'acrdu'l nustri desidj'l zars
  cul volj di chel che ch ni vu vej;

  e chistu ch ben d'jdi ti podars
  s'si'n caritt a' ch necesitt,
  e se so natra di cap ti vs.

  nsi, a ghi tcja a stu si beat
  tgnisi dentri dal alt volj divn
  par che di doj voljs un su'l vegni formt;

  s che com'da scjaln a scjaln i stin
  in ta stu regno, a dut il regn'ghi pls
  com'pur al re ch'al so volj ni ten visn.

  Ta la so volontt a' la nustra ps:
  ic a chel mar virs il cual dut s'inclna,
  tal mont, e fin i nzuj da ic stas cres."

  Clar mi'ra alr com'ducju i cjj'rin
  Parads, encja se pu la gran grasia
  dal Creatu ducj' compjs no la godvin.

  Ma com'ca capita ch'un mangj'l ssia
  e di un'altri a resta la gola,
  che d'un si vu e dal'altri si ringrasia,

  s fat i'ai j, cun fat e cun peraula,
  par cap da ic cual ch'ra la tela[64]
  che'l tsi no l'er'encjam zut a finla.

  Par vita buna e grant merit a' l,
  p'n s," mi'a dit, "na femina[65] che nrmis
  a'a dat al mont par cuj s si vists e vela,

  che fin al mur, d e nt, cun chel nuvs[66]
  si stedi ch'ogni voto al acta
  se fat l cun amu e'ntensins bnis.

  Par zghi davu, last i'ai da zovinta
  il mont, e il so bit[67] i'ai vistt
  cul propsit di vivi la so vita.

  Ma 'lra mis di puc bon proposit
  fu mi'an tirt da la dols'clausra.
  Diu'l sa ben cuant che dopo i'ai patt.

  E chist'altri splendu ch'a te si mostra
  a la me destra ind cal sta ardnt
  di dut il lzi da la sfera nustra,

  Se che j'i ti ds di me, ic s'intnt:
  mnia a era, e ic pur a'a s pierdt
  il vel da chej[68] che puc'n vvin di sintimnt.

  Di rimtila tal mont a'an podt,
  cuntra'l so volj e la bun'usnsa,
  ma'l vel dal so cu j no l maj vignt.

  Chista a' la lus da la gran Costansa
  che propit dal secont vint di Soave
  dat'a la ters'e ultima potensa.[69]

  Cuss mi'a parlt e dopo'a tact l'Ave
  Maria a cjant e cjantnt' svanda
  com'alc ch'in t'aga scura'nglutt a l.

  I me vuj chel tant a l'an seguda
  che pusbul ghi'era, e a la fin
  si'a zirt virs l'imgin' limpida

  di Beatrs e l fs a restvin;
  ma ch cun'un lamp a'a fert il me sgurt
  s ch'in alt rest i me vuj no podvin;

  par chel di domandighi i'ai fat ritrt.




  Parads  Cjant Cuart

  Fra doj pls, l'un da l'altri altritnt bon
  e distant, un omp libar al morars
  di fan prin che d'un al cjols un bocn;[70]

  s'l stares un agnl'n mis da li brmis
  daj doj lupos crudj, di ognn temnt;
  e cuss'l stares un cjan tra do djnis:[71]

  par chel, s'j'i tazvi, d'incolpmi no'intnt,
  ne di lodmi; tzi mi tocjva,
  daj me dbis tal stes mut poct esnt.

  I tazvi, ma'l desidj me s'jodva
  tal me colu, e'l me domand cun chel;
  p clar di cuss si nol podva.

  Fat'a Beatrs com'che fat'l vev'Danil,
  da Nabucdnozor calmnt la colra
  che rindt lu vva cuss tant crudl;[72]

  e'a dit: "Ben i jt com'ca ti tira
  u ch e u l l'un e l'altri desidj,
  che dzi no ti pos se ch'ti vus na vra.

  Tu ti raznis: Sa'l dura'l bon volj,
  la violnsa d'altris par cuala razn
  a ghi cjlia merit al me desidj?'

  E di dubit ti soma pur bon
  il torn da l'animis ta li stlis,
  secnt se ca la dit il Platn.[73]

  Tal to volj a prmin sti domandis
  duti dos compgnis; ma'i vuj par prin
  trat la p sindisa di sti idis.[74]

  Daj Serafns, chel ch'a Diu ghi' p visn,
  Mos cal sedi o Samuel o chel Zuan,
  l'un o l'altri, o Maria, dizn,

  ta un'altri cjel di sigr a no stan
  che chiscju spiris che ads ti'an jodt
  che'n tal so si p o mncu'l stes timp a'an;[75]

  ma ducjus a fan bil il prin zir par dut,
  e ognn al gt, tal so mut, il dols sta
  ta stu post dal spirt eterno intnzut.

  Ch si psin jdi, no pars che chista
  a  la so sfera, ma coma un sen
  dal p bas di st'alta sfera celesta.[76]

  Stu parl 'ghi zva p al vustr'inzn,
  che dom'di se ch' sensbil al caps
  che'n sguit al intelt a si rint dgn.

  La scritra s a l'inteletulis
  facults vustris si adta, e pi e man
  a Diu, altri intindnt, ghi atribus;

  a la Glisia santa, cun aspit umn
  Gabril e Michl vi rapresenta,
  e l'altri che Tubia'la rift san.

  Chel che Timeo da l'animis al conta
  a no l coma chel che ch i jodn,
  encja s'al par crodighi a se cal conta.

  Li nimis ta li so stelis 'tornin,
  al ds, crodnt d'si da ch 'stacdis
  cuant che natura i cuarps'vu ca 'nfrmin.[77]

  Ma forsi n'ocr cuss cap se cal ds,
  e a pol ben dsi, encja sa no par,
  ch'intndi nol voli robis ridiculis.

  Se'nvnsi l'intnt lod'l rotnt altr[78]
  cun merit o colpa, alra forsi
  alc di just al riva a meti al ripr.[79]

  Mal capt, stu prinspit a sturzi
  l zut cuasi dut'l mont, s che Gjove pur,
  e Mercri e Mars noms son stas cuss.

  L'altr'idea da la cual no ti sos sigr
  mancu veln a'a, pars'che la malsia
  so asj no' par rinditi impr.[80]

  Se justa 'no par la nustra gjustsia
  ai vuj daj mortj, a l pur argumnt
  di fede e no di bruta eresa.

  Ma cal posi'l vustri razonamnt
  penetrighi ben ta chista verett,
  ti farj contnt, com'chi ti stas volnt.

  Sa si'a violnsa cuant che il violentt
  a nol juda par nuja chel cal sfursa,
  alr un spirt cuss a nol ven scust;

  che'l volj, sa nol vu, no si smursa,
  ma'l fa, com'ca ghi' natural fa al fuc,
  encja se mil voltis si gh'impn fursa.[81]

  Par chel, se chel a si pla tant o puc,
  la fursa'l jda, e chistis cuss'an fat,
  che torn varsin podt tal sant luc.

  Se'l volj propit intj al fos stat,
  com'chel di Sa'Lurns'nta la grilia mett[82]
  e di Musio ch'a la so man dur si'a mostrt,

  e torn'n claustri 'varsin s podt,
  so vera cjasa, na volta liberdis;[83]
  ma'un volj s grant si lu'a di rar jodt.

  E sti peraulis, si ti li'as capdis
  benn, il razonamnt a'an anult
  ca ti vars turbt ben altri voltis.

  Ma co chi ti'as n'altra dificoltt
  d'afront, e besu no ti rivars
  a svinculti: ti restars prin stract.

  Ta la to mins chist'i'ai j last imprs
  ch'anima beda busjs a no dis
  pars'che dongja a ghi sta a Diu stes;

  e da Picarda dopo ti sintvis
  com'che Costnsa'l vel ghi era stada fedl,
  s ca somears che ch a mi contrads.

  Tanti voltis, fradi me, a si fa chel
  che par scjamp'l percul, e a malavja,
  a si fa chel, com'chi ds, ca l puc bil;

  com'Almen che, se pur cun pucja vja,
  pret dal pri, so mri 'la copt,
  e mstru si'a cuss fat, cuntra vja.

  U ch i vuj chi ti tgnis ben penst
  che violensa e volj a'nsembrsi a van
  e se cal ufnt nol ven sempri scust.

  Il volj asolt si opn al dan;
  ma chel tant e basta a ghi cunsints
  che sin si vars p'ncjam maln.[84]

  Duncja, cuant che Picarda di chel a ds,
  dal volj asolt, e no d'altri[85], a'ntnt,
  s che tant ic che j i dizn robis veris."

  Dal sant flun chist l'era l'ondulamnt
  cal sgorga da'nd che dut'l ver'l ven;
  s dut content mi'a fat il so razonamnt.

  "O tu, divina, amda dal prin ben,"
  alr i'ai dit, "che'l to parl m'innda
  e scjlda tant che sempri p vif mi ten,

  la me afesin a no' asj fonda
  par riv a favi grasia par grasia;
  chist lu far chel cal jt e pol avnda.

  Ben i jt che maj, ma maj, no si ssia
  l'intelt nustri sa nol ven lumint
  da Diu, che si no il ver maj a no si'a.

  Tal ver divn si met[86], com'neml'ntant,
  apn ch'a luj s'uns; e ghi resta unt:
  si no se'l valarsia'l desidert?

  Al nas par chel, com'mendis ta li vis,
  al pi dal ver'l dbit; e a' natura
  ca ni pchi sempri p'n alt virs li pchis.

  Stu chi m'invda, chistu mi sigra,
  madna me, di domandvi cun rispit,
  di n'altra verett, ca mi' scura.

  Al psia l'omp d sodisfasin, puart,
  ai votos mancjs cul fa daj altri bens
  ch'al Alt ghi somears ognn cort?"

  Beatrs mi'a vuardt cuj so vuj plens
  di lusgnis di amu, cuss divns,
  che rindt mi soj al so splendu intns:

  cals mi son i vuj, e scurda la mins.



  Paradis  Cjant Cuint

  "S'informda ti mi js dal vif amu
  che di compj in cjera no si jt sen,
  s che daj to vuj i vins dut il valu,[87]

  nosta fati maravjs, che chist'l ven
  dal jdi perft, s che un ben jodnt,
  il pi al muf virs il ben jodt ben.

  Ben i'jt com'che za a va risplendnt
  tal to intelt l'eterno lzi
  e, jodt, dom'par luj e sempri'l va ardnt;

  E, s'altri'l vustr'amu al va'a sedzi,
  altri a no l che di chel  na olma
  mal capda che ch si la jt stralzi.[88]

  Savj ti vus se'n altri mut, e coma,
  compens si pol pal mancjt voto, tant
  che di pari pas 'zdin l'Alt e la vustr'alma."

  Cussi Beatrs'a scuminsit stu cjant;
  e com'omp che tal dut dzi si'a butt,
  a'a continut cuss'l so discrs sant:

  "Il me regal che Diu, di so maestt
  crent a la fat e da la so bontt
  s ben si riflt e s tant l aprest,

  l stat chel di dighi al volj libertt;
  che dom'li creaturis inteligntis,
  il Signu dtis di chista'la dott.

  Ds t'jodars, se tu ti mi segus,
  l'alt valu dal voto, se cuss l fat
  che Diu'l cunsnt cuant che tu ti cunsntis;

  ch, tal stabil tra Diu e l'omp il pat,
  sacrifsis si fa di stu tesru,
  za minsont, e si lu fa cul stes t.[89]

  Duncja, cun se a si psia scambilu?
  Se ben ti cros d'us chel chi ti'as ufrt,
  dal mal cal ven d'altris, fa'un bon lavru.

  Che se chi ti ds 'l just ti'as za ben capt;
  ma la Glisia Santa a da dispensa,
  contraria, si pensars, a se chi'ai dit;

  ch alr a' mij chi ti fdis pausa
  par dighi timp al mangj chi ti'as mangjt
  che d'un bon diger nol resti sensa.

  A chel chi ti spieghi tenti ben svet,
  e tgnilu cont; che a no  siensa
  che di vej alc capt ma no conservt.

  Do robis'ocrin par vej l'esnsa
  di stu sacrifisi[90]: la prim' chista,
  che ca si fa[91]; l'altra ' la promesa stesa.[92]

  Di st'ultima maj si pol dzi "basta"
  prin da la so fn; e di chel ti pos
  ads ben jdi di se ca si trata:

  par chel necesri ghi'ra ai Ebros
  di ufr, encja se chel ca ufrvin
  permut'l podva, com'ch'al curnt ti sos.

  Che altra, la materia stesa, dizn,
  a si pol forsi, chi sa, scambiala
  cu n'altra, sens'ca nsi alc di bisin.

  Ma che nisn il cargu da la spala
  di so volj'l cambi se prin voltda
  no' stada la claf blancja e la zala;[93]

  e ogni permutasin a' 'nvalida
  se la materia vecja'nta la nova
  com'l cuatri tal sis a no ven tegnda.[94]

  Ma s'alc i vin che cul so valu al va
  dut scuilibrnt cualsisi balnsa,[95]
  altra materia alr' puc a zova.

  Il vot'a no l monda, se ben si pensa:
  fedj bisugn'si, tegnnt ben badt
  di no fa com' Jefta cu la so promsa;[96]

  ca sars tant mij sal ves dit: Mal i'ai fat,'
  che, mantegnnt, fa pzu; e s cretin
  jdi ti pos che'l gran duce daj Grecs l stat,

  che planzi a la fat Ifgenia tal so aspit ninn[97]
  che planzi'a fat di se i triscj' e i bojs
  ch'a un s crudl cult maj crodt a vvin.

  Tal mvisi, Cristins, srius d'si i vjs;
  no stit si com'pluma a ogni vint,
  pars'che lavs d'ogn'aga i no vegnis.

  I vjs il nuf e il vecju Testamnt,
  e'l pastu da la Glisia ca vi guida:
  vi basta chist'al vustri salvamnt.

  Si sintis da la malvja la clamda,
  mis bisugna chi sdis, no piris,
  che l'Ebreo no vi fdi na ridda.[98]

  No stit com'l'agnl fa cal lasa li ttis
  di so mari[99] e, taj so salts dut atf,
  al fin a si parta 'ntr robis brutis."

  Cuss Beatrs a mi, com'ch'j i scrf;
  dopo cun tant desidri si'a voltt
  virs l'alt indul che'l mont a l p vif.[100]

  Il so tzi e'l so aspit dut cambit
  la me granda voja a'an 'mutolt
  di vighi 'ncjam tanti domandis fat;

  alr, com'frecja che'l sen a ten culpt
  prin che'l spac al vedi di trem smett,
  che za rivs i'rin tal secont cjl[101] i'ai capt.

  Beatrs i'ai ch cuss contenta jodt
  che p virs la lus di chel cjl a zeva
  e p e p'l luzva'l pianta'n dut.

  E se'n ridi la stela si cambiva,
  cuss 'ncja j, che la me natura
  a tramut sempri a mi partava!

  Com'ta na vasca di ps, calma e pura,
  atrs 'son i ps a chel cal ven di fu,
  e virs chel pscul a van cun primra,

  cuss un mijr jodt i'ai j cun splendu
  vign virs me, e d'ognn si sintva:
  "Eco chel[102] che p grant'l far'l nustr'amu."

  E propit com'c'ognn virs nu'l vegnva,
  jdi'l feva'l spirt di contentsa plen
  ta la lus clara che in luj 'splendva.

  Di chel che ch a taca, letu, pensa ben
  coma chi ti ti sintars tormentt
  se di z avnt i no fars p sen;

  e t'jodars tu com'che desidert
  i vevi da lu di sinti com'ca rin,
  cuss com'ch'ai me vuj si vvin mostrt.

  "Bes chej che, com'te, i tronos a jdin
  dal trinf eterno par vej la grasia
  vuda prin che la milisia[103] 'bandnin!

  Cul lustri che par dut il cjl si spasia
  impis nu'i sin; e si ti desderis
  di nu savj, ti dizarn se che ch si'a."

  Cuss a mi'a un di chej sans di spiris
  dit; e alr Beatrs: "Domanda pur,
  e crodighi com'a divn'perulis."

  "Ben j i jt com'chi ti t'inglsis sigr
  tal lzi che daj to vuj a ti ven fu
  e che'nflamt'l ven dal to ridi pur;

  la me mins, bunnima, savj a vu
  cuj chi ti sos, e pars che ch ti rdis,
  ta la sfera che d'altri[104] a risif'l luzu."

  Sti peraulis ghi'ai dit a la lus, e dretis,
  che prin mi veva parlt, e ic luznt
  p di prin si'a fat, e tant, al sintilis.

  E com'il soreli ca si plata ridnt
  di masa lus, com'che'l cjalt'l ten roset
  chel vel di vapu ca lu sta cujerznt,

  pal so grant gjoldi mi si tegnv'platt
  dentri'l so raj luminous il spirit sant;
  e cuss rispundt mi'a, in se dut siert,

  ta la maniera cal cjanta'l prsin cjant.[105]




  Paradis  Cjant Sest

  "Dop'che Costantn l'acuila 'la voltt
  cuntra'l cors dal cjel, che ic a vev'segut
  davu l'antc[106] cun Lavinia maridt,

  sent e sent'js e p, tal lontn limit
  d'Europa l'usil di Diu si vev'tegnt
  ta l'altris da'nd ch'l'era prin[107] partt;

  e da l'ombra da li plumis scris, dut
  il mont da l 'la governt, di man a man,
  e plan plan ta la me man l s vegnt.

  Szar i soj stat, e i soj Gjustinin,
  che par volj dal Signu, benevolnt,
  li lgis i'ai ben rafint, di me man.[108]

  Ma prin ch'a l'opera i stes l atnt,
  ch'una natura[109] Crist al ves, e no dos,
  i crodvi, e di chist i'eri content;

  ma alra'l benedt Agapitos,
  msimo pastu, a la fe' sincera
  indrest mi'a cu li perulis sos.

  Crodt ghi'ai, e se che so fede a'era,
  s clara i'ai jodt com'chi'ai sempr'jodt
  ta na contradisin la falsa e la vera.[110]

  Apn che cu la Glisia i pi i'ai movt,
  par so grasia Diu a mi'a ispirt
  il gran compit[111], e dut'n lui mi soj mett;

  al me Belizar li rmis ghi'ai fidt,
  e chist'al cjel stes a ghi'a plast[112] s tant,
  ch'al lavoru[113] p 'ncjam mi soj butt.

  Par rispundi a la prin domanda[114], p avant
  n'ocr chi zedi; ma la so condisin
  a mi costrns a zghi p in davant

  par chi t'jdis cun se sorta di razn
  ca si muf cuntra chel sacrosanct di sen[115]
  tant chel ca lu fa so com'chel ca lu opn.[116]

  Jot cuanta e cuala virtt ca la fat den
  di riverensa; e dal moment'a tact
  che Palnt l muart par conferghi'l regn.

  Tu ben ti sas che'n Alba a si'a'ncjast
  par trezinta js e p, fin che fin'n fin
  dom'par luj i tre e i tre a'an lott;[117]

  cuss pur dal mal da li Sabinis fin
  al dolu di Lucresia ben i ti sas
  com'ch'i sit re vinst 'an dut il visn.[118]

  Ti sas pur se ca la fat[119] cuant che taj bras
  daj Romns partt l stat cuntra Pir e Bren
  e cuntra comns[120] e principalits;

  e da ch'l ven'l Torcut e'l Cuns, cal otn
  daj cjaviels'l nn[121], e i Decjus e i Fabius,
  famous, che di lod volentj ghi ten.

  A cjera 'son i Arabs da luj stes mets
  che davu di Anibale a'an past
  chej valns alpns da l'ghis tos, Po, scors.

  Sot di luj, da zovins, a'an trionft
  Sipin e'l Pompo; e l che nast
  ti sos, sot'l Fisul[122], tant amr l'ra stat.

  'Lr, al timp che dut'l cjel la volt
  a so mut rindi dut'l mont sern,[123]
  Szar 'la cjolt e, Roma volnt, tegnt.

  E chel che fat a la dal Var fin al Ren,
  Jodt'an l'Isr a l'Er, com'pur'l Sena
  e ogni val in d che'l Rodn l plen.[124]

  E chel che fat 'la dopo'vej last Ravna
  e saltt'l Rubicn, di un svual l stat
  tal che ne bocja 'pol cont ne pna.

  Dut armt si'a dop'virs la Spagna voltt
  e, past Durs, Farslia 'la bastont,
  s che fin tal Nil cjalt'l dolu l rivt.[125]

  Virs Antandri e'l Simont si'a 'lr avit,
  jodnt pur'l post 'nd ch'Etore'si cuba[126]
  e tant dan al Tolomo ghi'a dop'fat.[127]

  Da l com'un folc si'a butt su Juba;
  l'lis 'la dop'splet, viers la Spagna zint,
  par fa tzi la pompeana Tuba.[128]

  Di se che cul sen'la fat'l duce, ten a mint,
  Brutus cun casio tal'Infir al bja,
  e Perugia e Modena l, tant patnt.

  Cleopatra pur'a planzt, p di na scaja,
  e, da chel scjampnt, da'un madrs velenus
  si'a fat bec, murnt cajnnt da sta plja.

  Fin al Mar Ros chist 'la sfuet i colus;[129]
  e'n dut'l mont la partt tanta pas
  che'l templi di Zan[130] l restt silensius.

  Ma se che stu sen--e di luj j'i no tas--
  prin fat'l veva, e di fa'i restva pur
  taj terns che da luj 'rin domins,

  in tal jdi al dovnta puc e scur,
  se'n man al Ters Szar[131] a si lu mira
  cun vuli clar e afit amndi pur;

  che la granda gjustsia ca m'ispra,
  concedt ghi'a, par man di chel minsont,[132]
  la gloria di vendic la so ira.[133]

  E ch ti pos ben tnti maravet:
  pi tars cun Tito a fa vendeta l zut[134]
  da la vendta dal tant antic pecjt.

  E cuant che'l dint longobart 'la muardt
  la Glisia Santa, sot da li so lis
  a vinsilu Carlo Magno si'a mett.

  Ads gjudicha tu che figris
  ch'j i'ai acust, e'i so fj
  ch'an caust duti li vustri malris.

  Il prin[135] di lu al sen public i glios zaj
  a contrapnin, e'l secnt l'altri'l sostn,
  s che cuj che tal just 'l no si sa maj.

  Ca fdin i Ghibelns, sot altri sen
  ca fdin pur; pars che'l mal sempri chel
  al segus che dal just p lontn si ten;

  e ca no lu bti stu Carlo novel[136]
  cuj so Guelfs; ma che tant'l temi li sgrfis
  ch'al p grant len a ghi'an gjavt il pel.

  I fij a'an belz planzt tanti voltis
  par colpa dal pari, ma no' da crodi
  che pal so gilio Diu'l cambi plmis!

  Plena di spirs sta stelta si pol jdi,
  spirs bjs, ca si son tegns indafars
  par ch'onu e fama davu ghi stdi:[137]

  e cuant ch'i desidjs 'vgnin ch pojs,
  dal just devint, a' encja just che'i rajs
  di amu puc virs l'alt a vgnin alss.

  Ma cuant chi misurn i nustri guadjs
  ai nustri mris, l a' contentsa,
  pars'ch'i savn ch'ai mris a son compjs.

  Par chel a' ch'in nu la viva gjustsia
  tant ni dulss l'afit che maj no podn,
  ma propit maj, tramutlu'n malsia.

  Da p vus dolsis ntis a si sntin;
  cuss divirs scjalns in nustra vita
  bun'armona ta sti rdis[138] a crjn.

  E ben dentri di chista margarita[139]
  a lus la lus di Romeo, che di bil
  tant'n veva, ma puc gradt e basta.[140]

  Ma i Provensj che inflamt'vvin chel
  omp, ridt a'an[141], e mal al cjamna
  chel che dan si fa criticant d'altris il bil.

  Cuatri fiis al veva, e ogn'un regina,
  Raimont Beringhier, dtis mariddis
  da Romeo, persona mil e buna.

  Puc dopo, il cont[142], movt da cjacaris,
  il cont ghi'a domandt a chist'omp sant
  ca ghi veva tornt sit e sinc par dis.[143]

  Alr l partt stu vcju, lambicnt,
  e se'l mont il grant cu cal veva'l savs,
  di com'che di d'n d'l zeva lemosinnt,

  tant p di se cal fa a lu lodars.





  Parads   Cjant Sitim

  "Osanna, sanctus Deus sabath,
  superillustrans caritate tua
  felices ignes horum malacoth!"

  Cuss al ritmo di stu cjant chistu'a
  si'a voltt, cjantnt luj stes sta sostansa,
  faznghi, a ducju doj i lumns[144], copia:

  e chist e chej, al sun di sta sostansa,
  movnsi svels com'il luzu di falscjs,
  son subit svans ta la distansa.

  "S," mi'ai dit, "faighi pur li to domandis!"
  "Dizghi," mi dizvi, "a la me madona
  che la sit'mi cjoj cu li so dolsis gotis."

  Ma che riverensa ca s'imparna
  di dut me stes, cun chel Be e chel trs,
  col mi feva'l cjaf, coma un mona.[145]

  S stupidt mi'a'un puc last Beatrs,
  e a dop'tact, cun bocja tant suridnt
  che content vars fat encj'un omp'n flamis:

  "Il me alt parj infalbil esnt,
  com'che vendeta justa punda a ven
  cun gjustsia, i vuj z ch esponnt;

  i dislearj'l grop che'n dubit ti ten;
  tu scoltimi ben, che li me perulis
  grandi verets ti partarn a sen.

  Par vej "no" dit al alt no da li stelis
  che frenlu 'volvin, l'omp maj nast[146]
  'la se sts dant, e dant ducju'i altris;

  l'umanitt 'a dop'la salt pierdt
  e par tancju scuj'e restda'n grant eru,[147]
  fin ch'al bon Diu vign j ghi'a plast.

  ind che la natura, dal so fatu
  lontanda, a s unt'la'n persona
  doma cul t dal so eterno amu.

  Ads alsa'l cjaf a chel ca si razna.
  Sta natura, al so fatu unda,
  creda a era sincera e pura;

  ma par fal so' stada dop' butda
  fu dal parads, ma a' ic ca si'a sbandt,
  e fu dal ver e dal la vita ' restada.

  Duncja, la pena che la crous a ghi'a dat,[148]
  s'a la so natura umana si misura,
  nisn in mut cuss just a'a maj bect;

  ma nisn'ofsa' stada s dura
  se ben si pensa a chel[149] ca la sufrva,
  ch'in se al veva cjolt s sta natura.

  D'un t do robis vign fu s'jodva:
  a Diu'e ai Ebreos ghi'a plast na murt;
  par chel 'l mont 'la tremt e'l cjel si vierzva.[150]

  Ti js cuss ca no  nuja di sturt
  cuant ca si dis che na justa vendta
  vendicada 'e stada da magistrt[151] p furt.

  Ma j'i jt ads che la to mins, streta
  dal pensj, a sle un grop a sta tentnt,
  e di slelu cun gran vja a si speta.[152]

  Ti ds[153]: Ben i caps se chi staj scoltnt;
  ma'i no caps la silta che Diu 'la fat
  di salvmi cun'un sacrifsi s grant.'

  Stu mistri, fradi, ghi resta platt
  ai vuj di ducjus chej ca no'an l'inzn
  cal ven da la flama d'amu madurt.

  Ma pa la razn stesa che chistu sen[154]
  tant al ven oservt ma puc a si caps,
  ti ds j pars'che p d'altris l'era degn.

  La divin' bontt ch'a l'invdia 'ghi ds
  Va via!', in se ardnt a sfavila,
  mostrnt cuss li eterni belsis.

  Chel che'n tal mut da ic si distila
  dopo a no la p fin, ch'a no si muf
  p'l so sen cuant ca lu sigila.[155]

  Chel che da ic sensa mediatu al pluf[156]
  lbar a l, pars ca no ghi sta sot
  di chel che'n tal mont cret a l alc di nuf.[157]

  P ch'a ic si visna, p ic si la gt;
  e p ch'al benvolj divn, ch'a dut'i da lus,
  ghi soma,  e p luznt si lu jt.

  A pol vantagjsi di ducju scju frus[158]
  l'umana creatura; e s'un'l mancja,
  alr la nobiltt so a si rids.

  A piert la so libertt cuant ca pecja
  e tant mancu a ghi soma al p grant ben,
  pars che dal so lustri puc s'imblncja;

  e la so dignitt maj p a otn
  s'a no'mplens di nuf il vuit da la colpa,
  cuntra'l mal gjldi, cul sufr just e plen.

  Vustra natura, dut' restda'n colpa
  pa la pcja d'Adm, da sti dignits,
  com'dal Parads, fu'era--orbil colpa!

  E maj p--sint ben!--a vars di nuf ps
  e a tornars a vej chisti virts
  sensa vej scjavast un di scju pas:

  o che Diu stes, perdonnt, sti virts
  ridt ghi vs, o che l'omp stes sacrifs'
  fat'l vs par vej di nuf i bens pierds.

  Punta'l vli ads dentri dal abs
  dal consj divn, e ten'lu p chi to pos,
  ta la sostansa dal me razon, dut fs.

  L'omp a nol podva cu li fuarsis sos
  maj sodisf, umil doventnt s tant
  cul pentimnt pal pecjt ca lu veva scos,

  cuant che , disubidnt, s'l volva z tant;
  e chist'l'l pars che l'omp no la podt
  cu la so salvasin besu z avnt.

  Diu duncja a la mut so dovt
  l'omp ripart ta la so justa strada,
  e us gjustsia e piett la volt.

  ma pars'che l'opera a' tant p gradida
  da chel ca la fa, cuant p a mostra
  la gran bontt di'ind ca  vegnda,

  il divn benvolj, che'l mont al lustra,
  di fasi avnt cun ogni so via
  par ripartvi'n alt a si'a dat cura.

  Ne tra l'ultima nt e'l d ch'a dut ghi'a dat via
  un susegusi di tanti grandi robis
  maj no l stat fat, da'un o d'altra via.[159]

  Al podvia Diu fa robis p grandis
  che ufr se stes par che l'omp torn'n alt'l pods
  p'ncjam che dal so perdn virzi l'lis?[160]

  Ogn'altra via bastda no'i sars
  a la gjustsia se'l fil di Diu, puart,
  se umilint, incarnt a no si vs.

  A'mplen'l to desidj ads mi met
  e'n dav`ou i torni un punt a mti'n clar,
  ch'jdilu pur ti ti podis, bil e net.

  Tu ti dis, L'aga j'i jot, e'l fuc pur mi par,
  e l'aria e la cjera e li so mistris
  si cormpin e a durin un timp avr;[161]

  E sti robis'rin pur lu creaturis;
  pars'che, se chel che dit l stat l'era ver,
  da corusin 'vvin d'si sigris.'

  I nzuj, fradi me, e stu post sincr
  'nd chi ti sos, si psin dzi cres,
  cuss com'ca son, tal so si intr;

  ma i elemns stas da te nomins
  e che robis che grasis a lu si fan,
  da virtt creda a son informs.[162]

  Cred' stada la materia che lu a'an;
  cret 'l stat chel che dat ghi'a li formis
  ta li stelis che atorotr ghi van.

  L'anima d'ogni bestia e dal li plantis
  a ven dal so podj al t[163] tirda
  dal raj e dal motu da li lucis santis;

  ma la vita vustra vi' ispirda
  dal p alt Ben, chel stes, ca la 'namra ?"
  di s s ch'an s sempri a rest'atirda.

  E ch di argument n'ocr na vura
  par ben cap la vustra resuresin:
  cuj aja fat, pensa, la vustra cjar ta l'ora

  cuant che i prins genitus stas fas a son.





  Parads  Cjant Otf

  Na volta'l crodeva'l mont, cun percul,[164]
  che la bila Ciprina'l ruvnt amu[165]
  difonds, zint atr dal ters episrcul;

  pars'che no dom'a ic ghi fvin l'onu
  dal sacrifisi e dal grant vener
  li zens antchis in tal antc eru;[166]

  ma ghi tegnvin Din e Cupid d'onor,
  chista par mari e chist'altri par frut,
  che Didn'l veva fat d'Enea 'namor;

  E cun chista[167] i tachi e cun so virtt,
  pa la cual il nn ghi'an dat a la stela
  che bunra o tars luznt'l sol a mira dut.

  No saj propit com'chi eri rivt u l;
  ma d'sighi dentri capt i'ai dal fat
  che la madona me era 'ds p bila.

  E com'che falscja'n flama si ten vuardt
  e com'che'nta vus ben si sint na vus
  ch'atr di che ferma ben si ten nott,

  jodt i'ai p lucis ta stu post luminus
  mov'si'n zru, chi p chi mancu cornt,
  secnt, i crot, l'interno so jdi presius.[168]

  Da nula frida maj vignt j l'un vint,
  visibil o no, dal mov'si tant festn,[169]
  che lent ghi'ves part tal so muvimnt

  a chel che u ch ogni lumn divn
  jodt al ves vignni'n cuntra, lasnt
  il zru 'nd cal sta ogn'alt serafn;

  e fra chej ch'rin p daj altris'n davnt
  Osna' si sintva, s ch'in sguit
  di sinti di nuf i'ai sempri volt tant.

  Virs me l 'lr vegnt un di lu sbit
  e cuss 'la tact: "Dcjus si prestn
  a dati plasj, ognn a l'altri unit.

  Nu'n zru'i zin cuj Princips[170] che'n cjl a stan
  di un zr e di un zir e di desidjs
  che tal mont za dit ti'as, e a no ti' stran:

  Voi che'ntendendo il ters cjl i movjs'[171]
  e'i sin s plens d'amu, che pal to plasj
  na dolsa pas ghi din ai to desidjs."

  Dop'che cun riverensa i me vuj a chej
  da la madona me a si son zirs
  e d'ic sigrs si son sints e tant mij,

  a la lus ch'ufrt si veva si son volts,
  e alr "Cuj sizu[172] vu?" ghi'a domandt
  cun vus rota da'un cu cal batva da mas.

  E cualicuanti fiestas jodt i'ai ch'a fat
  pa la gran contentsa, che p sglonfa[173]
  encjam a si'a fat cuant ch'j i'ai parlt!

  Cuss fata mi'a dit: "J tal mont timp fa
  puc timp i'ai godt; ma se p lunc'l fos stat
  vut no si vars'l mal ca no si pol disf.[174]

  Da te mi ten la me 'legrsa platt
  che d'intr dut lumint a mi sira
  com'cavalj da la so seda fast.

  Asj ben volt ti mi'as la j'n cjera;
  che se p al lunc i fos stat, ti vars mostrt
  dal me benvolj la p bila sira.[175]

  Chel trat da la riva sinistra lavt
  dal Rodn dopo ca s'uns cul Sorga,
  part da li me cjeris'l sars doventt,[176]

  cun che part da l'Ausonia[177] cuss carga
  di poscj' com'Gaeta, Bari e catna
  da 'nd che'l Tront, e'l Vert, in mar al sgorga.

  Za mi luzva tal cjaf la corona
  di che cjera dal Danubio tajda
  dop' che li rivis todscjs'l bandna.

  E la bila Trinacria, fruzinda
  tra Pachn e Peloro, insma'l golf
  che da Euro'l risif la p gran menda,[178]

  no da Tifeo ma doj vapus di solf,[179]
  i so res a vars encjam spett,
  nass par me[180] da Carlo e da Ridolf.[181]

  se'l brut govern, che sempri atert
  il popul sclaf al ten, alr nol vars
  il sig di Palermo--Morit!'--caust.[182]

  E se me fradi fin d'ads chist al jods,
  da la crumra miseria daj Catalns,
  par no ufndiju, lontn si tegnars;[183]

  e'a  mij ca si sbarsi daj so malns,
  o di chej d'altris, s ch'a la so barcja
  cargus no si ghi meti masa pesns.

  luj, che di largjsa'n davva pucja
  --no coma'l pari--tant bisgna'l vars
  di zent che'l ben daj altris a no strcja." [184]

  Sicma che j'i crot che dut'l gjoldi stes
  di che'l to parl, o sir me, m'implens,
  l'nd ch'ogni ben al tca e fins, ads

  lu aprsi j com'che tu't'lu godis,
  e p'ncjam'lu got; e chist pur mi' cjar,
  che stu gjoldi in Diu stes ti lu miris.

  contnt com'chi ti mi'as fat, rindimi pur clar,
  sicm'ch'a dubit parlt ti mi'as movt,
  com'che da mari dolsa'l pol si un frut amr."

  Chist'j a luj; e luj a mi: "Se j'n dut
  ti mostri'l ver, a se chi ti domandis
  virs il to vli, da tgn'lu ben jodt.

  Il ben che dut il regn che tu ti scalis
  al volta e'l fa contnt, ghi da pur virtt
  cu la so providnsa a sti grandi stelis.

  E no son doma curdis par dut
  li natris che la mins 'an perfta,
  ma dut il so si e la so salt:

  e par du l che chist'arco al sata,
  ghi cola la frecja ta predestint fin
  com'se tal so sen fos mandda, e dreta.

  Se cuss no fos, il cjel ca ti  visn
  al produzars na sorta di efis
  che p che art a sarsin un casn;

  ma chist nol pol si, se i intels
  ca mvin sti stelis no son difetus
  o l difetus il prin[185], ca no ju'a fas perfs.

  Vutu chist jdi ta'un mut p luminus?"
  E j: "N'ocr, ch impusbil mi par
  che'l mont ta chel ch'a d'si'l sedi estros." [186]

  Alr luj: "Nol sarsia pal omp amr
  se tal mont a  nol vs da si civil?" [187]
  "Al sars par luj," i'ai dit, "un brut afr."

  "E chel al psia si pur tant pusbil
  pal omp la j, sensa vej p ufsis?
  Sens'altri no, se ben vi dis Aristotil."

  Cuss a la deduzt chisti robis
  fin a concludi: "Altritnt different
  a'duncja d'si d'ogni causa la rads:

  s che un Soln'l nas, n'altri Sers, potent,
  un'altri Melchizedech e n'altri chel
  che'l f pierdt'la, zut su'n aria'mpasint.

  La natura rotonda ca  sugl
  pa la mortl cera ben a fa la so art
  sensa distngui fra un o altri ostl.[188]

  Par chel a par ch'Esau nol fedi part
  da la siminsa d'Jcu; e'l ven Cuirin
  di s vil pari ca si lu dis di Mart.

  La natura generada'l so cjamn
  fars compj e sempri di chel daj paris
  se'n mis a no si metes il volj divn.

  'Ds ben t'js se che prin no ti rivvis:
  ma pars'che d'jditi p content mi plas,
  d'un corolri i vuj chi ti t'insirpis.[189]

  Se pucja furtuna in zru a cjats
  la natura, com'ogn'altra siminsa
  ta cjera'ngler`ada, no dares risultt.

  E se il mont la j ben a ghi pensa
  a l'incln natural che natura'npon,
  di mala zent'l mont' resta sensa.

  Ma vualtris i pocis ta la religion
  un ca l nast par part  la spada,
  e re i fis un che di predicj l bon:

  par che il vustri pas l fu di strada.





  Parads  Cjant Nonu

  Dop'che'l to Carlo, O bila Clemensa,
  in clar mi'a mett, contt mi'a daj ingns
  ca dovv'risvi la so simnsa;

  ma 'la dit: "Tas, che'l timp dut'l ten ta li so mans";
  s ch'altri dzi no pos che cul z'n davnt
  il just lamnt si alsar daj vustri dans.

  E belz la vita di chel lustri sant
  voltda si'era al Sol[190] ca la'mplenva
  coma chel ben che dut al sodsfa tant.

  Ah brut'animis che propit no vi v
  di virzi a stu gran ben i vustri cus,
  ma di mostrighi vustra vanitt viva!

  E co la un'altri di chej splendus
  viers me vign, e che plasj'l volva
  dami s'jodva dal so cuarp luminous.

  "Il me desidj alr sodisfa ben,
  spirt bet," ghi'ai dita, "e dami prova
  ch'in te riflett s'jot se che penst i ten!"

  Alr la lus ch'encjam mi'era nova,
  dal so profont, da'nd che prin'cjantva,
  com'un'a dit che di fa dal ben ghi zova;[191]

  tal italic toc di cjera cal tocjava,
  in tal so si salvdi, dal Rialt
  fin l che'l Brent e'l Piave pur'l nasva,

  un culint a si alsa, no tant alt,
  da'nd ch'j na torcja[192] era vegnda
  ch'a sta cjera ghi veva fat grant aslt.

  Da la stes'rads i soj pur j nasda:
  Cunsa i soj, e u ch i ls cuss tant
  par ca ni vev'sta lustra stela[193] vinsda;

  ma contnta i soj cuant chi vaj recuardnt,
  sens'fastdi, la causa dal me destn;
  che'l comn ppul forsi nol capirs tant.

  Di stu presius gjojl[194] ca mi sta visn
  u ch, tal nustri cjl, dut luminous,
  Gran fama' restda; e'i la godarn

  encja taj scuj da vign, la so vus:
  jt che se l'omp'la di fsi ecelnt,
  di cambi'l vivi'la d'si volonterus.

  E a chistu ads no ghi pensa la zent
  ch'entri'l Tilimnt e l'Adige a'a vut,
  no pintimnt ma misria a plen, sta zent;[195]

  ma'mndi prest Padova ta la palt
  a cambia l'ga che Vicens'a bagna
  pars'che fa'l so volj li so zens no'an volt;

  e'nd che'l Sil al Cagnan si compgna,
  un tal siort[196] a s'jt cal va a cjaf alt,
  ma puc p'l godar la so cucgna.

  Feltro'l planzar pur il vilic aslt
  dal so dant di vescul, cuss schifus
  ch'in Malta maj un simil la fat il salt.[197]

  Masa'l sars il caretl voluminous
  cun dut chel sanc risevt daj Feraris,
  che di peslu'sars na bila crous,

  cal regalar chistu predi cortis
  par ingrasisi cuj Guelfs, e scju regj
  al pas stes no ghi sarsin di pis.[198]

  Chej las, chi clamjs Tronos[199], spilis specji
  a son che ls ni dan dal Diu gjudicnt;
  s che just ni par se che contt i'ai."

  Ch ic a'a tazt, e a mi'a part tant
  ch'altri a penss, par via dal bil bal
  che di nuf 'veva tact, com'p avnt.

  L'altra gjja[200], ca mi'era tal e cual
  presisa com'la prima, jodt i'ai
  com'cuant che'l raj'l bat s'un rubn balascl.[201]

  La s'l godi si esprn cul splendu dal raj
  com'ch' cul ridi; ma la j[202] si scurs
  p e p'l spirt secnt il pis daj so maj.

  "Se che Diu al jot, tu ti lu jdis,
  spirt bet," i'ai dit; e a' roba 'lr justa
  che'i voljs sos daj tos no sarn lris.

  La vus to, duncja, che il cjl a'nfista
  sempri cun chel dols cjant di chej fucs bes
  che cu l'lis sis a la frarsca ju fan sta,[203]

  pars no tgnia'i me desidjs sodisfs?[204]
  J no spetars pa la to domanda
  se in te, coma tu in me, i entrs." [205]

  "La p gran val" a'lr tact, "in d
  che dal di fu a sbcjn li ghis
  di chel mar[206] che dut'la cjera'nghirlnda,

  cuntra'l sorli, tra oposti spigis,
  tant si espnt cal dovnta meridian
  l che oriznt prin ti lu jodvis.[207]

  Da la spigja di stu mar i'eri j paesn
  tra l'Ebro e'l Macra, che par un toct curt
  a spart al va'l Genovis dal Toscn.

  Il stes tramnt a si jot e il stes ort
  da Busa fin al post d'ind ch'j'i ven,
  che cul so sanc al veva scjaldt il purt.[208]

  Folc mi clamva che zent che l'inzn
  veva di savj'l me nn; e chistu cjel
  di me'l cjoj'l sen, com'ch'j'l so splendu i otn;

  che p no'a maj ardt la fia di Bel--
  dant dolu a Sicheo e a Crusa--
  di me, fin che s ghi zova'l zvin cjavil;[209]

  ne pur che Rodopea che delsa
  a' stada da Demofnt  ne rcul
  cuant che d'Jle tal cu'l jodva la musa.

  Ch 'no si pentn, ma i ridn, no cul
  sens da la colpa, ch'a mins a nol torna,
  ma par chel che dut'l prejt, fin tal so psul.[210]

  Ch i gjoldn di che art ca adrna
  dut'l dapardt e che ben mi mostra'l ben
  pal cual la j'l mont a chel ch'l torna.[211]

  Ma par che ogni to desidj a plen
  ti godis di se ca nas ta la sfera,
  di par p avnt alr mi convin.

  Savj ti vus cuj ca''n ta sta lumira
  che visn s tant mi sintila,
  com'raj di sorli in t'ga clara.

  co, la dentri si trancuiliza
  Raab; e ic, al nustr'rdin unda,
  a chel ghi d na luminosa marava.

  Da stu cjl, 'nd che l'ombrna' puntda
  che'l vustri mont al fa, prin ch'altr'anima
  dal trionf di Crist asnta a' stada.[212]

  A' stat tant just elevla par palma
  ta un daj cjj pa la granda vitria
  otegnda cun l'un e l'altra palma,

  pars'che ic a'a favort la prin' Gloria
  di Gjosu in ta la Cjera Santa,
  che puc ghi mesda'l papa la memoria.

  La to sitt, che cjasa' dut'cuanta
  di chel che prin si'a voltt cuntr'l so fatu[213]
  e che pa l'invidia so zent a plans, e tanta,

  a prods e a spant chel maladt di flu[214]
  che stravit'la li piris e I agnj
  par vej cambit in lupo[215] il so pastu.

  Par sti razns i gran mestris i Vanzj
  'bandnin, studint invensi i Decretj[216]
  com'che daj margins sos n'idea si pol vej.

  Chistu a'ntndin Papa e cardinj:
  a no van i pensjs sos a Nazaret,
  'nd che l'nzul li gran novis l zut a daj.[217]

  Ma il Vaticn e ogn'altri elt
  di Roma ca son stas fas semetri
  da che canjs che segut'an Pieri, puart,

  fra puc lbars sarn da l'adultri.[218]




  Parads  Cjant Decim

  Vuardnt in tal propri F cun chel Amu
  che dols l'un e l'altri'n eterno al tira,
  il prin, che p grant dal dzi l'l so valu,

  in dut'l spirt o roba che tal mont sempri'a zira,
  tant rdin a la cret che maj nisn
  nol pol tgn'si da godi s cal mira.[219]

  Vualtris chi lezis alsit duncja, ognn,
  i vustri vj cun me la s ta che part
  'nd che'i doj mtus[220] s'incrzin, ogni un;

  e l, letu, taca a mar'veti da l'art
  di chel mestri ch'in se sempri al ma
  tant che di dut e'n dut a si ten necurt.

  Jt com'che da chel punt l si dirma
  di sbigu'l srcul che'i pians al parta,
  par djghi plasj[221] al mont ca ju clama.

  E se la so strada a no fos sturta,
  tal cjel si vars na vura di virtt 'nvn
  e ca j cuasi ogni fuarsa murta;[222]

  e se dal z dret p o mancu lontn
  al fos il part[223], tant a ghi mancjars
  ca j e pur la s dal ordin mondn.

  'Ds resta pur tal to banc, tu chi ti ls,
  e'n davu vurda par gust chel p avnt,[224]
  se content ti vus rest, coma ads.

  Mangja pur di se chi ti'ai mett davnt;
  che djghi mi tocja dut'la me cura
  a che materia ch'j ch i staj contnt.

  Il p grant ministro da la natura
  che cu la so virtt il mont al stampa,
  e che cul so lustri'l timp a mi misura,

  cun chel unt[225] ch'jodt ghi vin za la stampa,
  a si zirva sempri p pa li spirals
  ind che p e p prest[226] gh'jodn la stampa;[227]

  e j ch cun luj; ma d'si ta scju poscj' als
  rivt no m'eri necurt, com'ch'un no si rint
  cont daj prin'pensjs prin che za a son als.[228]

  Beatrs a  ch che p svelta dal vint
  mi mena di ben in mij cuss ta'un lamp,
  che'l so t a no si pol jdi tal timp.[229]

  Chel che l a l'era, il luzu dal lamp
  da vej'l veva l che tal sorl' jodvi,
  che no'l colu, ma'l lustri ghi deva'l stamp!

  Ch j ne'nzn ne art 'nvoc'i podvi
  par dzi chel che dom'l'imagin l dur;
  ma crodighi si pol, e bram d'entrvi.

  E se l'imagin nustri'l resta al scur
  di tant'altsa, di fasi marave
  n'ocr: p alt di l nisn l zut di sigr.

  S'era propit la cuarta fama
  dal alt pari, che sempri la sasia
  mostrant com'cal ispira e genera.[230]

  Beatrs alr'a tact: "Ringrasia,
  ringrasia'l lampin[231] daj nzuj ch'a stu luznt
  piant[232] ti'a su partt cu la so grasia."

  Maj nisn si'a dispst cun cu s ridnt
  a la devosin, rindnt a Diu dut se stes,
  cuss svelt, e di falu s tant godnt,

  com'ch'al sinti sti perulis i'ai fat j stes;
  e alr dut l'amu me'n luj si'a mett
  coma che se Beatrs dut 'smintit i ves.

  No si la cjapda; ma tant'a podt
  cul splendu di chej so vuj ca ridvin
  che la me mins alr'a p robis jodt.

  Jodt i'ai luzus, ch'atr a splendvin;
  cun nu tal mis a si fvin corona;
  ju sintvi p dols che tal jdi a luzvin:

  s serclda la fia di Latona
  ogni tant i jodn cuant che l'aria s plena
  a' ca ritn i rajs ca fan sta zona.[233]

  Ta stu alt cjl'nd che rivt i'eri apna,
  gjmis an d'era a plen, ninnis e bilis,
  che ch ne'n vus ne'n fat nisn maj ni mena;[234]
  cuss l'era'l dols cjant di che lcis;
  chej ch'a svual'n s no si preprin,
  da'un omp mut ca spetin alr notsis.

  Alr che'i sorlis, che s tant'ardvin,
  'tr di nu zirs si vvin tre voltis,
  coma stelis che visn'l so pol'a stvin,

  frtis'parvin al bal'ncjam strtis
  ma al smti prontis e sidnis, scoltnt
  atntis'l tac da li novi ntis;[235]

  e dentri d'un[236] sintt i'ai cuss tac: "Cuant
  che il raj da la grasia, ca impja
  il benvolj che dopo al cres amnt,

  tant moltiplicnt in te la so Gloria
  che la s'n alt ti parta par la scjala
  che, zint j, di torna'n s sempri'la'un voja;

  s'un t'impeds na gota di vin di bvila
  par cjiti la sit, libertt nol vars,
  com'ca no vars aga che'n mar no cala.[237]

  Se flus a soni chej, savj ti vors,
  che cun s tanta grasia 'nghirlandjn
  ch che d'jditi z'n s s tant 'vors?

  Stat i'eri un daj agnj ca pascoljn
  cun Meni[238], che pur ju mena pa'un cjamn
  plen di buni robis, sa no si stravijn.

  Chistu, che a la me destra mi' visn,
  Berto a l e fradi e mestri mi' stat;
  da Colonia 'l; e j'i soj Toms d'Acun.[239]

  E se di scju altris ti vus tegn'ti 'vist,
  segus ben il me parl cul to jdi
  sta corona e ogni so sant bet.

  Chel altri flame fu'l ven dal ridi
  di Grasin[240] che tant l'un che l'altri fru[241]
  'la judt fin a fai'lu al parads godi.

  L'altri che visn l'orna'l nustri coru,
  Pieri a l'era che cu la pura vdula
  ufrt'l veva a la Glisia'l so tesru.[242]

  La cuinta lus, fra di nu la p bila,
  s d'amu a gjugjula[243] che dut'l mont,
  di ic curious, la j'l ten virt l'orla[244]:

  dentri d'ic a' la mins 'nd ch'un s profnt
  savj l stat mett che s'an d di vertt,
  di cuss tant jdi no si'a maj vut un secnt.

  Visn ch t'js pur stu post ilumint
  che la j'n cjar e vus[245] p a fn'la jodt
  il ministri[246] ch'ai nzuj ghi' stat dat.

  Pur cal rit si lu jt ta stu lumint
  chel avoct daj lontns timps Cristians
  che dal so latn Justn[247] si vev' prejodt.

  Ads se tu'l vuli da la mins ti tens
  puntt su l'un'e l'altra lus chi staj lodnt,
  di sinti da l'otva za ti sins afns.

  Par podj ogni ben jdi, il spirit sant
  dentri a vi got che'l mont d'ogni falsitt
  ghi mostra a chel che ben lu va scoltnt:[248]

  il cuarp fu dal cual stu spirt l stat butt,
  j a Cjeldauri a l, e dal martr
  e esilio ta sta pas a l rivt.

  P'n l jt'l flame dal ardnt respr
  di Isidoru, di Beda e di Ricart,[249]
  ch'a pensla ben a l stat p che vir.[250]

  Chistu, dal cual a me'l torna il to sguart,
  l'l lumn di un spirit che'in pensjs
  srius di mur nol volv'esi'n ritrt:

  chista ' la lus eterna di Sigjs[251]
  che, ta la via da la pja discurnt,
  al silogizva verits scmudis."

  Alr, com'che l'orlj sun si sint
  cuant che la sposa di Diu bunra
  al nuvs ghi cjanta'l so amu volnt,

  tant che na banda a mola e l'altra a tira,
  un dindinamnt cuss dols faznt,
  che un grant sintimnt d'amu al spira;

  cuss i'ai da la gloriosa roda'l muvimnt
  jodt e l'armona da li vus sintt
  che par vej di dut stu dols'l just sintimnt

  l si'a d'si, 'nd che sempri l godt.




  Parads  Cjant Undicsin

  O'nsensda cura da li zens mortlis,
  cuant ca son difetus i silogsmos,
  chej ca ti fan in bs bati li lis!

  Un davu d'jura[252] e un daj amforsmos
  al zva, un al seguiva il sacerdsi
  e'un cun fuarsa'l regnava o cun sofsmos;

  e'un tal truf o tal civil negsi,
  e un tal plasj da la cjar inviscjt
  l'era, e un via l a'mpoltronsi,

  cuant che, da duti sti robis dislet,
  cun Beatrs i'eri stat la s tal cjel
  cun bras virs e gloriosa-mnt[253] acett.

  Dopo che ognn l'era tornt tal chel
  punt dal Sircul 'nd che p avnt l'era,
  fermt si'a, com'ta cjandelr'l so luzi bil.

  Alr che lus da la splendida sira
  che parlt prin mi veva, dut suridnt
  a mi'a dit, doventnt sempri p clara:

  "Com'che j daj so rajs i vaj risplendnt,
  cuss, ben vuardnt ta la lus eterna,
  i pensjs ts e li causis[254] ss i intnt.

  Tu ti dubitjs e ti vus ch'esterna
  di p e p clara si fedi la vous
  ma par ch'in te si fsi, dut interna,

  cuant ca trata di buni robis, la me vous,
  o ca ds di no vej maj vut un secnt';
  e ch a' mij mostr dut taj juscj' colus.[255]

  La providensa ca governa il mont
  cun chel sintimnt tal cual ogni aspit
  cret[256] vinst a l prin da z a font,

  par ca pods zi'ncuntra al so dilt
  la sposa che di chel'n crous er'vida,
  ic a'a spost cun chel sanc tant benedt,

  e par ca fos ic com'cun'un ch'in dut si fida,
  doj principes ordint a'a'n so favu,
  che cuss e cul[257] ghi fsin di guda.

  L'un l'era dut serfic tal so ardu;
  l'altri pal so savj'n cjera l'era stat
  di luce cherubica un gran splendu.

  Dal'un dizarj, ma pur l'altri lodt
  l dal me dzi d'un, o chistu o chel,[258]
  par ch'al stes fin si vev'ognn dedict.

  Fra Tupn e l'aga ca va a dislivl
  dal alt dal mont[259] sielzt dal beat Ublt,
  un trat fertil'a si slungja'n j, pel a pel,

  virs Perugia, ca ghi sint il frit e'l cjalt
  dal Puartn dal Sol; e davu[260] ghi stan planznt,
  par sighi sot[261], tant Nocera che Gult.

  Ta che riva ch, ind che lizernt
  si fa'l so z'n j, un sol tal mont l nast,
  com'ch'ogni tant dal Gange'l ven, risplendnt.[262]

  Si ch, se un di stu post'l vu cont dut,
  ca nol dzi Assi, che puc al sars,
  ma che Orint lu clami, chistu postt.[263]

  P zovint di se ca si pensars
  tant cunfurt ghi deva za a la cjera
  cu la gran virtt ch'era part di se stes;

  che par sta sira[264], zovint, in guera
  dal pari l cort, che com'la murt
  la puarta volentj ognn ti sira;

  e davnt da la so spiritual cort
  et coram patre[265] luj a si ghi'a unt;
  e di d'n d l'amu par ic[266] si'a fat p furt.

  Chista, dop'che'l prin omp[267] ghi vev'spart
  mil e sent js prin, vilda e scura
  fin a stu ch era stada sens'invt;

  zovt no veva che cjatda sigra
  cun Amiclat, la veva al sun da la vus
  so chel ch'a dut'l mont ghi vev'fat pura;[268]

  ne zovt al veva'l so fa coragjus
  cuant che, cun Maria restada a bas,
  ic cun Crist'a planzt tal alt da la crus.

  Ma timnt che dut chist scur ti lu penss,
  Francesc e la Povertt a son i amns
  che tal me razonamnt zirs 'son stas.

  Il mut che lu si caresvin li mans,
  li maravjs ca si fvin e'l so dols sgurt
  nsi'n altra zent a fvin pensjs sans;[269]

  fin al punt che il venerbil Bernrt,
  sensa calsns, par prin davu di tanta pas
  la cort, e cornt part ghi'r' d'esi'n ritrt.

  O sconost tesru! O cjamps ben sests![270]
  si gjva i calsns Gidio, e pur Silvestri,
  e'l segus il sposu, che la sposa ghi plas.

  E cuss'l va chel pari e chel mestri
  cu la so femina e che fama
  che cul umil cordon davu ghi van dal mestri.

  Ne sbas a la dal so sgurt la sa
  par esi il f di Pieri Bernardon,
  o par si jodt com'na marava;[271]

  ma coma un re la so ferma intension
  a 'Nocnt[272] ghi'a presentt, e da chel vut
  il perms pa la so nova religion.[273]

  S ghi'era'l grup di scju puars crest
  davu di luj, che la so mirabil vita
  tal alt dal cjel ben cjant si vars podt,

  tant che na seconda corona ghi' stada data
  da Onorio[274], dal spirit sant ispirt,
  al pur pastu di chista mandria santa.

  E dop'che, di martri dut asett,
  propit davnt di chel orgolius Soldn[275]
  Crist e i so dispui a la predicjt;

  e par no vej di conversin vut asj ledn,
  'nta l'erba italica l'era 'lr tornt
  par mij godi se che l ghi sars stat invn,

  tal cret ca l tra'l Tever' e l'Arno'nmiezt
  a la l'ultin sigl[276] di Crist risevt,
  che par'ncjam doj js a la'ntr partt.

  Cuant che Diu, ch'a tant ben lu veva sielzt,
  di vjlu s cun luj lu veva premit
  par sisi fat cuss picinint,

  ai fraris sos, com'justa ereditt,
  racomandt ghi'a la sira so p cjara[277]
  e di volighi sempri ben cun fedeltt;

  e dal so grin[278] la so anima clara
  movt si'a, tornnt la s in tal so regn,
  lasnt il so pur cuarp in ta la cjera.

  Pensa ads cuj che stat l'era un so degn
  colga[279] par ben pilot la barcja
  di Pieri ta la burscja, fin al so sen;

  e coma nustri patriarca, encja
  luj, coma chel coma luj, al comanda,
  e, com'chi t'js, roba buna'l met in barcja.[280]

  Ma la so mandria a non da avonda
  dal solit mangjus, s chi no ti pdis
  tegn'la ta'un boscht di z o t'altra banda;[281]

  e p che li so piris torzenis
  remtis e lontnis da luj a van,
  mancu lat a dan tal torn ta li crignis.[282]

  An d per di ches ch'an pura dal dan
  e si grpin al pastu, ma pcis a son
  che pa'ncapucj puc'a vu ches s a man.[283]

  'Ds, se a se chi'ai dit ti'as fat atensin
  e se ben capt ti'as li me perulis,
  sa ti  se ch' stat dit da lampin,

  contns sarn in part i to desidris
  tal jdi d'ind che  maj[284] di sta planta'vgnin,
  e ben ti comprendars i me pensjs

  su li buni piris ca no si stravijn.[285]



  Parads  Cjant Dodicsin

  Al momnt stes che l'ultima perula
  la flama benedta dit a veva,
  a z atr'a tact la santa mula;[286]

  ma'encjam tal prin sircul si movva
  che n'altra dut atr a la'nserclva
  e motu a motu e cjant a cjant ghi zeva.

  E ogni spirt tant mij l al cjantva
  da li nustri musis, sernis dolsis,
  com'che'l prin splendu chel ch'in luj si spielva.[287]

  Com'ca si movin ta nulis fintis
  doj arcos parallos daj stes colus,
  cuant che Gjunn un sen ghi fa a Iris,[288]

  doventnt dal di dentri chel di fu sfarsus,
  com'il parl di che bila ninina[289]
  cunsumda d'amu com dal sol i vapus;

  e ch'a la zent ch ghi dan n'idea fina
  dal pt che Diu cun No'l veva fat,
  che maj p sot aga 'zars ne val ne culna;

  propic cuss ogni sircul ghirlandt
  di chisti bili rosis sempiternis
  a un si voltva, cun l'altri concordt.

  Dop'che'l vif bal e l'altri grandi fistis
  tant dal cjant che di dut il sflame
  si vvin, ls cun ls, 'lgris e dolsis,

  cujetdis, dtis d'unica pla,
  com'che i vuj che dal stes plasj son movs
  tal stes timp si mvin, da marava;

  alr dal mis d'una da li novi ls
  co na vus che com' bsula virs la stela[290]
  a si muf, cuss i me vuj virs ic son zs;

  e'a dit: "Il benvolj ca mi fa bila
  da l'altri duc'a razon mi parta
  com'che da l dal me[291] s ben si favla.

  Just a' che com'l prin, l'altri pur l'impurta,
  pars che ognn l stat bon militr
  par dighi a la gloria na lus p fuarta.[292]

  L'esercit militr di Crist, che s cjar
  di riarm l stat, davu da l'insgna
  plan si movva, sospetus e di rar,

  cuant che l'Imperatu che sempri'l regna
  l'armda malandda a la judt,
  par grasia so, no pars ch'era degna;

  e com'za dit[293], a la sposa so ghi'a mandt
  doj grancj' campins che cul so dzi e fa
  tanta zent il troj just'a di nuf cjatt.

  Da indul cal sofla e virzi'l fa
  chel dolst di Zfir li frescj frascjs
  e cun ches a rivist l'Europa'l va,

  no tant lontn dal bati da li ndis
  che davu di lu, che s tant a si slngjn,
  da ogn'omp si plata'l sorli a voltis,

  I furtuns camns da Cal'roga[294] s'jdin
  ca rin sot la protesin dal grant sct
  cuj lens che sot e parzra s'jdin.[295]

  Ta stu post nast l'era l'amorus drut[296]
  da la fede cristiana, sant'atleta
  bendispost cuj sos ma cuj nems[297] dur e crut.

  Dal insi a era s completa
  la so mins di una s ruvnt virtt
  che'n ta la mari al veva fat profeta.[298]

  Dopo il so sposalsi tegnt
  cu la fede l dal batistri sant,
  ind ca si'an dott di mutua salt,

  la santula ca si'era par luj fat avnt
  jodt 'vev'in sn il straordinri frut
  che dat'varsin luj e'i sos[299] cul z'n davnt.

  Ma par cal fos com'c'l'era stat pre-jodt,
  un spirt a si'a movt a nominlu
  cul posesf di chel che za'l veva dut.[300]

  Meni l'era stat clamt, e jdilu
  i podn coma chel contadn che Crist
  a la mett tal so ort par judlu.

  Un bon servitu l'era, e ms di Crist,
  ch'l prin amu che'n luj si'a manifestt
  l stat chel di segu'l prin consj[301] di Crist.

  La so pura serva, sidint ma svet,
  distirt'n cjera lu jodv'a voltis,
  com'cal dizs: A chistu i soj rivt.'

  Oh so pari l'era propit Fels!
  Oh so mari propit'era Giovna,[302]
  se propit a' vera se ca si ds!

  No pal mont, pal cual ads si si afna
  a stighi'a l'Ostins e'a Tado davu
  ma par puc amu da la vera mna

  ta'un gran puc timp a l doventt dotu;
  s che ben di vli'l tegnva la vigna
  ca si scja se cont no la ten'l vignaru.[303]

  E a la sinta che stad'era benigna
  ai purs p d'ads, e no a chel grant poltrn
  ch'a vltis l si sinta, gran lagna;

  di no da doj o tre cuant che'l sis'l sars bon,
  o di godi'l rdit daj benefsis,
  non decimas, quae daj purs di Diu a son,[304]

  domandt'l veva, ma cuntra li mondni pcis[305]
  na licensa di combti pal gragnl
  ca'an fat cresi sti vincjacutri plantis.[306]

  P tars, cun dutrina e volj, cun dut che;
  e sot ufsi apostolic movt
  si'a, com'curnt cuant che dal alt si sglonfa un rusl;

  e tal'ertic borascjn si'a sbatt
  il so sburt, e p'ncjam ta sti bandis[307]
  ind che testrdus an d'era par dut.

  Da luj 'vegnvin dopo fu p rojtis
  che l'ort catlic ognn a irga
  s che p snis 'son li so planttis.

  Se tal era na roda da la biga
  che la Glisia Santa 'a difindt
  e judt li so robis a distrig,[308]

  clara'vars d'siti'n dut e par dut
  l'ecelnsa di che altra[309], che Toms,
  cortis, prin di me a descrivi l'era zut.

  Ma i srclis vgnin cuss puc uss
  ca frmin il difu di chisti rdis,
  che plens di rzin a si son incrosts.

  La so fama, che ben li so trcis
  a veva segut, a si'a'ds tant voltt
  che la davnt'n davu a par segulis.[310]

  Dal raclt ben s'jodar il risultt
  di no tindi ben i cjamps, cuant che l'rzul
  si lagnar che sensa'l gragnl l' restt.[311]

  Lo stes j'i ds che s'al sfues un bon nzul
  il nustri libri, al lezars cjarta
  ca ds com'il prin Checo i soj j psul';[312]

  ma nol sars da Casl ne d'Agasparta,
  da'nd che s a rvin a la scritra
  ch'un l'ignra e l'altri la strins p fuarta.[313]

  J'i soj l'anima di Bonaventura
  da Bagnorea che ai grancj' ufsis
  i'ai sempri tralast la sinistra cura.[314]

  Ilumint e Gustn ch ti jdis,
  che fra i prins a z a pi ns a rin,
  ch'a Diu ghi'rin cul so cordn ams.[315]

  Ugo da San Vitu a ghi' pur visn,
  e Pieri Mangjadu e Pieri l'Ispn,[316]
  che la j i so dodis libris a lzin;

  Natn[317] profeta e'l metropolitn[318]
  Crisostm e Anselmo[319] e chel Dont[320]
  ch'a la prim'art[321] degnt si'a di mt'ghi man.

  Reban a l ch, e a mi ls al lat
  encja chel abt calabris Gjovachn,
  che di spirt profetic a l'era dott.[322]

  A esalt un cuss grant paladn[323]
  mi'a movt l'inflamda cortesa
  dal frari Toms e dal so bil latn;

  e cun me a'a movt pur sta compagna.




  Parads  Cjant Tredicsin

  Cal imgini chel che ben cap'l vu
  chel ch'jodt j i'ai--e che chist'imgin,
  intnt chi conti, cal tegni tant a cu--

  cundis stelis che ch e l 'luminjn
  il cjl cu la clarsa d'un bil sern
  che li nultis via sveltis 'crin;

  cal imagini il cjar che in tal sen[324]
  dal nustri cjel si ten di d e di nt
  s che zir'e zira, sempri lu jodn nu ben;[325]

  cal imgini la bcja di chel got
  che dal sps dal so mani a z atr
  la s'n alt la prima roda a si jt,[326]

  che la s tal cjel fat vs doj sens[327] alr
  com'che fat veva la fila di Mins
  cuant che'l frit da la murt sintt'veva'ntr;[328]

  e l'un che ta l'altri al ves i rajs sos
  e che'i doj 'zirsin in tal maniera
  ch'jdiu z'n davnt e davu a si pos;[329]

  e n'idea'l var 'lr di com'ch'era[330]
  la costelasion e la dopla dansa
  che z atr di me i'jodvi'ntra;

  pars'ch' tant p'n l da la nustr'usansa
  com'che dal mov'si da la nustra Chiana
  si muf'l cjel che ducju'i altris'l avnsa.[331]

  L si cjanta no bac, no Peana,[332]
  ma tre personis in divn'natura
  e'n na persona ch e l'umana.[333]

  Dal bal so e cjant fint la misura,
  a nualtris si son chej sans lumns prests,
  contns di mostrni la so primra.

  Ma rot l'l silnsio stat di scju bes
  premurus da chel[334] che tal sntilu dal sant
  puart cont i rin contns rests,

  "Sta pja,"'la dit, "za'i vin tajust p avnt
  e la so simnsa z via metda;
  ma 'ds bati t'altri l'amu'l vu tant.

  Ti cros tu che tal pet da'nd che gjavda
  la cuesta par fa la bila musa[335] a' stada
  cun che gola ch'al mont tant cjr'a ghi  stada,

  e ta chel che, da lancja ben gusda
  traft, prin e dopo[336] tant 'la sodisft
  che ogni colpa 'vins la so banda,

  par cuant ca ghi sedi lcit a l'umanitt
  di podj razon, il dut l infs
  da chel valu che l'un e l'altri [337]'la fat;

  par chel a ti par chi no sin p'ntinds
  di se che p'n su contt i'ai che'l secnt
  dott no l dal ben da la cuinta lus.[338]

  Ds virs i vuj a chel chi vuj rinditi cont,
  che'l to crodi, e'l me dzi, al puntar
  ch, propit just tal centri dal stes rotnt.

  Se ca no mu e che maj no murir
  di che idea a no  che'l splendu
  di che[339] ch'amnt'l parturs chel la parzra:

  che lus viva, alr, ca s'jt vign fu
  dal so grant lzi, ca no si disuns
  da luj[340] ma a lu s'intra[341] cul so amu,[342]

  par bontt so il so lumin s'uns
  com'ta spilis, in ta nuf susistnsis[343]
  ma par sempri'l resta un, com'chi ds.

  E s j'l ven, fin a l'ltimi potnsis,
  d't in t, p e p dbul doventnt,
  faznt doma psuli contingnsis;[344]

  e chisti contingnsis a son chel tant
  di che robis generdis cal prods,
  cun simnsa o sensa, il cjel zirnt.

  La so cera e di chej ca'i da infls[345]
  sempri no' la stesa, ma lo stes sot'l sen
  dal ideal s'jt che p o mancu'a strals.[346]

  A susit propit par chel che'l stes ln,
  d'un tipo, al dedi mij o pezu frutn;
  e che vu'i nasis[347] cun p o mancu'nzn.

  S'a la cera a puntn ghi vegns dat man
  e s'al fos'l cjel la so virtt suprema
  la lus dal sigjl s'jodars da lontn;

  ma'u ch la natura a'a'l stes problema
  che tanti voltis a la un artista
  partt a l'art ma cun man ca ghi trema.

  Per se'l vif amu a la clara vista
  da la prin' virtt a dispn e'a segna,
  duta la perfesin u ch a custa.[348]

  La cjera 'era s stada fata degna
  di podj ben riv a la perfesin;
  s da la vergin rivt l chel cal regna:[349]

  s ch'j i pol doma lod la to opinin,
  che l'umana natura maj, coma lu,
  a no'a vut, ne maj var, la perfesin.

  Ads, s'j u ch i ti lass besu,
  Duncja, coma l'ria stu ch[350] sensa par?'
  di domand a ti colars il cu.

  Ma par ca pari ben se ch'ads no par,
  pensa com'che stu re a la reagt
  cuant che Domanda pur,' ghi' stat dit ben clar.[351]

  Chist no'ai dit par tegn'ti di vej ben capt
  ca l'era un re cal voleva'l sintimnt
  vej di podj'l just dzi su ogni dirt;

  no pal gust di savej in cuncjus ca son
  chej motus[352] ca s, o se'l necesri'n se,
  cul contingnt, maj vos d'un necesri a son;[353]

  ne, si est dare primum motum esse,[354]
  o se un semisrcul maj vej'l pos
  un triangul ca nol sedi ret'n s.[355]

  Alr, se s chi'ai dit, prin[356] o ads, ben t'js,
  la real prudensa a l chel jdi'mpr[357]
  che s turbt al veva i pensjs tos;

  e s'al maj'[358] i ti lsis il to jdi clar,
  ben t'jodars che dom'a si rifers
  ai re, ca son tncjus, ma un bon l rar.

  Cun sta distinsin il me dzi caps;
  cuss ti pos ritegni se chi ti cros
  d'Adm e di chel che godi ni fa[359], j'i ds.

  E che chist ai to pi'l sedi'un toc di plomp gros[360]
  par fati z a plan e sta tant atnt
  di chel s e di chel no che tu no t'js:

  pars'ch'un p stupit si lu cjata a stent
  che di s'l dzi o'l no sensa distinsin[361]
  roba che maj no vars da fa la zent;

  pars'ca susit che la nustra opinin
  a ven pleda ta la banda sbalida
  s ch'afit e'ntelt spes les a son.[362]

  P e p da la riva a si sbanda,
  che maj nol torna com'prin di vjsi movt,
  chel che di pescj pal ver nol sa avnda.[363]

  Tantis a son li provis, e prima di dut
  Parmenide, Mels, e Bris[364]e altris
  che di z--ma'ndul?--nisn l'era maj past:

  s pur Sabelio e Ario[365] e i stpis
  ch'a li scritris 'rin coma spadis
  ch'jdi 'fan stuartis li musis dretis.

  Ca no sdin li zens masa sigris
  tal da judsi, com'chel tal cal stima
  li panlis prin ca sdin madris:

  ch'jodt j i'ai durnt dut l'unvir prima
  che'l rosr ch'al parva spinus e brut,
  p tars in bcuj virzisi, e coma!

  E'un batl dret e rpit jodt
  i'ai cori tal mar durnt dut'l so cjamn,
  e visn dal puart--co j ca l zut!

  Ca no crodi siora Berta o'l sir Martn,
  tal jdi un rob e n'altri ufr,
  di savj se cal sar'l judsi divn;

  che un'l pol z'n s, e l'altri'n j'l pol z.




  Parads   Cjant Cuatordicsin

  Dal centro dal sercli, o dal sercli al so cu
  a s'jt ca muf l'aga ta'un vas rotnt,
  se l'urt al ven da dentri o dal di fu:

  la me mins a'a propit a colp tegnt cont
  di se che j'i ds, s ch'apna dtis
  che santi'monisins di Toms al mont,

  co dovent do robis similis,[366]
  il so discri e chel di Beatrs,
  che, dop'di luj, tact a'a cun sti perulis:

  "A chist ghi plasars, ma no vi lu ds,
  ne a vus e nencja encjam pensnt,[367]
  d'jdi di n'altra verett la rads.

  Dizighi se la lus ca'nflors s tant
  la vustra sostansa, cun vu'a restar,
  com'ca', taj secuj ca ni stan davnt;

  e dizit coma, se cuss  restar
  dopo chi sarjs visbij rifs,[368]
  puc a puc a no vi imbarlumir."

  Coma, da nova contentsa parts,
  ogni tant chej che in ziru a blin
  cjantnt furt p vita 'ghi dan ai so s,

  cuss al pre[369], ch'atns stas ghi rin,
  i srclis sans a colp mostrt p legra
  tal so dols cjant e bal a vvin.

  Chel che ch di mur 'la pcja vja
  par z a vivi la s, l maj 'la godt
  chel bil fresct da la eterna ploja.[370]

  Chel un e doj e tre che sempri 'la vivt[371]
  e che sempri'l regna'n tre e'n doj e'n un,
  maj circoscrt ma pur'l circoscrf dut,

  tre voltis cjantt l'era da ogni un
  di chej spiris cun tanta melodia
  che just regal 'sars pal merit d'ognn.

  E sintt i'ai j na vus che dal p lustri'a
  vegnva dal sircul minu dut modesta,
  com'ch, forsi, dal nzul a Maria,

  rispundi: "Fin ca durar la fiesta
  in tal parads, tant il nustri amu
  atr'l spandar na lus coma chista.

  La so clarsa davu ghi st a l'ardu;
  l'ardu a la visin, e che a' tanta
  com'che di grasia an d il so valu.[372]

  Coma che la cjar gloriosa e santa
  sar rivistda, la nustra persona
  tant mij sar par si si duta cuanta;[373]

  pars ca cresar se ca ghi dona
  di grasia luminsa il pi grant ben,
  lus ch'a jdi luj a mi condisina;

  tal cresi, sta visin a lsa un clar sen,
  e l'ardu ca'mpa al va cuss cresnt,
  faznt cresi pur'l raj che da chel al ven.

  Ma tal coma il cjarbn che flama al rint,
  e che di ch l'l so splendu p grant,
  s che la so 'parnsa nol va pierdnt,

  cuss stu luzu ca n'inglsa dut cuant,
  tal jdi da la cjar'l sar supert,
  ch'encjam sot cjera a' stu istnt;

  ma di barlumiris non varn aft,
  pars'che i organs dal cuarp a saran furs
  a dut se che di dilt ni sar dat."

  Di chist a si son prons tegns e necurs
  tant l'un che l'altri coru, "men" diznt!
  desidri cuss mostrnt paj so cuarps murs;[374]

  pa li mris[375], e no forsi par lu volnt,
  e paj pris e chej che ben ghi volvin
  prin d'otgni stu eterno aspit luznt.

  co che'ntr, par dut compj, 'jodvin
  un lustri nsi p'intns di chel ca l'era
  che'i so rajs ta l'oriznt dut'splendvin.

  E coma ch'al tac di prima sera
  la su tal cjel a s'jdin robis nvis
  s che la vista 'par e no par vera,

  a mi'a part l che altri animis
  ta n'altri ziru jdi a si fvin
  al di fu da li prin' circonfernsis.

  O sfavil dal Spirt Sant, vero lumn!,
  com'ch'a jdi, incandesnt, i'ai provt
  cuj me vuj che, doms, no lu sufrvin![376]

  Ma Beatrs, bila e ridnt, si'a mostrt
  davnt di me, che tra ches chi vev'jodt
  par no vej la mins segut, 'ndavu i'ai last.[377]

  I me vuj 'lr'an di nuf[378] vut la virtt
  d'alssi, e jodt mi soj trasportt
  besu cun ic ta na p alta salt.[379]

  Mi soj ben necurt ch'i'eri p'n alt rivt
  pal ridi, com'fuc colort, da la stela,
  che p ros dal solit mi'era somet.

  Cun dut il me cu e cun che perula
  che dentri ducju'i vin, Diu osant
  i'ai par vej vut sta grasia nova e bila.

  Tal me spirt no si vev'encjam rinfreidt
  il colu dal me laud, che savt
  i'ai che, dal jdi, luj lu vev'aprest;

  ch cun'un grant lzi di rubn'ntinzt
  tal mis di doj rajs jodt i'ai doj luzus,
  ch'i'ai dit: "O Elis com'ch'in lu ti s'jt dut!" [380]

  Com ch'jdi si fa, cun puntns luminous
  psuj'e grancj', blancjastra fra i polos dal mont
  Galasia, ca si grtin'l cjaf mis famous,[381]

  cuss costels chej rajs tal profnt
  di Mars a fvin il venerbil sen[382]
  ca unsin i cuadrns ta'un rotnt.

  Ch p fuart' la memoria ma dal inzn;
  pars che'n ta che crus al lampva Crist
  s ch'j no saj cjat fu un esmpli dn;

  ma chel cal cjoj su la so crus e'l segus Crist,
  mi scusar par chel ch'j'i no pol dzi e'i ts,
  ben jodnt ta dut chel luzu balen Crist.

  Da'un bras a l'altri e fra'l p alt e'l p bas[383]
  un sintil s'jodva di gjugjultis,
  p di dut tal so unsi e tal traps:

  cuss a s'jdin, drtis e sturtis,
  svltis e strchis, rifaznt la vista,
  duti che robtis che, lngis e crtis,

  tal raj si mvin, cu li cuals si lista
  spes l'ombrna[384] che, pa la so protesin
  cun inzn e art a otn a pusta.

  E com'che giga[385] o arpa, cu la tension
  di tanti curdis tintin dols ghi crjn
  a chel che ben nol caps la so funsin,

  cuss da li ls ca mi si mostrvin
  da la crus'l vegnva'l sun di na cansn
  ca ni estasiva, sensa cap l'n.

  Ca'ntendva tant lod'i capvi benn,
  ch'a mi "Risurs' e "Vins" mi vegnvin
  com'a chel cal sint ma di cap no l bon.

  Chisti melods tant gust a mi dvin
  che fin chel moment l nja di nja
  'veva vncs tant dols che s let mi vvin.

  A parva chista s granda vja
  da pospni il plasj di chej vuj[386] bij
  mirnt taj cuaj dutl' rest si rids'n nja;

  ma chej ch'jdin che chiscju sigij mij
  a fan ogni bielsa p'n s chi zn,
  e ch'j no mi'eri'ncjam voltt a chej,

  di chel chi mi acsi par scusmi a psin
  scusmi[387], jodnt che j i ds il ver;
  pars'che'l plasj  no la ch'l so cunfn,

  ma zint in s si fa p e p sincr.[388]



  Parads  Cjant Cuindicsin

  La benevula volontt ta la cual
  sempri si dsfa l'amu che dret'l suspira
  coma la cupiditt ta che[389] dal mal,

  in silensio'a mett che dols lira,[390]
  cuss che tazt'an che santi cuardis
  che la destra[391] dal cjel a mola e tira.

  Cuant maj a sarni al bon pre sordis
  che sostansis che par dami corgju
  di fighi domndis sidnis son stdis?

  A l un ben[392] che sensa fin a ghi planzi s
  chel che, par amu di robis ch'etrnis
  no son, il vero amu al buta j.

  Coma ta li ns cujtis e puris
  rpit s'jt un foght ogni tant
  che'l vuli al muf ta che plcidi seris,

  e'a par stela che'l so post a sta cambint,
  sa no fos che par ind ca s'impja
  dut l compj e chel'l dura'un istnt;

  cuss dal bras ch'a destra'l para via,
  ai pi di che crus la cort un astro
  da la costelasin brilnt di gloria;

  sta gjma a no'a last il so nastro
  ma pa la strica radial si'a movt,
  soment fuc davu dal alabstro:

  cul stes spirt[393] l'era'l spirt d'Anchs davnt vegnt,
  se fede i vin ta la nustra mij musa,
  cuant che'n Elisio dal f si'a necuarzt.[394]

  "O sanguis meus, o superinfusa
  gratia Dei, sicut tibi cui
  bis unquam coeli ianua reclusa?" [395]

  Cuss'l lumn, ch'j voltt mi soj a luj;
  e'i me vuj son dopo zus a Beatrs,
  che, zint ch e l, 'mbacucht mi'an i vuj;

  ch'ardvin s ridnt i vuj di Beatrs
  ca pareva che'i mes tocjt 'vsin'l font
  da la me grasia e dal me parads.

  Alr, tal jdi e tal sinti gjocnt,
  si'a mett stu spirit a cont robis
  ch'j'i no'ai capt pal so parl profnt;

  intindt no la di dzmi robi scuris,
  ma ghi'a tocjt, par via che'l so conct
  tant p alt l'era dal cap daj mis.

  E cuant che l'arco dal so ruvnt afit
  sfogt si'era, che'l so parl l j vegnt
  visn di l cal taca'l nustri intelt,

  chistu l stat chel ch'i'ai par prin comprendt:
  "Che benedt ti sedis Tu, triun e un,
  par vighi a la siminsa me s ben tindt!"

  E a la segut: "Un bil e lontn dizn
  che vegnt mi veva tal lzi'l libri grant[396]
  che fu nol lasa nisn sen, ma nisn,

  contnt ti'as fat, fil me, ta stu luzu, e tant,
  da'nd chi ti parli, da che stesa[397] 'sistt
  che l'lis 'mplumt ti'a par z'n alt s tant.

  Che'n me'l to pensj'l lus, ti par di vej capt,
  da chel che prin[398] a l, com'cal radia
  dal'un il sinc e'l sjs, se ben l capt;

  par chel cuj chi soj e pars ca ti soma
  p viva la me flama no ti domandis,
  di ogni altra tal splendu di st'asembla.

  E ti par just; ch, psuj e grancj', i spiris
  di chista vita tal spieli a jdin,
  tal cual, prin di penslu, il pensj t'jdis;[399]

  ma pars'che dal amu sant, ch'j'i jot da visn
  e no mi' maj fu di vuli e m'implens
  di na voja dolsa, altris ghi godin,

  cun buni perulis, sigris e furtis,
  il volj to cal suni e'l to desidj,
  ch'j'i rispnt par volj di altri lgis!"

  Voltt mi soj a Beatrs, che'l pensj
  me za'a savva e, ridnt, un sen
  mi'a fat che l'lis ghi'a virt al me volj.

  Tact i'ai'lr cuss: "L'afit e'l sen,[400]
  cuant ch'jodt i vejs la prin'ecualitt,
  compjs vi son stas ds, ch'ognn ads'l ten,

  ch'l sol che rdi vi'a fat e lumint
  cul cjalt e cu la lus[401], in dut l compj,
  che chist a chel nol pol si paragont.[402]

  Ma voja e argumnt 'nta'i mortj,[403]
  pa la razn ca vi' manifesta,
  lis da li stesis plumis no sin maj;

  j, duncja, chi soj mortal, i sint chista
  disegualitt, e par chel i ringrasij
  cul me cu par chista paterna fista.

  E alra, tops bil, ti suplichj,
  te che chistu presius gjojl t'ingmis,
  di dzmi'l to nn--co'l me desidj."

  "Contnt di vjti fra li me ramsis[404]
  i soj belz stat; j'i soj la to rads":
  tacat 'la cuss a li me perulis.

  E p 'ncjam'la dit: "Chel dal cual si ds
  che'l to nn'l vegni, e che sent'js e p
  zirt 'la il mont ta la prima curns,

  il to bisvul a l'ra e me f:
  propit ben 'zars se la so fadja
  lungja[405] cul to fa ti ves da scurtighi.

  Florensa dentri ta la mura vecja,
  da'nd ca cjoj'ncjam la ters'e la nona,[406]
  vivva moderada e sensa pecja.[407]

  Cjadenta no veva ne corona,
  ne ctulis orndis ne sintra
  che'l vuli 'fes tir p da la persona.

  No ghi fvin, nasnt, encjam pura
  li fijs al pari; ch'l timp e li dtis
  no'erin'ncjam fu d'ogni misura.[408]

  Non d'era cjsis di fama vujtis;[409]
  no l'era'ncjam rivt Sardanapl[410]
  a mostr se ca si fa ta li cjmaris.[411]

  Encjam no l'era vinst Monteml
  dal vustri Usielatu che com'vinst
  tal z'n s, cuss al sar tal so cal.[412]

  Cun sintra di corn e vus i'ai jodt
  Bellincjon Berti, e sensa truc fsi avnt
  la so femina, ch'era natural in dut;[413]

  Chej dal Nerli e dal Vecju l davnt
  i jodvi, contns, cun pil scujrta,
  e li so feminis ca filvin cjantnt.[414]

  Furtundis lu! ch'ognn'era certa
  di vign l soterda[415], e nisna
  pa la Fransa, era l tal jt desrta.[416]

  Una 'tindva'l nini ta la cuna
  e cul ninanna lu consolva,
  che paj genitus'nd'n d'ria roba p buna?

  Che altra'nvensi, mentri ca filva,
  fibis daj Trojns a la so fama
  --e pur di Fiesul e Roma--ghi contva.

  Ta chej timps 'sars stada na marava
  na Cjanghla o un Lapo Saltarl
  com'ch'ads'l sars Cincint o Corna.[417]

  Ta'un cuss ripost e ta'un cuss bil
  vivi di citadns e ta'un so Cristin
  ambient ch'alra l'era chistu ostl,

  Maria mi'a dat, clamda dal sig san;[418]
  e ta chel antic Batistri[419] vustri
  fat i soj stat Cjasaguda e Cristin.

  Mornt mi'era fradi, e Eliseo n'altri;
  la me femina'era da Val di Pat,[420]
  e da la'l ven il nn di Alighiri.

  I'ai dopo segut l'imperatu Cort;[421]
  E pa li me operis la vut la grasia
  di rocogns'mi, e cavalier mi'a fat.

  Davu ghi soj zut cuntra la malisia
  da la ls di chel popul cal usurpa
  par colpa daj pastus[422], la vustra gjustsia.

  Da che zentja--se marava?--
  dal mont fals i soj stat alr dislet
  che par amu so tant'nimis al pla;

  e dal martri a sta pas i soj rivt.




  Parads  Cjant Sedicsin

  O nobilitt dal nustri sanc, se tu puart
  la zent z s tant in gloria i ti fas
  ca j ind che flap l'l nustri afit,

  na marava maj no ti mi sars;
  pars'che l che maj l'l nustri 'pett svit,
  tal cjel i ds, gloria i'ai sintt, e pas.[423]

  Ti sos tu com'un mant ca si ten prest scurtt
  ch, sa no si lu slungja'un puc di d'n d,
  cu li furfis a lu ten'l timp ben tajt.

  Cul "vu" [424] che par prin 'vin jodt Roma sufr,
  e che la so fama no'a p tant ust,
  alra i'ai di nuf scuminsit a part;

  ma Beatrs, ca no mi vev'maj last,
  ridnt, a parva che ca vev'tost
  al prin fal di Ginevra, com'che scrit ' stat.[425]

  "Vu'i sis me pari," a dzi mi soj mett;
  "Vu mi dis di parl gran cunfidnsa;
  vu'i mi tegnis alt, s ch'j'i soj p ch'j'n dut.

  La me mins a got s tant di se stesa,
  e dapardt di contentsa s'implens,
  e a no si rompi di tanta 'legrsa.

  Alr, bon pari, i vuj chi mi dizdis
  cuj ch'rin i vustri vcjus, e com'che'i js
  a erin ta'i vustri prins mis e ds.[426]

  Dal piorr di San Zuan s'ese chi pensjs?[427]
  com' l'ria 'lra? E li zens cuj ch'rin
  l di p grant merit, si vi recuardjs?"

  Com'ch'al sofl dal vint rdi p ben'jodn
  la flama dal cjarbn, jodt i'ai che'u l
  al me dols dzi p'l luzva'l lumn;

  e com'ch'ai me vuj si fev'la lus p bila,
  cussi cun vous Oh cuss bila e dolsa,
  ma no cun chista moderna favla,[428]

  mi'a dit: "Dal d dal prin Ave,' com'si sa,
  che dal so part me mari, ca' santa,
  cun me libert si'a da la gravidnsa,

  al so Len ben sincsnt'e sincunta
  e trenta voltis l vegnt chistu fuc
  a'nflamesi di nuf sot ogni so planta.[429]

  J e i me antens nass[430] i sin tal luc
  indul cal scumnsa il ultin sest[431]
  par chel ch'ogni n'l cor tal vustri zuc.

  Chist basta sinti daj vecjus, zent di sest;
  cuj ch'rin e da'nd che vegns rin
  a l mij'l tzi che'l discri onst.[432]

  Ducju chej che, che volta, ch podvin
  rmis part fra Mart e il Batista[433],
  il cuint 'rin di chej ch'ads ch vvin.

  ma la citadinansa, ca'e'ds mista,
  di Cjamps, di Certaldus e, s, di Feghn,
  a'era pura fin al ultin artista.[434]

  Oh cuant ca sars mij sighi visn
  da li zens ch'j'i ds, e a la Galsa
  e al Trespin di vej il vustri cunfn,

  che dentri vjlis e soport la spusa
  dal contadn di Guiglin e di Signa,
  che'l vuli par barat sempri'l gsa![435]

  Sa no ghi fos stada a Szar madrigna
  che zent che tant mij da cur'l mont 'vars
  e com'mari al f s'ghi benigna,

  un tal[436], fat fiorentn, al cambia'e smercja'ds,
  invensi di z dret l daj Similfns,
  elemosinnt, com'i so avos puars;

  Montemurlo'l sars encjam daj Cons;
  sarsin i Sercuj sot'l plevn d'Acn,
  e forsi in Valdigrf i Bondajmns.[437]

  L'infls di zens nvis'l cra confusion
  e chist l sempri'un mal pa li contrdis,[438]
  com'che mal ghi ven a un ca l mangjn;

  un toru svurp a col p svelt t'lu jdis
  che n'agnela svuarba, e spes a taja
  di p e tant mij una che sinc spadis.

  Se tu ti vuardis Luni e Urbisalia
  com'ca son zudis, e coma ca zarn
  davu di lu Chiusi e Sinigalia,[439]

  di sinti com'che li stirpis a disfsi'a van
  no ti sar ne roba nova ne dura
  cuant ca' clar ch'encja li sits na fin a'an.

  ca mri dut a  roba sigura,
  e vualtris pur, ma la murt'n cualchidna[440]
  ben a si plata; ma la vita puc'a dura.

  E com'che'l zir dal cjel da la luna
  sempri'l cujrs e'l discujrs li spigjs,
  cuss a Firense ghi fa la furtuna:

  par chel un no la di fasi maravjs
  s'j a parl'i mi met daj als Fiorentns
  ca'an li so gran ldis tal timp platdis.

  Jodt i'ai j'i Ugos e'i Catelns,
  i Filps, i Grecs, i Ormns e'i Albercs,
  z'n tal cal, ma ilstris citadns;[441]

  e di chej'n daj jods, tant grancj' che antics,
  cun chel da la Sanla, chel da l'Arga,
  e Soldanirs e Ardngas e Bostcs.

  La di che purta ch'ads a' carga
  di cuss tanta cativria in dut,
  ca'nfondar sta barcja[442] di mj s carga,

  I Revignns 'rin, da'nd che vegnt
  l'l cont Guido e ducju chej che'l nn
  di Beluncjn a'an in sguit otegnt.[443]

  Chej che da la Presa a savvin za benn
  coma govern, e chel dal Galigj
  z di ru a vvin il pmul dal so nn.[444]

  La strica dal Gris[445] ra granda asj,
  com'pur i Sachs, Zucs, Fifns e Bars
  e Gjj e chej che ros 'doventvin pal staj.[446]

  La scja che cresi 'veva fat i Calfs
  era z biel'e grosa, e z magistrs
  a rin i Ssios e i Arigs.

  Oh cuant ben ch'jodt i'ai chej stas disfs
  da la so rognsa! E li blis d'oru[447]
  flur fvin Firense in ducj'i so gran fs.

  Cuss fvin i paris di chej che di oru,
  cuant che la vustra glisia'l vescul no veva,
  grs si son fas sints a consistru.[448]

  Che rasa di zent 'rognta  che belva
  a' cun chel cal scjmpa, ma'a chel ch'jdi ghi fa'l dint,
  o'l tacun, na piorta a fasi jdi a va,

  se pur zentta, za si zev'ingrandnt;
  chist no ghi zeva dret a Bertn Dont,
  che'l misir a la chej[449] dopo fat parnt.

  Belz a l'era'l camposc tal mercjt,
  da Fisul vegnt, e belz a l'era
  un bon citadn Gjuda, e l'Infangt.

  I ds na roba 'ncredbil ma vera:
  tal sircul di mis si'entrava pa na puarta
  ca cjolva'l nn da chej da la Pera.[450]

  Ognn che la bil'insgna al parta
  dal gran barn, cun che stima e nn
  ch'a recuard il d di San Toms ni parta,

  da luj ttul e patrimoni cjols a son;
  encja se cul popul vuj si ten unit
  chel ca la cun fsa ornda benn.[451]

  Gualtirs e Importns za 'stvin pult;
  e'l Borc encjam pi cujt'l sars
  se'l bacn di cers visns[452] nol vs subt.

  La cjsa ca'a caust il vustri plnzi e sighs
  pal just disprs che caust vi'a la murt,
  e partt vi'a al scunfurt chi vjs ads,

  onorda a era, sensa turt:
  O Bonbelmnt, se mal ch'a scjamp ti'as fat
  da li so nsis par cjat t'altri bras cunfurt![453]

  Scontns son tancjus che'l cjel 'varsin lodt
  se Diu a Ema ti vs concedt
  cuant che par prin in sitt ti'ris rivt.

  Ma'a che sma di pira[454] ghi'a convegnt
  --che ca vuarda'l punt--che Firense a fins
  che ps che par un bel puc a veva vut.

  Cun chisti zens e cun lu pur cun altris,
  ta sta calma Firense i vev'jodt
  che razn no veva di spandi lgrimis:

  cun sti zens d'jdi la Gloria i'ai podt
  dal so ppul, e just, tant che'l so gilio
  maj no l'era cul cul in s stat mett,

  ne maj l'era doventt ros, stu gilio.[455]




  Parads  Cjant Dizisietsin

  Com'chel zut a Climen, sigr volnt
  si di se che da n'altri'l veva sintt,
  che pur vuj il pari al f di d tant no si sint;[456]

  tal i'eri j, e'i ri s stat sintt
  da Beatrs e pur da chel sant lumn
  che prin par me dal so post si vev'movt.

  Par chel ic "co, fa che ben a lzin
  i to desidjs," mi'a dit, " s che chiscjus
  ben segns tal so flame a vgnin,

  ch, se'i to pensjs za i cognosn ducjus,
  il to parl lo stes ti ten abitut
  a dizi I'ai sit' cuant che'i lvris ti'as ss."

  O antent me che tant i ti tens levt
  che com'che ta'un tringul li mins ternis
  doj nguj virs no'an maj cjatt,[457]

  cuss tu'i t'js li robis contingntis
  prin che'n s a sdin, ben mirnt il punt
  ch'al stes timp dtis al jt li pochis;

  cuant che cun Virgilio i'eri, punt par punt,
  s pal mont che li animis al cura,
  e pur cuant che j'i zvin ta mont defunt,[458]

  dt mi'era stat da la me vita futura
  roba seria, ma ch'a ogni violenta
  scsa ic a si vars tegnt dura.

  Par chel sars la me vja contenta
  di savj se che'l csu mi ten visn;
  ch'un folc ca s'jt riv di fa mal'l stenta."

  Cuss ghi'ai dt alr a chel stes lumn
  che prin mi vev'parlt; e com'ca'a volt
  Beatrs li me vjs a si avervin.

  No cun stupiddis, che'l mont pagan, dut,
  inviscj si lasva prin che l'Agnl
  paj pecjs dal mont a mur l'era zut,

  ma cun perulis claris e cun bil
  Latn prcis dt mi'a chel amu paterno,[459]
  che'nglust a l'era tal so ridi bil:

  "La contingensa, che fu dal cuaderno
  da la vustra materia a no si spant,
  ben jodda a' dal vuli eterno:

  necesaria 'no va par chel doventnt,
  com'ca no va dal vul'nd ca si spila
  na nf che la curnt a sta j partnt.[460]

  Da l, cuss com'ca ven ta l'orla
  la musica dolsa dal organo, mi ven
  tal vuli il disn da la to tela,[461]

  com'ch'esilit l'era stat Iplit d'Atn
  par causa da la so crudl madrigna,[462]
  a ti pur z fu di Firense ti convin.

  Chist a si vu e za'a si s'impegna,
  e prest'l sar fat da chel ca ghi pensa
  l'nd ch'a barat Crist dut'l d si s'impegna.[463]

  La colpa davu ghi zar, com'si sa,
  a la banda urtda, ma la vendeta
  a mostrar il ver ca la dispensa.

  Ti lasars ogni roba, puarta,
  che p a ti plas; e chist' la frecja
  che l'arco dal esilio par prin'l sata.

  T'jodars cuant ch'amr ti sar'n bocja
  il pan d'altris, e cuant ca sarn duris
  da scal li scjalis cuant ca tocja.

  E chel che p ti pesar ta li spalis
  a sar che compagnia, bruta e trista,
  chi ti zars a cjat ta che cjeris;

  sta mata di zent, sensa Diu e'ngrta,
  ti si far cuntra; ma dopo, e no tant,
  a vara ic--no tu--la musa rota.

  La so bestialitt 'zar ben mostrnt
  sta marmja; s che par te sar mij
  da stu bacn siti tegnt distnt.

  Il prin rifugjo chi to pod'rs vej
  il benvolj al sar dal grant Lambart,[464]
  che'n ta la scjala'l parta'l p sant[465] daj usij;

  che di te a var un s grant riguart
  che tra'l fa e'l domand, fra di vualtris
  prin'l sar chel che cuj altris l p'n ritrt.[466]

  Cun luj t'jodars chel[467] che, nasnt, trcis
  'la vut--e bunis--da che stela fuarta,[468]
  che tal mont lu farn fa grandi robis.

  I no saj se la zent si e za necurta
  che za par nuf js, ta la so zvin ett,
  atr di luj sti rdis[469] ghi'an fat scorta;

  ma prin che'l Guasc l'alt Rico'l vedi'ngant,
  sintlis s'jodarn da la so virtt[470]
  pal disprs paj sfurs e bs belz mostrt.

  Cuant che da li so magnificensis savt
  si var, alr nncja i so nems
  di luj tegn'si da tabaj pod'rn dal dut.

  Ta li so mans a' mij chi ti ti mtis;
  luj'l sar causa di tancju sestamns,
  condisins cambint par zns siris e puris.

  E'i ti tegnars scrit in ta la mins
  di luj, sens'dz'lu"; e dit 'la robis
  incredibilis a chej ch'erin presns.

  E dop'la dt: "Fiol me,'ds tu ti caps
  chel ca ti' stat dit; co li insdijs
  ca ti vegnarn entri pus js mostrdis.

  Ma'i no vuj che'i to paesns t'invidijs,
  che tant a si slungjar la to vita
  p'n l dal castgu da li so cativris.[471]

  Dop'che, taznt, chista anima santa
  da tsi mostrt a veva di vej fint
  la tela che da me ghi'era stat data,

  tact j i'ai, com'un che plen di dubit,
  consj ghi domanda a na persona
  che tant ghi pls e che dut a ten capt:[472]

  "Ben i'jt, pari me, com'ca si spirna
  il timp virs di me par tgn'mi ben zvet,
  che pzu a' par un ca si bandna;[473]

  alr dal ocornt mi tegn'rj armt
  s che se'l post che p mi pls cjolt mi ven,
  fu d'altris pal me rim no vegn'rj butt.

  J tal mont che di amarsis l plen
  e tal mont che'nsma'la'l bil gjardn
  che paj vuj di Beatrs jodt i'ai, e ben,

  e dop'ta chej poscj' als che s tant a lzin
  savt i'ai chist e chel che se da cont i ves,
  di savu furt tancjus lu cjatarsin;

  E s'j al ver di si timidt i vars,
  da chej i no vegnars maj recuardt
  ch'antc jodarn il timp chi vivn ads." [474]

  La lus ridnt ca'nglusva'l me antent,
  presius gjojl, a sfavil si'a mett
  com'un raj dal soreli ta'un spili dort;

  e chistu 'la dit: "Dom'un cu ca l brut
  par vej di se o d'altris vergogna
  al volar che tu ti tzis dal dut.[475]

  Lo stes, na volta netda la fogna,
  va a mostrighi a ducjus [476]la to vision,
  e ca si gratin pur chej ch'an na rogna.

  Che se'nsindisa'sar la so lesin
  al prin bocn, un bil puc di nutrimnt
  'lasar na volta digerda benn.

  La to vus a far propit coma'l vint
  ch'a li p alti puntis a ghi d frustdis
  e a t onu e riconosimnt.

  Ma mostradis ti son ta chisti rodis,
  tal alt mont e ta la val dolorosa
  encj'nimis par gran'robis famosis,

  che'l spirt di chel cal sint a nol riposa
  ne maj si ferma su esmpli cal sedi
  puc cognost o platt ta na busa,

  o che, par altri, rislt a nol fdi.




  Parads  Cjant Dicjotsin

  Dal so verbo si godeva luminus
  chel spili bet, e j i stevi gustnt
  il me, tempernt dut'l dols cul sindius;[477]

  e che fila ch'a Diu mi steva mennt
  a'a dt: "Cambia pensj; pensa che visn
  j'i soj di chel[478] che'i maj'l va libernt."

  Voltt mi soj cuj vuj ca mi luzvin
  virs la bila vus dal me cunfurt,
  e'i ts dal ben che chej vuj sans mi volvin;

  no pars che dal me parl mi fidi dom'in part,
  ma pa la mins ca pol fa doma chel tant
  se p ch'judda no ven dal alt, e furt.

  Di chel moment, cuant ch'ic i stevi vuardnt,
  dom'chist i pol dzi, che il me afit
  lbar l'era d'ogn'altra voja, dut cuant,

  fin che il plasj eterno, che dirt
  al luzva in Beatrs, su me pur
  a si rifletva dal so bil aspit.

  Alr, cu la lus di un ridi bil e pur,
  ic dit mi'a: "Vltiti e scolta;
  di parads al di fu daj me vuj an de pur." [479]

  Com'che u ch a si jot cualchi volta
  la voja che' tal jdi, sa  tanta,
  da ic a ven duta l'anima cjolta,

  cussi, tal sflame da la lus santa
  che volt mi'a fat, la so[480] brama jodt
  i'ai che di parlmi an veva tanta.

  E la tact: "Chi s chi ti sos vegnt,
  in ta stu rbul cal vif dal insma,
  che maj no si sfua e che sempri'l fa frut,

  i spirs a son bes, che la j, prima
  da vign tal cjl a erin ognn famous,
  tant da vej da li msis granda stima.

  E alr vuarda ben ta'i bras di sta crus:
  chel chi minsonarj, l'l far chel t
  che ta na nula'l fal'l so lamp[481] luminus."

  Pa la so crus jodt i'ai un luzu tirt
  dal nn Gjosu, apna'pn minsont;
  che'i no saj se'l dzi l'era prin dal fat.

  E cuant che Macabeo l stat nomint
  co n'altri[482] cal vegnva rodolnt,
  e dal godi l'era stu trtul animt.

  Cussi par Carlo Magno e par l'Orlnt,
  doj ch'atnt a la segut il me sgurt
  com'vuli'l segus il so falcn svualnt.[483]

  Dop'la 'tirt Gulielmo e Renort
  e encja'l duca Gotfrit la me vista
  'nta che crus, coma pur Berto Guiscart.[484]

  Alr, cu l'altris'n motu ta sta pista,
  mostrat mi'a l'anima ca mi vev'parlt
  cuant che cun ches tal cjant'a er'artista.

  A la me destra mi soj alr voltt
  a Beatrs par jdi s'al me dovj,
  cun perula o cun sen, mi ves guidt;

  e jodt i'ai i so vuj luzns e bij,
  lstris di legra, che il so aspit
  i'altris'l vinsva e'l so ltin parj.[485]

  E propit coma, par sinti p dilt
  tal ben fa, l'omp di d in d, plan plann
  a si necurs cal fila sempri p dret,

  cussi mi soj rindt cont che l chi'erin
  dut'l cjl crest al veva il so arc[486]
  jodnt chel mircul[487] chi vevi visn.

  E com'ca si tramuta ta'un pisul arc
  di timp na fruta in blanc, cunat che'n musa
  a discarga da la so vergogna'l car'c,[488]

  cussi ai me vuj, vint voltt la musa,
  l'er'l candu p dols da la sesta stela[489]
  che ta'un tic e tac ni veva fat di cjasa.

  Jodt i'ai ta che stela buna'e bila
  il lzi dal grant amu che l l'era
  paj me vuj scrivnt la nustra favla.[490]

  E com'grus ca si lsin da la cjera,
  cuasi godnt di dzi ch'rin pasdis,
  a crjn na tonda o altra schiera,

  cuss'nta li lus li santi creaturis
  svualnt a cjantvin, e'a fazvin
  un D o'un I o'un L cu li so figuris.

  Prima, cul so cjant a si movvin;
  dopo, doventnt un di chiscju dizns,
  a stevin fers un puc e a tazvin.

  O divina Pegasa[491] che'i nustr'inzns
  par timp e timp ti fas che glorius a restin,
  e cun chej pur li nustri sits e regns,

  'luminjmi di te, che spic a fdin
  sti figuris com'ch'j li'ai concepdis:
  che ta scju vers'l to podj ducjus'jdin!

  Sinc voltis sit si son alr mostrdis
  vocals e consonntis; e nott
  i'ai sti pars coma ch'j li'ai joddis.

  DILIGITE IUSTITIAM' ben oservt
  i'ai se che par prin'era ch piturt,
  da QUI IUDICATIS TERRAM[492] seguitt.

  Tal EM dal cuint vocabul dut ordint
  al steva ogni spirt, s che Gjove stes
  d'arznt al fasva stu lzi dort.

  E p lucis jodt vign j'an i vuj mes
  e pojsi tal colm dal EM, da ind
  che'l ben p alt a lodvin, dutis ches.[493]

  Dopo, com'ch'al bati di na sclampa brusda,
  una nula si'jt salt fu di falscjs
  che paj vilns a' roba furtunda,

  co alr il lamp di mil lucis,
  e p, z'n s t'jodvis, o tant o puc,
  par volj di chel[494] ca li vev'impidis;

  e cuant ch'ogni lumn l'era zut tal so luc,
  i'ai il cjaf e'l cul di n'acuila jodt
  vign fu dal dizn ben clar di stu fuc.

  Il pitu di dut chist, mestri no la maj vut;
  ma mestri l luj, e da luj a ven fu
  la virtt ca informa[495] i ns dapardt.

  I'altri bes, che contns ognn di lu
  'parvin d'si ta la M ingilis,
  puc'a puc pal usil jodt si ghi'a'l cu.[496]

  O bila stela, cuanti gjemis chi ti'as
  ca mi mostrin che la nustra gjustsia
  a ven da scju cjlos chi ti tens'ngjemas!

  Par chel j i prj la mins che insi a
  ghi da al motu to e virtt che ben
  a vuardi da'nd che'l fun'l ven che'l to raj'l vsia;[497]

  si che n'altra volta'l mostri'l so disdn
  di dut chel barat dentri dal templi[498]
  che daj mrtirs che fat lu vvin l'era plen.

  O solds sans dal cjel che j'i contempli,
  lotit furt par chej che la j in cjera
  pierds a son par via dal brut esmpli!

  Cu li spadis si fev'na volta gura;
  ma 'ds 'la fan chej ch'al cjli son atfs
  il pan[499] che'l bon Pari a nisn maj'l sira.

  Ma tu che doma par cancel[500] ti scrifs,
  pensa che Pieri e Pauli, che murs a son
  pal cjamp[501] chi ti gustis, a son'ncjam vfs.

  Tu ti pos ben dzi: "J'i saj se ca  bon;
  jo'i vuj doma chel che besu 'la vivt
  e c'an pal saltus martirit tal salon;

  j il pescjadu no cogns, ne'l Pault.[502]




  Parads  Cjant Dicjanovsin

  Davnt di me 'jodvi cu l'alis virtis
  il bil dizn[503] che cun chel so godi grant
  a fvin l'nimis u l undis.

  Ognn'a parva un rubn che tant
  cun'un raj di sorli ardnt al stes
  che ai me vuj si rifletva brilnt.

  E chel che a cont i mi met ads,
  dt no l maj stat, ne scrit da vingjstri,
  ne d'inventlu nisn maj s'insumiars;

  ch'jodt i'ai e pur sintt i'ai il rostri[504]
  che al "j" e al "me" a ghi da vous
  invensi di us il "me" e'l nustri." [505]

  E alr: Par esi bon e gjudisus,
  esaltt i soj j ch a che Gloria
  che di p no si pol si desiderus;

  e tal mont i'ai last la me memoria
  buna, tant buna, ma che zens tristis
  a ldin ma no segusin par nuja."

  Cuss dom'un calu di tanti boris
  sinti si fa, com'che da tancju amus
  un sun su si sintva da li so bcis.[506]

  E alra j: "O semprivrs flus
  dal eterno bon godi; che pur dom'un
  some mi fjs ducju i vustri odus,

  sodisfit suspirnt il me grant dizn
  che par cuss tant timp mi'a last plen di fan,
  che tal mont di cjoli no l stat bon nisn.

  Jo'i saj ben che se'n cjl ta n'altri ren[507]
  sempri a si spila il volj divn,
  puc'n vu a si riflt, e sensa veln.

  Ben i savjs chi mi ten pront e visn
  par scoltavi; i savjs cual ca l chel
  dbit che'n mins nol vu maj stami sidn."

  Coma un falcon cal ven fu dal cjapil,[508]
  al muf il cjaf e l'lis al bat content,
  gran voja mostrnt e faznsi dut bil,

  cuss al fsi l'ai jodt dut intnt
  stu sen, da grasia divina festegjt
  cun chel dols cjant che la'n alt l sempri presnt.

  E 'la tact: "Chel che'l comps 'la slungjt
  fin al fin dal mont, e dentri di chel trat
  il misterius e'l manifest 'la last,

  no la'l so valu podt las s stampt
  dapardt l'univers, che il so verbo,
  infint, parzra di dut'l fos restt.

  E a  par chel che il prin superbo[509]
  che p grant l'era d'ogni creatura,
  crut l colt crodnt di savj p dal verbo;

  e da chist s'jt ch'ogni inferiu natura
  un vs masa psul a' par dut chel ben
  sensa fin e che'n s cun s'l misura.[510]

  Duncja la nustra vista, ch'al p a ten
  doma cualchidn daj rajs da la mins
  che dutis li robis dal mont a contn,

  a no pol da se stesa tegni a mins
  tant che'l so prinspit[511] a no s'interna
  tant p'n l daj nustri slis sintimns.

  S che in ta la gjustsia eterna
  il disrni cal risif[512] il vustri mont,
  coma vuli tal mar, dentri a s'interna;

  che, par tant che da la riva'l jt'l font,
  lontn tal mar no lu jt, ca l lo stes
  l, ma platt'l ten il so si profont.

  Lustri no l, sa nol ven dal seren stes
  che maj si turba; ma l 'nvnsi dut scur,
  o par pasin da la cjar o veln daj bs.[513]

  Ads che chel post profont ti sos sigr
  ca ti platava la gjustisia viva,
  che fin a capla ti'era stat dur;

  che chist ti dizvis: un al nas'n riva
  dal Indus, ind che nisn'l da lesins
  su Crist, ne di luj a lzi o scrivi al va;

  e'l so volj e li so buni asins,
  par cuant che'l nustri razon'l jt,
  sensa pecjt tal dzi o vivi a son.

  Sensa fede o batizin al mu: jt--
  pars'l vegnia condant stu pur'on?[514]
  'nd se la so colpa se luj nol crot?[515]

  Cuj sotu tu da mtiti tal cjadren[516]
  par gjudic da mirs di mjs di lontn,
  che d'jdi nencja na cuarta'n l no ti sos bon?

  Chej che voja di z tal sutl a'an,
  se guids da la scritura i no fsis,
  razns di dbit'n varsin a plena man.

  Oh nemj da la cjera! Oh mins sglnfis![517]
  La prima volontt, ch''n s tant buna,
  e ca''l p grant ben, sempri l a', tal so post fs.

  Ogni roba' justa se cun ic' una:[518]
  roba creada'l ben a se'a no tira,
  ma ic, risplendnt, a ognn lu dona." [519]

  Com'che'nsima'l nit szualnt a zira
  dop'che la cicgna'l past ghi'a dat ai fjs,
  e com'che chel ca l past l'amira,

  Cuss si'a fat[520], e cuss alst i'ai li sjs,
  la figura benedta, che l'lis
  moveva sburtdis da tancju consjs.

  Atorotr svualnt a cjantva: "Li ntis
  mes, a' clar, ti fas fadja a caplis;
  il pensj di Diu pur'i no comprendjs." [521]

  Al cujetsi di che lustri flmis
  dal Spirt Sant ch'encjam l'era tal sen
  ch'ai Romns ghi veva dat rivernsis,

  di nuf 'la tact: "Chi s, ta chistu regn,
  maj no l vegnt nisn ca nol crods in Crist
  ne prin ne dopo cal vegns 'nclaudt tal ln.

  Ma jt: tancjus di lu a sghin Crist, Crist!'
  e al d dal judsi 'sarn p lontns
  di luj[522] che chj che maj cognost no'an Crist.

  E l'Abisn'l danar chiscju Cristians
  cuant ca si spartirn chisti do sculis,
  una sempri sira e l'altra'n taj dns.[523]

  Se dizarni i Persins ai re vustris?
  coma a jodarni chel libri virt
  'nd che li pcis ss son dtis scritis?

  L s'jodar, tra l'peris d'Albert,[524]
  ch che fra puc a scrivar la pena
  su chel ca cambiar'l regn di Praga'n desrt.[525]

  L a s'jodar'l mal che l dal Sena
  al causar, falsificnt bes a plen,
  chel che'l cinghil'l far crep, cun pena.[526]

  L di che supirbia s'jodar il sen
  che mt a fa dovent l'Inglis e'l Scosis
  che bojs no son di rest tal so tern.

  La lusria a s'jodva  e li cortis pljs
  di chel di Spagna e di chel re Bom,
  che virtt maj 'la vut, ma dom'brus plasjs.[527]

  Si gh'jodar al sut di Gjerusalm
  segnada cun una i la so bontt,
  ma l'opst ghi sar segnt cu na em.[528]

  S'jodar l'avarsia e la viltt
  di chel che vuardin 'l da l'isola dal fuc
  'nd ch'Anchs fint 'la la so lungja estt;

  e par da n'idea di cuant luj'l puc
  bastar un pu' di lteris scurtdis
  ch'un bel puc ni dizarn cul dzi puc.[529]

  E s'jodarn pur li peris sporcis
  dal barba[530] e dal fradi che na nasin
  a'an disonort e pur do cornis.

  E chej che re dal Portogal e Norvegja a son,
  l si conosarn, e chel di Rasa[531]
  che cuj bs di Venesia 'la fat puc di bon.[532]

  Beda Ungaria sa no si lsa
  p malmen! e beda Navra
  sa si arms dal mont[533] ca la fsa!

  E ducju'an di crodi che par capra
  di chistu, Nicosia e Famagosta
  furt si lgnin pal neml di so cjera[534]

  che d'imbnda daj altris  no si scosta.




  Parads  Cjant Vincjsin

  Cuant che chel che dut'l mont al lumina,
  dal nustr'emisfri j'l ven e'l va via
  s che'l d dapardt si distuda,[535]

  il cjel, che dom'di luj prin s'impja,
  ai nustri vuj si fa di nuf a colp presnt
  par ducj' chej lumns ch'ognn di luj s'impja;

  e'n mins stu da f dal cjel si'a fat presnt
  cuant che'l sen dal mont e daj so dcis
  di parl 'la smett, cujt restnt e taznt;

  ma subit dopo, l'altri bieli lucis
  sempri p luznt a cjant si'an mett
  cansns chi recuardi ben ch'erin sovis.

  O divn amu, di ridi dut cujerzt,
  cuant chi ti luzvis cun che dolsis melodjs
  che di pensjs sans a cjantvin par dut!

  Dop' che chisti lustri piris presisis
  che la sesta lus 'ngjem i vev'jodt
  cujett 'vvin l'anglichis ntis,

  di sinti'l murmur d'un rvul mi vev'part
  che da clap'a clap j'l ven lmpit e clar
  da la gran fontana'nd ca l nast.

  E com'dal cul da la ghitara'l sun clar
  dut ben si sesta, com'cal fa dal bust
  da la pva il sofl dal montagnr,

  cuss, sensa nencja spet un mint,
  il murmur da l'cuila sbuzignt
  l vignt s pal cul, fin che dols lu'ai sintt.

  Da mrmur'a vus se stesa 'lr cambint
  fu dal so bc in forma di perulis
  bilis i'ai sintt, che ch i'ai scrit dut cuant.

  "La part che'n me a jt e che'n cuilis
  mortlis'l soreli a vuarda," 'la tact,
  "a' mij che ads benn i ti vurdis,

  pars'che daj fogs che forma mi'an dat,
  chej 'nd che'l vuli tal cjaf mi sflama,
  tant mij daj altris 'l ognn di lu dott.[536]

  Chel che tal mis dal vuli al sfavila,
  il grant cjantadu l stat dal Spirit Sant,
  che da post a post l'arca movt al ve'a:

  ads ben'l cogns il merit dal so cjant,[537]
  che luj stes a l efit dal so consj stes
  par grasia vuda che granda' altritnt.[538]

  Daj sinc che srcli mi fan dal vuli stes,
  chel[539] che al bc p visn'a mi',
  la vedulta consolat 'la pal f stes[540]:

  ads tant ben al sa cuant costus ca l
  il sta lontn di Crist, pa l'esperiensa
  di sta dols' vita e di che ch'opsta ghi'.[541]

  E chel che dop'si jt ta la circonferensa
  che minsont i'ai, tal alt da la sa,
  la murt 'la ritardt par fa penitensa:[542]

  ads al sa ch'encja cuant ch'un al pra
  che chel di vuj'l sedi pal domn last
  il gjudsi eterno a nol cambia.[543]

  L'altri p'n l, cu li lgis al me lt,
  cu na buna intensin ca'a vut brut frut,
  par z davu dal pastu, grec si'a fat:[544]

  ads al caps com'che'l mal ca si'a vut
  dal so ben oper a no ghi'a fat dan
  encja se'l mont da la'n c'n malra le zut.

  E chel che ta la curva'n j i oservn,[545]
  Gulielm l'era, che che cjera a plans a st'ora
  par Carlo e Federico e'l so maln:[546]

  ads al sa coma ca s'inamra
  il cjel di un re just, e a li sintlis
  dal so splendu encja 'ds a s'indra.[547]

  Cuj'l crodarsia la j, tal mont di pcis,
  che Rifo Trojn[548] al fos ta stu rotont
  u ch la cuinta da li lucis santis?

  Ads alc al cogns ben di se che'l mont
  nol pol par nuja jodi da la grasia
  divna, o almancu no fin in font."

  Com'na 'lodula che'n aria si spsia,
  prin cjantnt, e dopo taznt contenta
  da li dolsi ntis ca la lsin ssia,[549]

  cuss ben clara mi'a part la'mprnta
  dal plasj eterno, e'l so desidri
  al cual ogni roba si atn e dovnta.[550]

  E forsi pars'che plen di dbit i'ri
  com'un spili plen di robis colordis,
  p'a lunc di spet, taznt, bon 'no'eri;

  ma li perulis: "Se soni sti robis?"
  a mi son fu di so volj sbrisdis;
  e'a colp un sintil jodt i'ai di fistis.

  Subit dopo, cun brilanti ocjdis
  chistu sen benedt a mi'a rispundt
  prin chi ghi fs j stes altri domndis.

  "Chistu tu i ti cros di caplu dut
  pars ch'j'i lu ds, ma'l coma no t'lu sas;
  com'che'l crodt sps a no l comprendt.

  Com'chej ca prin cap li robis'ti fas,
  par nn e basta, ma la so "quiditt" [551]
  no la jdin se d'altris no vegnin juds.

  Regnum coelorum a sufr 'l partt
  dal grant amu e da la speransa
  ch'a vinsi a va la divn' volontt;

  no'un lot tra omp e omp, com'si pensa,
  ma ic a vins pars'ca vu esi vinsda
  e, vinsda, a vins cu la so benevolensa.[552]

  La prin'e la cuint'anima[553] l'mpostda
  a ti lsa a bocja virta, che'n ic t'js
  la regjon daj nzuj ben piturda.

  Daj so curps fu no son vegns, com'ch'ti cros,
  spirs pagans, ma cristians, cun fede plena
  sul Crist che da z o z zut l'era'n crus.

  Ch'un da l'infir, da'nd ca no si torna
  maj par fa dal ben, taj so vus l tornt,
  pa la grasia che'l sper a adrna;

  dal gran sper che s tant a la judt
  il pre[554] che Diu lu risusits,
  par podj vej'l so desidri scoltt.

  Il spirt glorious ch'ads ni ten volts,[555]
  tornt a la cjar, e l par amndi puc,
  tant a l crodt che luj a lu juds;

  e crodnt impit a si'a'n ta un s grant fuc
  di amu par luj[556], ch'a la so murt seconda
  u ch a l vegnt, ta stu bil luc.[557]

  L'altri[558], che par grasia di na s fonda
  fontana'l sgorga, che maj creatura
  jdi'a podt fin ta l'ultima onda,

  dut'l so amu la j 'la dat a vita pura;
  che Diu, da grasia 'grasia[559] ghi'a vierzt
  il vuli a la nustra redensin futura:

  e 'lr 'n ch luj 'la crodt, e p no l zut
  a sufr la spusa dal pagansin;
  ma'a critic che perversion si'a mett.

  Che tre siris[560] l a ghi'an fat da batisin,
  che visn la roda destra ti'as jodt,
  davnt dal batez p di un milsin.

  O predestinasin, che maj'an podt
  la to rads jdi, ne maj podarn,
  chej che'l prin motu[561] maj comprendarn dut!

  E vualtris, puora zent, no stit dsi afn
  a gjudic; ch nu stes, che Diu 'jodn,
  dal cognsi ducju'i els i sin lontn;

  e dols ni' che dal savj lontns i sin
  e'l nustri ben a chistu ben s'inclina,[562]
  che chel che Diu'l vu, encja nu'i voln."

  Cuss da che splendida lus divina,
  par ben sclarmi la me puora vista
  risevt i'ai sta buna midizina.

  E com'un cjantadu un bon citarista
  davu ghi va cuj so zucs da la cuarda,
  ch'encjam p gust a la un che'l cjant'l scolta,

  cuss'ntnt cal parlva, di recuard
  mi ven ch'jodt i'ai li do lus bedis
  che, com'cuant'l bati da li sjs un'l vurda,[563]

  cul so parl si movvin li flamtis.



  Parads  Cjant Vincjunsin

  Belz si'rin i me vuj di nuf fiss
  su la me Beatrs[564], e cun lu'l me cu,
  che p d'ic no esist altri ca ghi pls.

  E ic a no ridva; ma "Se'l colu
  dal me ridi t'jods," mi'a dit, "ti restars
  com Seml' che'n sinza si'a fat par amu;[565]

  la me belsa, che tal alssi stes
  tal eterno pals, p'a va luznt
  coma che fin ch jodt i ti'as tu stes,

  sa no si tempers, tant p risplendnt[566]
  doventars che li fursis ts al so luzu
  sarsin com'alc che'l folc'l va distruznt.

  I sin ads rivs al sitin splendu
  che sot dal dizn dal len dut ardnt
  la j'l radia misturt[567] il so valu.

  davu daj to vuj ten ben fisada la mint[568]
  e fa che chej a spilin la figura
  che'n ta chistu spieli[569] ti zars jodnt.

  S'un'l saves ch'j'i mi stevi godnt na vura
  dut il me contempl di chel aspit beat,
  cuant che d'jdi altri mi soj dat cura,

  al capirs benon cuant ch'i'eri grat
  di ubid a la me biela scorta,
  balansnt chistu cul splendu z contemplt.

  In ta chel cristal che il nn al parta--
  zint atr dal mont--dal so duce, tant bon
  che sot di luj er'ogni malsia murta,[570]

  dut d'ru che tant'a brilva e benn
  jodt i'ai na scjala ca zeva in s
  fin che'i me vuj p no la jodvin benn.

  par scju scjalns i'ai pur jodt vign j
  tancju di chej luzus ch'ogni ls dal cjel
  a parva ca si difonds ca j.

  E com'che par natura'l fa ogn'usil,
  ducju'nsimit, bunorta, i crovs
  par scjaldsi ducju'a fan'l so saltusl;

  e dopo an d di chej ca van a spas,
  altris si zrin ma fs l'a rstin,
  e altris atr'van di l ch'erin pojs;

  propit cuss mi pareva ca fsin
  l'nimis che ch luzvin insimit
  cuant che tal stes scjaln si visinvin.

  E che che p visn i'jodvi, e pult,
  s clar'si'a fat, ch'j mi dizvi pensnt:
  "Ben j'i jt il ben chi ti mi tens sclart."

  Ma che[571] da che j'i spetvi'l coma e'l cuant
  dal dzi e dal tzi, a ts; e alr
  j, cuntra'l me volj, sidn soj stat dut cuant.

  Alr ic, che ben jodt veva'l me pur
  tzi tal jdi di chel che dut[572] al jt,
  dit'a mi'a: "Ds pur di se chi t'js atr."

  "Il me merit," i'ai alr tact di bot,
  "grant no l asj par vej da te[573] risposta;
  ma par che[574] che'l me grant desidj a jt,

  dzmi, beda vita, che in ta chista
  alegra i ti ti tens platda,
  s che s visn di me a ti parta;

  e dzmi pars ca ts ta sta roda
  che sinfona dolsa dal parads,
  che ta altris[575] a par si godda."

  "La musa e'l sinti mortal ti'as, ben vurda,"
  rispundt mi'a; "par chel ch no si cjanta,
  com'ch'a ridi Beatrs no t'las jodda.[576]

  I soj paj scjalns da la scjala santa
  vegnda tant in j dom'par fati fiesta
  cul dz'ti e cu la lus ch'ognn ch'n da tanta;

  e'a no' par p grant amu chi ti faj fiesta;
  ch'altritnt amu o p chi s si mostra,
  com'che dut stu sflame ti manifesta.

  Ma l'alta caritt, ca ni fa srvis
  di chel alt consj che'l mont al governa,
  u ch a ni sils, com'che tu t'osrvis."

  "J`o'i jt ben," i'ai dit, torcja di lus plena,
  com'che u ch al basta'l vustri benvolj
  par segu la providensa eternl;

  ma chistu l chel chi vors tant savj--
  pars'che predestinada tu, besola,
  ch a si ti sos, fra tancju spirs bij."

  No'eri nencja ta l'ultima peraula,
  che tal so mis a si'a sta lus centrada,
  atr di se piruetnt com'na trotula;

  cuss mi'a 'lr dit chist'nima beda:
  "La lus divina che su me si punta
  penetrant'nta che ca mi ten'nglusda,

  che cul me jdi a si ten ben streta,
  cun me su di me a si alsa, ch'j'i jt
  la p alt'esnsa da'nd ca' cjolta.[577]

  co dncja l'alegrsa che'n me s'jt;
  pars'che cuant ch'al me jdi a' clara
  cuss'l me lzi'l lus coma'l lzi ch'j'i jt.[578]

  Ma che alma dal cjel che p a ven clara,
  chel serafn che'n Diu'l vuli p'l ten fist,
  al to domand nol pol da risposta clara;

  par via che tal abs l tant sprofondt
  dal eterno decrt chel che savj ti vus,
  che caplu nol podar maj spirt cret.[579]

  Cuant che'i to pi j tal mont son di nuf zus,
  chistu conta, che p a nol presumi
  di z'nd che nencj'i bes d'jdi no'an asj lus.

  Coma psia la j la mins presumi
  d'jdi tal so scur se che d'jdi no pos
  nencja ta chista lus ch--ads dzmi.

  Di sta sidn mi'an s dit li perulis sos,
  che last i'ai la cuestin e domandt,
  mil, ghi'ai se di cogns'lu pusbil mi fos.

  Un cret a s'jt che'n Italia 'l'nmiezt, [580]
  e no tant lontn da la to patria,
  tant alt che dal ton p'n bas si sint'l boat;

  e na goba'l forma dal nn di Catria,
  cun subit sot un monastri consacrt
  che d'ador Diu maj a nol varia."

  Cuss il so ters discors a la tact:
  a la dit, seguitnt cuj so motfs:
  "U ch al servsi di Diu 'soj restt,

  che cul mangj cunst cul vuli d'ulfs,
  i pasvi tant'l cjalt che'l frit amndi ben,
  dut content cuj me pensjs contemplatfs.

  Par scju cjelos stu claustri a l'era ben
  frtil; e ads dut vujt i lu cjatn,[581]
  si che di rivelsi al fars ben.

  Ta chel post j i'eri Pieri Damin,
  e Pieri pecjadu i'eri ta la Glisia
  da la Madona visn dal mar Adrin.[582]

  Di vivi l mi restava pucja grasia
  cuant chi soj stat poct virs di chel cjapil
  che travast da mal in pzu spes d'jdi a si'a.[583]

  Cefs si'era vut segut dal grant vasl[584]
  dal Spirt Sant, discls, puars, e magris,
  mangjant frigjs ta chistu post o ta chel.

  Ads si sptin tanti di che robis
  chiscju modernos pastus, e che ben
  ju lsi, pa li so gravits pesntis.

  Cul mant so a cujrzin il palafrn,
  s che do bestis a stan sot di na pil:
  Oh pasinsa, cuant chi ti ghi das sostn![585]

  Lumns jodt i'ai, al sinti chist da chel,
  vign j svels paj scjalns e zirsi
  e a ogni ziru'l so lumn si feva p bil.

  Visn di stu spirt[586] son vigns a fermasi,
  dant insimit un cussi grant sign
  ch'a nuja ch al pod'rs paragonsi:

  ne j lu'ai capt, par tant furt ca l'era'l ton.




  Parads  Cjant Vincjadusin

  Plen di marava, a la me guida
  voltt mi soj, coma un nint cal cor
  sempri la ind che p si cunfda;[587]

  e che, coma una mari ca socr
  subit il fi dut plit da la pura
  e corgju a ghi da e ghi sta atr,

  mi'a dit: "ma no satu che'n cjel alra
  z'i ti sos? E no satu che'n cjel dut a  sant
  e che l dut se ca' fat l fat cun cura?

  Coma ca ti vars tramutt il cjant,
  e'l me ridi, ads imagin ti pos,
  cul ton di che vus che movt ti'a s tant;[588]

  che se ben i ti caps i pensjs sos,
  z ti savars cual ca' la vendta
  chi t'jodars prin da la fin daj ds tos.[589]

  Ca s la spada 'no tja mas'a la svelta
  ne masa tars, com'che'nvnsi a ghi par
  a chel che cun vja o timu'la speta.

  Ma a' ora chi ti voltis il to sgurt clar;
  che spiris grancj' e famus i t'jodars
  se'l cjaf ti zris, com'chi ds, virs'l scjalinr.

  Com'ch'ic voleva, i me vuj si son volts
  e jodt i'ai sent balns che insimit
  cuj rajs du ducjus 'vegnvin ben 'lumins.

  Com'chel i'eri j che, par no pari mas'ardt,
  la gola'l copa, e'n davu a si ten
  dal domand, par no vign stracapt;

  e'l lumn p grant cal luzva p ben
  fra che margaritis p'avnt l vegnt
  par volj di se stes contentmi ben.

  "Se tu t'jods," da chel alr i'ai sintt,
  "coma me la caritt che tra nu'a art,
  ogni to pensj jdi i ti fars, dut.

  Ma pars'che tu no ti tardis, nencja'n part,
  di riv al p alt[590], ghi darj risposta
  j a chel pensj chi ti tens in rigurt.

  Chel mont ca la Casn[591] ta la so costa
  frecuentt l stat fin la s insma
  da zent'nganda e puc ben disposta;[592]

  e chel j'i soj che la s a la par prima[593]
  partt'l nn di chel che la verett
  in cjera l'alt ghi'a mostrt a ogn'nima;

  e da tanta grasia i soj stat lumint
  che i vilns di chej poscj' i'ai convertt,
  che seduzs 'erin stas da'un cult disgrasit.[594]

  Contemplatif l'era stat ogni spirit
  di scju fucs tegns inpis ta chel cjalt
  che crsi'l fa'i flus e'l frutn sant e scuist.

  Ch a l Macario, ch a l Romult,
  ch a son i me frris che in taj clustris
  i pi'an puntt e tegnt il cu salt." [595]

  E j a luj: "L'afit chi ti mi mostris
  parlnt cun me e'l calu di chel aspit
  ch'j ben i'jt tal bril daj vustri lustris,

  che fede'n vu tant granda i sint tal me pet
  com'na rosa cuant che s tant virta'vn
  che d no podars p'ncjam dilt.

  Ma par plasj, o pari me, dzmi ben
  se j'i pos da te la buna grasia vej
  d'jditi dentri di stu luminus sen." [596]

  Alr luj: "Fradi, chistu grant desidj
  scoltt ti sar ta l'ultima sfera,[597]
  'nd che scolts ducjus sarn dal alt volj.

  U l a' perfta, ma dura e'ntra
  ogni sodisfasin, e doma ta ch, sint,
  ogni roba a' 'nd che sempri a'era,[598]

  pars'che'n luc no', ne zrus sta faznt;
  e la nustra scjala'n s a va ta chel marc,
  che daj to vuj a va plan plan scomparnt.[599]

  Fin la s a la jodda'l patriarc
  Jacob[600] cuant che, pojda tal punt p alt,
  ogni scjaln a ghi era di nzuj car'c.

  ma par zghi s cuj'l fja p un psul salt
  fin al prin scjaln? Il me regulamnt
  a nol ven p segut nencja da'un pur Svult![601]

  Li muris ca erin na volta'un cunvnt,[602]
  ads son tnis di lris, e'i vists
  son sacs di farina zuda malamnt.

  Nencja la pez'usra chi ti pnsis
  tant no ghi displs a Diu com'chel frut[603]
  che mat al fa dovent'l cu daj fraris;

  che dut se che la Glisia a custods, dut
  l da la zent ch'a nn di Diu'a domanda;
  no daj parncj' e ne di altri p brut.[604]

  La cjar dal omp a' debula avnda
  ca no basta pal bon proposit da la zent
  vej'l timp dal rori, dal nsi a la so glanda.

  Pieri'la tact sens'oru e sens'arznt,
  e j cun tant pre e cul fa dizn
  e Cesco[605] cun umiltt il so convent.

  E se'l prinspit ti vurdis d'ognidn
  e'nd ch'a fin 'l zut dop'ti vurdis,
  t'jodars che da blanc scur si' fat ognn.

  Ma vej l'ghis dal Gjordan'n davu movdis,
  o vierzt'l mar cuant ch'a Diu ghi'a plast,
  p d'un jud ch rin sti mar'vjs grandis." [606]

  Cuss a mi'a dit, e dop'a si'a mett
  di nuf cuj sos e cuj sos si'a miscjt;
  e cun chej z'n s a mulinl i'ai jodt.

  Z davu di lu mi'a Beatrs alr fat
  cun'un so psul sen s par che scjala,
  e la so virtt p dal me pjs'a zovt;[607]

  ne maj ca j'nd ca si monta e cala
  com'che sempri i fin, un motu cuss svelt
  jodut si'a, com'chel di sta me nov'la.

  Podsi maj j, letu, torn al alt
  trionf celestial pal cual j'i plans tant sps
  i pecjs ca mi tgnin lontn dal alt,

  p timp il dit tal fuc a ti volars
  di mti'e tir fu, che'a mi d'jdi'l sen
  che dop'dal Toru'l ven, l ch'a colp i'eri j stes.[608]

  O stelis gloriosis, o grant splendu plen
  di che alta virtt ca mi confers,
  par puc o tant cal sedi, dut'l me inzn,

  cun vu'l nasva e tramontva, o stelis,
  chel ch'a dut se ca' mortal ghi da vita
  cuant chi'ai par prin godt li riis toscnis;

  dopo, cuant che vustra virtt confert'a
  mi' d'entr ta l'alta[609] roda ca vi zira,
  pal moment ch cun vualtris mi' dat di sta.

  E ads l'anima me tant vi suspira--
  oh cuss tant!--par podj vej che virtt
  ca ocr pal gran ps ch'a s la tra.[610]

  "Ti sos tant dongja da l'ultima salt,"
  Beatrs a'a tact, "ch'ads ti convin
  vej'l jdi da li to lus clar e act;

  per, prin che tu ti entri ta chel ben,
  d na ocjda'n j e jt pur cuant mont
  sot i pi ti'ai za last vej--oserva ben;

  cuss che'l to cu, par tant cal pos, gjocnt
  si presenti a la fila[611] trionfnt
  che contnta 'ven tra stu etere rotnt."

  E chel che a stu mont ghi fa puc cont
  j lu amri, e chel ch'a altri al pensa
  bravo a l, che la schena ghi volta'al mont.

  Jodt i'ai Diana, dut'clara, ma sensa
  che mcis scuris ch'rin stadis razn
  ch'j la vevi crodda rara e densa.[612]

  Il grant splendu di to f, o Iperion,[613]
  jdi i'ai podt, e com'ca si mvin
  atr e visn di luj, Maja e Dion.[614]

  E tal mis dal pari e'l f, jodt ghi'ai visn
  Gjove stes, p tempr't[615]; e clar mi' stat
  com'che da'un post a l'altri a varijn.

  Dtis sit sti sferis mi si'an dimostrt
  cuant grandis ca son e cuant velcis
  e com'ch'ogni piant si ten tal so post'ncjast.[616]

  Chel ortt che s tant ni fa salvdis
  tal z atr cun scju eternos zmuj,
  dut i'ai jodt, daj glasrs a li fcis.

  I vuj i'ai dop'voltt di nuf ai bij vuj.




  Parads  Cjant Vincjatresin

  Com'l'usil che'n ta li so amdis frascjs,
  pojt tal nit daj so bij usiels
  l l ta la not ca scurs li robis,

  che' par ben jdi i so picinins
  e par cjatighi da mangj un viert
  o doj a no si ten maj'n davu, da ms,

  al cric dal d, fu dal nit'l ven spes jodt,
  che cun grant afit il sorli'l speta
  e'l vuarda fs pal prin luzu, a stent stant mut;

  cuss la me Beatrs a stev'atnta
  e dreta, cuj vuj par che banda volts
  'nd che'l sol'l par mov'si mancu a la svelta:[617]

  si che, jodnla cuj vuj tant esalts,
  doventt i soj com'chel che, desidernt
  di vej altri, cul cu'n gola'l spera e'l tas.

  Ma di timp non d'ra past par nuja tant,
  tra'l me desider e'l jdi, i ds,
  il cjel che p e p si zeva'mpijnt.

  E alr Beatrs: "co li scuadris
  dal trionf di Crist e di dut cuant'l frut
  vendemt dal zir di chisti sfris!" [618]

  L'aspit so mi parva cal ards dut,
  e di gjoldi a veva i vuj s plens
  che'l dzi a  mij tgnilu tazt.[619]

  Com'cuant che'i cjelos a son ducjus serns
  Diana s'jt ridi fra li ninfis eternis
  che dut la s a piturjn cuj so bij sens,

  jodt i'ai'mparzra di miars di lucis
  un sorli che dtis l'impijva
  com'che'l nustri'l fa cun dtis li stelis;

  e'n ta sta viva lus a trasparva
  che sostansa s tant brilnt e clara
  che'l me vuli sostgni nol podva.

  Oh Beatrs, guida me dolsa e clara!
  cuss a mi'a dit: se ca ti fa mancj'l flat
  la virtt[620] a' ch'a dut ghi sta parzra.

  Chi'l'l savj e'l podj ca ni'e stat dat
  par virzini li stradis tra cjel e cjera
  che par s a lunc i vvin desidert."

  Com'che'l fuc che il nul in se al sira
  si slargja e da chel no l p tegnt,
  e cuntra natura j'l va virs la cjera,[621]

  cussi la me mins, nudrida da dut
  chel ben di Diu, eco che fu a ven
  e di savj se ca'a fat no'a p podt.

  "Alsa pur i vuj che jdimi ti pos ben;[622]
  i ti'as jodt robis che prepart ti'an
  a sostgni'l me ridi, com'ca convin."

  J'i eri com'chej che da'un sun svent si stan
  e, cul sun cal va svelt svannt, a prvin
  a ripartlu a la mins, ma invn;[623]

  cuss i'eri cuant che'n mins mi vegnvin
  li perulis sos, degnis di si scritis
  taj libris che'l past sempri'a ritgnin.

  S'ads a sunsin dtis che lenghis,
  che Polimnia cu li so sus fat a vvin
  s tant dolsis e sempri mij nudrdis,

  par judmi, dal just nencj'un milsin
  a no rindarsin dal so ridi sant,
  e nencj'al so aspit sant si visinarsin.[624]

  Cuss cuant che dal Parads i stin contnt
  a' mij ch'un salt'l fedi'l sacri poema,
  com'cuant che un fosl i si cjatn davnt.

  Ma s'un'l penss al grant pjs di chistu tema
  e a sta pura schena ca lu parta,
  il cjaf'nol scjasars se sot di chel a trema:

  no l'un mar par na barcja pisulta
  che che cun corgju a virs sta brava prora,[625]
  o d'un timonj che paurus'n davu'l resta.

  "Pars ti'se la me musa tant cjra
  che'i vuj no ti voltis virs il bil gjardn
  cuj flus che'i rajs di Crist'a tgnin sot cura?

  U ch a  la rosa che'l verbo divn
  incarnt ti'a; ta scju gilios volta i pensjs
  che tal so bonodu tact'l veva'l so cjamin." [626]

  Cuss Beatrs; e j, che'ai so consjs
  i'eri dut pront, i mi soj alr mett
  a lot cuntra li me debuli sjs.[627]

  Com'che na d da l'ombrena i'ai jodt
  un raj di sorli che un prat di flus
  da'un barcont dal nul al luminva dut;

  co, cuss jodt i'ai tancju splendus
  ilumins dal alt da rajs infogs,
  sensa jdi la causa di scju luzus.[628]

  O Signu me, che un sen s clar ti ghi ds,
  tant'n alt ti stevis che'i me vuj alr mij
  jdi'a podvin'l splendu di ducju i bes.[629]

  Il nn dal bil flu che j sempri'nvochj
  di d e di nt, a mi'a dut ingropt,
  e cul cu'n gola'l so fuc jodt i'ai'ntj.[630]

  E'ntnt che in tant e in cuant[631] i vuj piturt
  mi veva la lus di che viva stela
  che la s a vins com'che ca j a'a fat,

  dal alt j si'a fat na flamta bila,
  rotonda propit coma na corona,
  ch'atr ghi'a zut di sta dolsa stela.[632]

  La p dolsa meloda ca suna
  ca j e che p l'nima a tira,
  altri no' che un nul che sclapt'l tona,

  in paragon dal sun di che lira
  che coronnt a zva chel bil zefr
  che di s'l cjel 'ngjemva, sta bila piera.[633]

  "Amu angjelic j'i soj che inzr'
  ghi vaj dal grant gaudio cal ven di dentri--
  nustri desidri!--di stu dols zefr;

  e cun te'i starj, o rosa dal cjel, mentri
  che'l fi ti compagnars, radiant, O pia!,
  ta la roda suprema[634], cul's'ghi dentri."

  Cuss a si strinzva la melodia
  ch'atr di se a veva, e l'altri lucis
  a cjantvin pur lu'l nn di Maria.

  La mantelna real[635] che dut' li sfris
  dal mont a cujrs, fervida e viva,
  godnt di Diu'l calu e usnsis,

  parzra di nu'l so dist a veva
  s tant lontn che la so aparnsa,
  da l chi'eri, jdi'ncjam no si feva:

  i me vuj, alr, no'an vut la potensa
  di sta visn di che gloriosa flama
  ch'alst si'a davu da la so simnsa.[636]

  E com'chel fantuln che viers la mama
  al slungja'i brass, dopo vej ben tett,
  par chel amu che dut di fu lu'nflma;

  ognn di chej luzus in s si'a butt
  cu la so flama, cuss che'l grant afit
  che par Maria 'vvin palest mi' stat.

  E l davnt mi son rests, dirimpt,
  cun tal grasia, Regina coeli' cjantnt,
  che'ncjam ads ghi sint dut il dilt.

  Oh cuant ben di Diu ca si va cjatnt
  fra chisti bunnimis dal cu d'oru
  che j 'semenvin il bon e'l bondnt![637]

  Ch a si vif e a si got dal tesru
  otegnt cul lagrim tal esilio
  di Babilon, 'nd ca si'a last l'oru.

  Ch al trionfa, sot dal f di Dio
  e di Maria, da la so vitria,
  e cul vcju e cul nuf concilio,

  chel che cont'l ten li clafs di chista gloria.[638]




  Parads  Cjant Vincjaquatrsin

  "O vualtris ch'elezs a la gran sna
  i sis dal gnul benedt che godi
  la s vi fa cun mins sempri serena,

  se par grasia di Diu chistu'l pol godi
  di na frigja o dos da la vustra mensa
  prin che finghi'l timp la murt'a podi,

  vuardit ben la so gran voja, imnsa;
  fjghi sercj'l vustri ben: i bevis vualtris
  sempri da l'aga che luj dom'al pensa."

  Cuss Beatrs; e l'nimis bedis
  com'sferis si'an fat tal alt di paj fs,
  e flament'zirvin com'comtis.

  E com'atorotr i tocs daj orljs
  si zrin, s ch'un toc al par mov'si plann,
  mentri l'ultin al soma vej lis,

  cuss che girulnis, ca balvin
  ben e bilis, di cuant ca rin bravis
  tal so bal, o lent o svelt, cap mi fvin.

  Da una p presisa da li altris
  fu jodt i'ai da li p bili flmis
  una ch'altris non d'ra di p lustris;

  che tre voltis 'torotr di Beatrs
  l zut cjantnt un cjant cuss tant divn
  ch'un p alt dzi a vu par dzi di sti ntis.

  E alr la me pena a salta stu scjaln;
  ch'al nustri pinl par tal'sfumatris,
  com'al cont, colus mancu vifs ghi vlin.[639]

  "O Su me santa, cu li to prejris
  sinceris, e'l to grant e ruvnt afit,
  da che bila sfera ti mi lberis." [640]

  E u ch a si'a fermt il fuc benedt
  e virs ic indirist 'la'l so rispru
  e com'chi'ai dit ghi'ai dit, cun grant rispit.

  E ic: "O lus eterna di chel grant viru[641]
  che dal Signou Nustri li clafs'la otegnt
  che partt j'l veva da stu luc d'oru,[642]

  stu omp tenta, ch e l, un puc par dut,
  su la fede, sa ti pls, djghi pur sot,
  che par ic tal mar tu ti zvis a pi nut.[643]

  S'un l ben dispost e ben'l spera'e crot,
  ocultt no ti'e, ma ch in Diu t'js,
  indul che dut piturt a si jt;

  pars'ch'a vign ch zent jdi si pos
  par fede vera, alr par glorila
  flu parl a 'un ben, e ben a si pos."

  Com'che'l bacelir[644] si ten pront e nol parla
  fin che'l mestri la cuestin a no ghi propn,
  par provla e no par terminala,

  cuss j'i mi armvi di ogni razn
  mentri chi la scoltvi, par si pront
  par un s alt mestri e na tal cuestion.[645]

  "A dzimi, da bon cristin, tgniti pront:
  la fede, se ca'?"  Sbit alst i'ai la front
  virs la lus che di chist a era la font;

  Beatrs alr corgju mi'a dat un mont
  par che j ads a spandi mi mets
  l'aga chi vevi ta la me'nterna font.

  "La grasia ch'a rispundi mi'ocr ads,"
  tact i'ai, "di front di stu tant alt campin,
  ca mi jdi a esprmi ben i me concs."

  E parat i'ai'n davnt: "Com'che tant benn,
  O pri me, a la'l to bon fradi[646] scrit,
  che tal just cjamn, Roma, ti'a'mpostt benn,

  la fed' sostansa dal spert, 'la dit,
  e argumnt di chel ch'jdi no podn;
  e la so esnsa' ch, com'chi'ai capt."

  E luj: "Propit cussi; basta ch'a puntn
  ti capsis pars'che tra li sostansis,
  davnt daj argumns[647],'la metda prin."

  E alra j: "Li robis profondis
  che u ch i rivi a jdi benn,
  ai vuj di la j a son tant platdis,

  che doma tal crodi a si sa ca son
  e sul crodi 'l'l gran sper fondt;
  e par chel in sostansa si fa l'intensin.[648]

  E da chistu crodi la ju a ni' dat
  di silogiz, sensa vej altra vista;[649]
  e cun chel i rivn a la verett."

  E di nuf luj: "Se dut chel ca si 'custa
  ca j cu la dutrna'l fos s ben penst,
  nol ocorars l'inzn dal sofista."

  Cussi chel amu in bora'la soflt;
  e dop'la dit: "Pensj ti ghi'as cun fursa[650]
  al pjs e lga di sta monda dat:

  ma dzmi se propit ti las in borsa."
  alor j: "S chi l'ai, tant lustra e tonda,
  ch'a la so'mpresin[651] i ghi crot par fuarsa."

  E chist si'a fu fat da la lus profonda
  che l'a splendva: "Sta bila gjoja[652]
  che su di s ogni virtt si fonda,

  da'nd ti vgnia?" E j: "La gran plja
  dal Spirit Sant ca cola ben dapardt
  tal vecju e tal nuf Testamnt--sta plja

  silogismo a' ca mi'a dut concludt,
  e s ben, che si vs di fa'un paragon
  ogn'altra prova sars roba da frut." [653]

  E i'ai chist sintt: "Chista proposisin,
  vecja o nova[654], che s ben si conclt,
  coma satu ca  na divina cansn?" [655]

  "La prova dal ver di se chi'ai lezt
  'son che robis nvis che la natura
  a scjaldighi il fir a no'a maj podt." [656]

  E a chist'mi'a dit: "Se ca ti sigra
  che chs[657] 'sdin vris? Dom'chel medsin
  chi ti vus prov, dom'chel ti lu zra."

  "Se'l mont si'a convertt al Cristiansin,"
  i'ai dit, "sensa mircuj, chist stes l'un
  che'n paragon i'altris no son che'un centsin;

  jt tu, ch'entrt ti'ris, puart e dizn,
  tal cjamp, par semen che buna planta
  ca no ven vendemda p da nisn."

  Fint chistu, la cort alta e santa
  a plena vus Diu'a laudt ta li sferis
  cu la melodia[658] che la s si cjanta.

  E chel sir che da un'a l'altri braghis
  cu li so domndis mi veva partt,
  fin che visns i'rin da l'ultimi frascjs,

  di nuf 'la tact: "La Grasia che marost
  cu la mins a'a, i lvris ti'a vierzt
  fin ch, com'ca  just che cuss sedi stat,

  e content i soj di se che fu a' vegnt;
  ma ads sclisn pur fu se chi ti cros,
  e d'ind che stu crodi salt fu 'la podt."

  "O bon pari me sant, spirit chi ti js
  chel che doma cul crodi batt ti'as
  a la tomba pi ben p zvins daj ts," [659]

  i'ai tact, "ti vors chi ti manifests
  dut'la sostansa di se che j'i crot
  e la razn pur ti vors ch'jo ti pass.

  E j'i ti rispnt: In ta un Diu i crot,
  nic e eterno, che dut'l cjel al muf,
  sens'si movt--a chist cun amu i crot.

  E a crodi a dut chist a no mi muf
  ne fisica ne metafisica, ma chista
  granda verett che su di me a pluf,

  e plovt a'a su Mos, sul Vangelista,
  suj slmos e'i profs e ducjus vualtris
  ind che'l Spirit Sant 'la fat posta.[660]

  E i crot in tre'ternis persnis, e stis
  ch, i crot, a son una e a son trina,[661]
  ma'n una sostansa a son undis.

  Da la profonda condisin divina
  chi staj tocjnt, la mins'mi sigila
  se che tal Vanzli a' spes dutrina.

  Chistu 'l'l prinspit, cal sfavila,
  viva lus doventnt cuj so rajs'nflams,
  e com'astri tal cjel'n me'l sintila."

  Com'l sir che dop'vej scoltt se ca ghi pls,
  il servo al imbrsa, congratulnt
  chel brav'omp pa li nvis, apn cal ts;[662]

  la benedisin cuss mi'a dat, cjantnt,
  e'mbrast tre voltis mi'a, apn'chi'ai tazt,
  il lustri apostolic, che al so comnt

  parlt i vevi; e tant ghi vevi plazt.



  Parads  Cjant Vincjasincusin

  Se maj a capita che'l poema sacri
  che a scrivi mi'an judt cjel e cjera,
  e che par p js a mi'a tegnt magri,

  la crudeltt al vins che fu mi siera
  dal piorr ind che durmt i'ai d'agnl,
  nemc dut daj lupos ca ghi fan guera;

  cu n'altra vus alr, e cun blanc cjavil,
  poeta i tornarj, e in ta chel stes font
  dal me batizin, su'i metarj'l cjapil;[663]

  pars'che l, ta che fede ca ghi rint cont
  l'anima a Diu, l ghi soj entrt,
  e par ch ch Pier cuss zirt mi'a la front.

  Na lus alr a mov'si viers nu'a tact
  da la roda da'nd ca l'era vegnt
  fu chel che prima Vicari di Crist l'era stat;[664]

  e Beatrs, ch'era l contnta'n dut,
  mi'a dit: "Vuarda, vuarda: co l'l baron
  che a Galisia'l tira zent dapardt." [665]

  Propit com'cuant che'un colomp si ten benn
  visn dal compj e zirnt e rizirnt
  a mostrighi a si met la so afesin;

  cuss i'ai j jodt l'un da l'altri grant
  principe e glorius vign risevt,
  lodnt chel che las ju nudrs ben e tant.

  Dop'che di fasi fistis 'vvin smett,
  sidint coram me ognn si'a'mpostt,
  luznt s tant che'mbarlumt mi'a dut.

  Ridnt si'a Beatrs a un di lu voltt:
  "Spirit grant che da la divin'largsa
  da la nustra basilica[666] i ti'as scrit,

  fa risun'l sper ta chist'altsa:
  chist' ben ti lu sas tu che tant ti contis
  di com'Gjes scju tre p'l carsa." [667]

  "Alsa pur'l cjaf e scolta se chi ti ds;
  che se che ca s a ven dal mont mortl
  a' mij ca si abtui ai nustri rajs."

  Stu cunfurt dal secnt fuc a mi' stat tal
  che levt i'ai j'i vuj a li altsis
  che il grant lzi ghi vvin prin fat mal.[668]

  La grasia'vou che'n front ti ti presentis
  dal nustri imperatu, prin da la muart,
  visint, com'l'nimis sos p nbilis,[669]

  s che, jodt ch'l ver, dut e no dom'n part,
  la speransa, che la j in mtu'a met
  te e altris virs s ch' di p alt cunfurt,

  dzmi se ca', e com'che'n flu a met
  la to mins, dzmi pur da'nd ca ven."
  Cuss 'la fint stu secnt lumn, e sclet.

  E che pa che guidat a veva ben
  l'lis mes fin ca s, ta chistu alt svul
  par me rispundt a'a, e mi'a fat da fren:[670]

  "La Glisia militnt di luj un tal e cual
  cun p speransa 'non da, com'ca' scrit
  da Diu che ch'l fa lzi ogni cristl:

  par chel ghi' stat concedt che dal Egjt
  al vegni a Gjerusalem, par podj
  jdi'l ver prin che di lot'l vedi fint.[671]

  L'altri do robis, ca no son par savj
  domanddis, ma par che riferimnt
  al fdi di cuant che sta virtt ti da plasj,

  a luj ghi lsi, che n d'impedimnt
  n di vant ghi sarn; e ch'al rispundi ben
  l'alta grasia ghi ddi sugerimnt."

  Com'ch'un student di rispundi al mestri si ten
  amondi pront l che luj a l esprt,
  par fa risalt chel che luj'l cogns ben,

  "La speransa," i'ai dit, "a' un spet cert
  da la gloria futura, ch'a nu ni ven
  da la grasia divina e dal nustri mer't.

  Da tanti stelis[672] chista lus i otn
  ma chel che prin'la metda tal me cu
  il p grant cjantadu[673] l stat dal p grant Ben.[674]

  In te'a sprin,' tal so cjant il cjantadu
  al ds, chej che ben cognsin il nn to':[675]
  e chej lu san che la me fede'an tal cu.

  Tu pur ti mi'as 'stilt cul istil so,
  cu la to epistula; s ch'j i soj plen,
  e su altris la vustra ploja'i plouf j." [676]

  Intnt chi parlvi, dentri dal vif sen
  di chel luzu al tremulva un lamp[677]
  dopo l'altri, com'che j'i jodvi ben.

  Alr: "L'amu ch'encjam t'js tal me lamp
  la virtt mi'a dat chi'ai tegnt in pet
  fin a la palma e al z fu dal cjamp,[678]

  al vou chi ti rispri pal to dilt;
  ma'i vuj che, par plasj, i ti mi dzis
  se chi ti cros che'l sper a ti promt."

  E j: "Li novi scritris e antchis
  il sen a mtin, e'l sen a ghi mostra
  'l prmiu a l'animis da Diu eltis.

  Isaja'l dis che ta la so cjera
  ognna s'a tegnar'un dopli vistt;[679]
  e chista vita ch a' la so cjera.

  E to fradi[680] ta'un mut tant p defint,
  l'nd cal parla da li blanci stlis,
  sta rivelasin a ni ten ben descrit."

  E alr, sul fin di sti perulis,
  Spernt in te' i vin 'nsm'di nu sintt;
  cul co di dtis li nimis bedis.

  E co che na lus i'ai tra di lu jodt
  che, se'l Cancri'l ves altritnt di cristl,
  l'unvir dom'd'l sars par un bil mest.[681]

  E com'ca si alsa e a va e a entra'n bal
  na fantasta, doma par fjghi onu
  a la nuvsa, intindnt nja di mal,

  cuss i'ai alr jodt chel grant splendu
  unsi ai doj su la stesa cansn
  com'che just a era pal so grant amu.

  L, tal cjant e tal bal si'a'nsert benn;
  e fis su lu a veva Beatrs l'aspit
  com'na nuvsa ca jt e dut ghi par bon.

  "Chistu l chel che pojt 'la'l cjaf sul pet
  dal nustri pelicn, e chist'a l stat
  tal alt da la crus al grant cmpit elt."

  Cuss Beatrs; ma no si'an par chel svit
  i vuj sos di stjghi sempri atnta,
  pur dop'di vjmi dal sant'usil ramentt.[682]

  Com'chel che n'ocjada'l vu daighi, e'l tenta,
   puart, al eclis dal sorli un puc,
  che, cul jdi, un ca nol jt'l dovnta;

  cuss i'eri j'n front a chel ultin fuc
  fin ch'i'ai sintt: "Pars t'imbarlumstu
  par jdi robis che ch a no'an luc?[683]

  Ta la cjera cjera l'l me cuarp, jt tu,
  insimit ai altris, fin che'l nmar nustri
  compj'l dovnta dal dizn di ca s.[684]

  Cun ducj' dj i vists[685] tal bet claustri
  'son dom'che do lucis che'n s'son zdis;
  e chist ti lu contars tal mont vustri."

  Apn'dit chistu, stu srcul di flmis
  cujt l stat, insimit cul dols mscju
  da li vus da li tre nimis bedis,

  cuss, com'pa no fa fadja o vej rscju,
  i remos ch'erin prin ta l'ga stas bats,
  in banda pojs a vgnin da'un fscju.

  Oh, cuant ch'erin i me sintimns movs
  cuant che voltt mi soj par jdi Beatrs,
  ma jdila no'ai podt[686], se ben che'a pus

  pi i'eri da ic, la s tal mont fels.




  Paradis  Cjant Vincjasejsin

  Di no podj p jdi 'vevi temt
  pal sflame[687] che i vuj mi vev'distudt,
  cuant che dut ta'un colp una vous i'ai sintt

  ca mi'a dit: "Intnt che'l jdi ti ven ridt
  che cul fismi si'era zut cunsumnt,
  razna pur par tgnilu compenst.

  Tca duncja; e ds a se ca va puntnt
  la to anima, e fa cont cal sedi
  zut pierdt il to jdi, ma no par tant;

  pars'che Beatrs, ch'ads no' tal to d[688],
  ma che par ch ti mena, a pol cul so sgurt
  di nf dati com'la man d'Anania'l j`odi." [689]

  E j: "Cuant ca ghi fa plasj, prest o tart,
  ca curi ic i vuj che stas 'son li purtis
  ca vev'ust par dami'l fuc che'n me sempri'l art.

  Il ben cal fa contentis st'animis bedis,
  Alfa e O a l'n ta la scritura
  che amu m'insgna in p maniris." [690]

  Che stsa vus ca mi veva cjolt la pura
  di esi stat par sempri imbarlumt,
  'ncoragjt mi'a di parl, sensa pura;

  "Un crivil[691] p psul," a mi'a duncj'dit,
  "ads ti ocr: dzi a ti convin
  com'che da stu amu ti sos stat colpt."

  E j: "D'argumns filosoficos al ven,
  e da se che da ca s mi ven rivelt,
  chel amu'l ven, che'n me prin 'la last'l sen.

  Ch'l ben, coma ben, na volta aprest,
  l'amu al impja, che sempri p grant
  al doventa, secnt da la so bontt.[692]

  Duncja, a l'esnsa che di bon an d s tant
  che ogni ben che fu d'ic jdi i podn,
  altri no l che'un raj che da ch'al ven radint,

  a' mii che p che virs l'altris chi jodn,
  si movi, amnt, la mins di chej che ben
  a san la verett[693] che discutnt i stin.

  Chista verett al me intelt a ven
  da chel[694] che jdi mi fa il prin amu
  di dut se ca' eterno--da l i la otn.

  A mi la mostra pur la vus dal prin autu
  che a Mos a ghi'a dit, di se parlnt:
  I ti farj j jdi ogni valu.'

  Ti mi la mostris pur tu[695], scuminsint
  cul alt avs[696] cal siga dut il arcn
  di ch la j p d'ogn'altri avs, e tant."

  S mi'a dit: "Grasis a l'intelt umn
  e a l'autorits ca lu concrdin,
  fra'i to amus, chel par Diu l sovrn.

  Ma dzmi pur s'altri curdis ti tirin
  virs di luj, s ca pdi la to cansn
  cjant daj dincj' che stu amu ti murdin."

  A no'era platda la santa intension
  da l'cuila[697] di Crist, e ben mi soj necurt
  di se cal volva chi fs profesin.[698]

  E alr j di nuf: "Dut chel murdi furt
  che a Diu'l pol fni volt il cu
  a tgni vf'l me amu 'la fat la so part;

  Ch l'si me e dal mont--o grant amou!--
  che murt[699] che l'anima me a ten viva
  ch'a a ognn da sper ghi da, coma me, besu,

  cu la so conosnsa rivelda e viva,
  tirt fu mi'an dal mar dal amu sturt
  e l di chel dret mi'an pojt ta la riva.

  A li frscjs ca gh'inghirlandjn dut l'ort
  dal etern'ortoln[700] ghi vuj ben, e tant,
  e tant p pars'che dal so ben a son purt."

  Apn' tazt, sintt i'ai un s dols cjant
  risun tal alt dal cjel, e Beatrs
  cuj altris ca dizva: Oh sant, sant, sant!"

  E com'ch'un lustri furt ni sva a voltis
  par via dal spirt dal jdi cal sint
  taj vuj il splendu da li so sjs.[701]

  E'l svet se ch'a colp al jt al risnt
  pal msa lustri ca lu imbarlums,
  fin che il bon sens visn ghi va cornt;

  cuss daj me vuj li pcis vansadsis
  cjolt a mi'a Beatrs cul raj daj so vuj,
  cal risplendva par p di mil mjs:

  e p di prin 'jodvin 'lr i me vuj;
  che un bel puc stupidt ghi'ai domandt
  di un curt luzu che cun nu l'era luj.

  E ic: "Dentri di chej rajs, dut 'lumint
  jdi'l fa'l fatu che anima prima
  che la prin' virtt a vedi maj cret." [702]

  Com'la frascja ca si sbsa dal so'nsma
  al pas dal vint, e dop'di nuf si leva
  e s tal alt a torna, coma prima,

  cuss i'ai fat j'ntnt ch'ic a parlva,
  plen di marava, e dopo sigr
  mi'a vignt voja di parl, ch'ardva.

  E i'ai tact: "O mils[703] che dut madr
  dom'tu ti sos stat fat, o antic pari
  ch'ogni sposa fja ti', e nura pur,[704]

  I ti vuj ads suplic, bon pari,
  di parlmi: tu t'js la me gran vja
  che davu dal dzi t z si met a cori."

  Com'un neml sot'un nisu'l zja
  e'i so muvimns jdi a si psin
  dal tiremla dal nisu ca lu'mbrja,

  propit ta stu mont ch stu spirit prin
  al traspariva sot la so cujrta,[705]
  e di dami plasj i so zujs parvin.

  E luj: "Se ben che la domanda fata
  da te no mi' stada, la to voja i saj mij
  ch'ogn'altra roba a ti ti sedi certa;

  ch'j tal mij spili[706] d'jdi i'ai'l podj
  ch'in se'l ten dut'li altri robis riflett
  e nuja luj di riflti a'a'l podj.

  Savj ti vous cuant che Diu mi'a mett
  ta chel bil gjardn[707] ind che Beatrs
  tal scjaln che ca s'l ven mtiti'a volt,

  e[708] se che tant plast ghi'a a li me lucis
  e la razn justa dal so gran disdn
  e la lenga ch'i usavi ta che sgjvgnis.

  Duncja--O me bon frut--il gust dal len[709]
  stat no l causa'n se stes dal grant esilio;
  stat l 'nvnsi--chel s--il trapas dal sen.[710]

  Tal post che movt'a Beatrs Virgilio
  volt par cuatrimiltrezinta e doj zirus
  dal soreli i vevi stu concilio;

  e chel jodt i vevi in ta ducjus
  chej sens dal so cjamn noufsnt e trenta
  voltis da la cjera torn'e fa'i so zirus.[711]

  La lenga chi parlvi era dut cuanta
  zuda prin ch'a l'opera'ncompletabil
  la zent di Nembrot a stes dut'atnta;[712]

  che'a no  nisn efit rasionbil,[713]
  che pal plasj uman a si rinova
  segunt'l cjel, che sempri'l sedi durbil.[714]

  Che l'omp al parli no' marava;
  ma cuss o cul il mont al lasa
  chi fdis com'ca vi pls, in fama.[715]

  Prima chi zs j ta l'infernl fasa,[716]
  I si clamva'n cjera il p grant ben
  da'nd cal ven il godi ca m'inglsa.

  El[717] si vev'dopo clamt, com'ca convin,
  ch la zent com'li fujs a fa avnda,
  che ta na vit una a va e n'altra a ven.

  Ta chel mont che p a si'alsa da l'onda
  j'i eri, cun vita pura e disonesta,
  da la prin'ora a che ca la seconda,

  com'che'l soreli'l cambia cuadrant, la sesta.[718]




  Parads  Cjant Vincjasietsin

  "Al Pari, com'al Fi e al Spirit Sant,
  gloria!" dut il parads al cjantva,
  s ch'esaltt i'eri j da chel dols cjant.

  Se ch'jodvi un ridi'l someva
  dal'univrs intj, che lgri e sturnt
  tal jdi e tal sinti mi tegnva.

  Oh cuant godt ca la'lr il me spirit!
  Oh vita plena di amu e di ps!
  Oh cuant bon sta ca era ch e cuant merit!

  I so cuatri aspis[719] di luzu ducju'mpis
  davnt m'jodvi, e chel che p visn[720]
  mi'era sempri p parva ca s'ilumins

  e tal jdi'l doventva plan plann
  com'che Gjove'l doventars se luj stes
  e Mars da usij li plmis si scambisin.

  La providensa che da ch, com'ads,
  a dect sul fa e rif, il coru bet
  sidn ta stu moment a volva cal stes,

  s ch'j i'ai sintt: "Nosta sta marvet
  se di colu ti m'js cambia; ch'ntnt chi ds,
  i'altris pur il so colu varn cambit.

  Chel che'n cjera'l me post usurp t'jdis
  -- post, il me post!--che p a nol ten
  'n s'l F di Diu--Oh se bruti robis!--

  il me simitri 'nledant a plen
  a la di sanc e di spusa; s che'l tristt[721]
  che di ca s l plombt, la j[722] si'l'got ben."

  Dal colu cal ten il soreli piturt
  il nul al tramnt e al prin cric dal d,
  alr i'ai j jodt dut'l cjel 'lumint.

  E com'na femina che com'ogni d
  onesta si mantn, sintnt da li pcis
  d'altris, timidta 'si fa, da no crodi,

  a Beatrs pur 'nrost si ghi'an li moslis;
  e na ecls cuss'n cjel maj si'a jodt
  da la volta'n c da li pnis suprmis.[723]

  E'n davnt cu li so perulis l zut
  cun vus ch'era cuss tant tramutada
  che'l so aspit a veva cambit in dut.

  "La sposa di Crist[724] no' stada 'levda
  cul sanc me, chel di Lin e pur chel di Clet
  par esi al barat d'oru usada;

  ma par podj vej stu vivi benedt
  tant Sisto che Pio, Calisto e Urban
  spandt'l veva'l so sanc, ognn di lu puart.

  Maj no'era stada nustr 'intensin ch'a man
  destra daj sucesus nustris part si sintsin
  e ta che altra'l rest[725] dal ppul cristian;

  n di che clafs ch'a me pasdis mi'erin
  smbul di na bandiera 'doventsin
  che cuntra'i batiezs a combatsin;

  n doma com'un sigjl mi ussin
  par privils busirs e barats
  che dut ros mi fan cuant ch'in mins mi vegnin.

  Ma vists da vscuj cers lupos sfondrs
  u c e u l ta li faldis s'jdin:
  O vuardin di Diu, pars chi ti ts?

  Dal nustri sanc il Guascn e'l Caorsn[726]
  si tgnin prons a bvi; o prinspit bon
  a se usu vilic'a jditi 'zarn!

  Ma l'alta providensa che cul Scipion
  a Roma'a difindt la Gloria dal mont,
  prest'la judar, coma ch'j i saj benn.

  E tu, fil, che di torn ti sars pront
  prest ta chel bas mont, ds, chi ti ten scoltt,
  e domanda pur dut, sensa nisn scont." [727]

  Cuss, com'che'l vapu al floca gelt
  in j ta la nustr'aria, cuant che il cur
  dal cjavrn[728] dal cjel cul sol si ten tocjt,

  in s jodt i'ai cuant bila che l'jar[729]
  trionfnt a flocva cu li luzgnis
  che u ch a vvin adornt stu altar.

  E'i me vuj davu ghi son zus a sti lucis
  fin che dut che'l so'ntns floc luminous
  impedt a mi'a d'jdi ches p altis.

  Alr Beatrs, ch'jodt mi'a dut studious
  cuj vuj volts'n s, mi'a dit: "Da la 'nsma
  sbsa'l cjaf e got da la cjera i valus.

  Da cuant ch'j la vevi oservada prima
  nott i'ai che movt'i soj stat tal'arc
  cal fa dal mis a la fin il prin clima;[730]

  S che'n j, past Cads, jodt i'ai di l dal arc
  il brut ps d'Uls, e par di c chel post
  'nd ch'Europa cjolt a veva'l so dols car'c.[731]

  E p'ncjam a mi sars stat espst
  di stu bil ort[732]; ma'l soreli'l movva
  sot i me pi di un sn[733] e p, e prest.

  La me mins 'namorda, ca bramva
  ogn'istnt la me Beatrs, di torn
  cuj vuj a ic p che maj a ardva:

  e se natura o art pscul a fa
  pal dilt daj vuj o gust dal intelt,
  in cjar umana o tal so pitur[734]

  dut'nsimit 'darsin tant mancu dilt
  di chel plasj divn ca mi'a ingolft
  cuant che'i vuj voltt i'ai al so ridnt aspit.

  E'l grant plasj che'l so vuli sof mi'a dat,
  dal bil nt di Leda[735] discjolt mi'a e stravit,
  e virs chel cjel[736] svelt com'un folc mi'a poct.

  Par ch e par l mi tegnva stu post 'ncolt,
  e dut bil l'era, ch'j'i no saj dzi ben
  indul[737] che Beatrs mi vev'partt.

  Ma ic, che dal me volj a jodva'l sen,
  tact cuss a'a, ridnt e contenta,
  che'ntr d'ic Diu'l parva godi a plen:

  "La natura dal mont, ca ten cujta
  la cjera e dut chel che atr ghi muf,
  u ch a taca e ch a' la so meta;[738]

  e stu cjel a no la altri ca si muf
  fu che'l pensj divn[739], che impijt'l ten
  l'amu so e la virtt che da luj'a pluf.

  Da lus e amu circondt l a plen,
  com'che'i altris da luj; e stu grant srcul
  doma'l so grant fatu a lu comprent ben.

  No l daj altris misurt chistu mant[740]
  ma da chistu son i altris misurs,
  s com'il dis dal mis e dal cuint l mant.[741]

  E com'che'l timp al ten in ta stu vas[742]
  li so rads e'nta altris li frascjs,
  ads ti  ben manifst e ti lu sas.

  Oh vja che la zent a font ti mandis
  tant sot di te, che nisn'a p'l podj
  di lev i so vuj fu da li to ndis!

  Al flurs ben in taj mis il volj;
  ma la ploja che maj a smet a marss
  chej muj ca varsin da esi bij.

  Fede e inocensa 'son restdis
  dom'taj fruts; e ta puc timp ogni una
  a spars prin ch'alc[743] s'jdi ta li moslis.

  Chel'a l che da nint 'ncjam'l dizna
  ma puc'a puc golost al doventa
  di dut se cal jot e sot di ogni luna;

  e chel a l che da frut ben ghi vu e'l scolta
  so mari, ma doventnt grant al cambia siera
  e nol crot l'ora di jdila muarta.[744]

  Cuss a si fa la pil blancja nera
  tal prin aspit da la bila fija stra[745]
  di chel che matn ni da e lsa sera.

  Par chi no ti ti fdis marava,
  pensa tu che'n cjera nisn'a governa;
  l'umana fama par chel si disvia.[746]

  Ma prin che zenr zut'l sdi j pa la gorna[747]
  par che centesima[748] che la j i trascurjs,
  scju rjs ch s tant su la furtuna[749]

  a splendarn che da timp i spetjs,
  che li ppis si voltarn in prujs
  s che la flota[750] z dreta 'jodarjs;

  e bon frut'l dar l'arbul che'n flu t'jdis.




  Parads  Cjant Vincjotsin

  Dop'che dut cuntri da la vita presnt
  di nu, pura zent, cul just[751] si'a sbroct
  ch che la me mins 'zeva 'mparadiznt,[752]

  com'che'n tal spili'l cjandelr 'nflamt
  al jot chel che davu al ven 'lumint
  prin di vjghi o'n vista o'n pensj rivt,

  e'n davu curious si zira dut ta'un trat
  par jodi se'l veri'l ver'l ds, e'l jot ben
  che s, com'che'l ritmo'l cjant'l ten misurt;

  cuss'l me pensj a si recuarda ben
  di chel moment cuant che taj so vuj vuardnt,
  l'Amu, fat cuarda, a ic let mi veva ben.

  E al moment chi mi soj voltt, dut cuant
  jodnt e godnt di chel bil mont celest
  cuant ch'jdi si fa tal so splendu p grant,

  un puntn di lus[753] jodt i'ai alr e prest
  cun s tant luzu che'l vul da luj'nfogt
  siersi a ghi tocjva, fuart e prest;

  e com'astri che puc'l par da ch vuardt
  luna'l somears visn di chel mett
  com'ch'astri cun astri'vin sempri nott.[754]

  Fors'altritnt visn--mi vev'part--
  dal sercli che la lus a colora
  cuant che'l so vapu a ten ben intinzt,[755]

  un sercli di fuc cuss mi par'a
  ch'atr dal punt ghi zes p svelt, e tant,
  dal motu che p visin'l mont'l circonda.[756]

  E a chel n'altri atr ghi zeva zirnt,
  e a chel un ters, e a chel ters un cuart,
  e al cuart il cuint, e'l sest p avnt.

  Il sitin s'jodv'alr, almncu'n part,
  ch s grant l'era che'l mesagj di Gjun[757]
  a lu vars tegnt dentri doma'n part.

  Cuss l'otf e'l nonu, e ognidn
  p lent si moveva, secnt ca l'era
  'n tal so esi p lontn dal numar un;

  e chel al veva la lama p clara
  che p visn l'era da la lus pura
  e che, coma ch, p daj altris a'era.[758]

  Beatrs, che'l me nul'a jodt[759], cun primura
  a dzi si'a'lr mett: "Da chel puntn[760]
  il cjel dut al dipnt e la natura.

  Mira'l sercli che dongja di chel 'jodn;
  ti'as di savj ca lu ten s svelt movt
  l'amu 'ncandesnt che p ghi sta visn."

  E j a ic: "Se'l mont al fos dispont
  cun dut l'rdin ch'jo i'jt in ta che robis,
  past z'i sars cun chel che davnt mi' mett;

  ma tal mont sensbil, la j di nualtris,
  li sferis 'jodn che tant ni prin
  p divnis par si dal mis[761] p remtis.

  Se'l me desideri 'la 'lr di vej fin
  ta stu mirabil e serafic templi
  che dom'amu e lus a la par cunfn,

  mij a  chi sinti com'che l'esmpli
  e l'esemplr [762]a no son d'acrdu'n dut,
  che j il pars invn i contempli."

  "Se'i to dicj' sle stu grop no'an podt
  dal dut, nosta fati tant marave;
  ch cul puc tent si'a p'ncjam strinzt!"

  Cuss l'amda me che, "Segus la pla,"
  mi'a dit, "dal me discrs, se p savj ti vus;
  che par taj'l grop ti gusar la sea.[763]

  I srclis corporj p grancj' o pisuls
  a son secnt'l p e'l mancu da la virtt
  ca'an, ch sin puc 'sarsin ducjus.

  P bontt ca si'a e p a si'a salt;
  e p salt a ghi va al cuarp p grant,
  se li so pars a son perftis in dut.

  Stu ch, duncja, che davu di s dut cuant
  l'altr'univers'l strisna, ben ti lu jdis
  riflti'l sercli che mij'l cogns e ama tant.[764]

  Par chel, se tu a la virtt ti usis
  la to misura, no a l'aparnsa
  da li sostansis ca ti somjn rotndis,

  t'jodars na bila corispondnsa
  fra'l p e'l p, e'l mancu e'l mancu pur,
  in t'ogni cjel, cu la so'ntelignsa." [765]

  Splendid al resta e seren di sigr
  l'emisferi dal aria cuant che Borea
  a sofla cun chel so destri flat[766] puc dur

  ma che lo stes'l sporc a sclars sta da
  che l'alt'l turbava, s che'l cjel ads'l rit
  pal blue che par dut si gh'jt, da marava;

  propit cuss a'a'l me spirit sclart
  la me Beatrs cul so rispndi clar,
  e com'stela'n cjel il ver l traspart.

  Tazt ca veva ta chistu post stelr,
  propit com'che il fir al sfavila
  cuant cal bol[767], cuss i serclis cun luzu solar.

  Davu d'ogni sintla'l luzu'l z'a;
  e cuss tantis'erin che'l so numar
  p dal dopl da la damira s'inmila.[768]

  D'ogni coru i sintvi l'osna clar
  al punt fs che in ta scju poscj'a ju ten
  e tegnar e tegns ju'a'l prin luminr.

  E ch che daj dubis'jodva'l vaevn
  ta la me mins, a mi'a dit : "I serclis prins
  Serafns e Cherubns jdi ti'an fat ben.

  Cuss prons e svels a son cuj so leamns
  par somejghi al punt p ca psin;[769]
  e tant'a psin cuant ch'a jdi'a son sublns.

  Chej altri amus ch'atorotr ghi zrin,
  a si clmin Tronos dal divn aspit
  che chista prima terna[770] a trminin.

  E di savj ti'as che ducjus a'an dilt
  cuant che cu la so vista tant profonda
  jdi a psin'l ver cal cujta ogn'intelt.

  Da chist jdi ti pos com'ca s'infonda
  l'si bet in tal t stes dal jdi,
  no dal am, che dopo'l ven, com'onda;[771]

  e'l merit misura a l dal jdi
  che grasia e buna voja a partursin:[772]
  en's e'n s[773] cuss, com'chi ti pos crodi.

  L'altra terna che'n flu a ven tal gjardn
  di chista primavera sempiterna
  che encja cul Arit tal scur i jodn,[774]

  com'i prins usij[775] sempri a cjantin Osna'
  cun tre melodjs, che tre si sintin
  dolsis riv daj rdins[776] da'nd ca vegnin.

  Altris spirs divns u ch a si cjtin--
  prin li Dominasins e dop'l li Virts;
  il ters'rdin li Potests a formin.

  Penltins ta stu post di Gloria mets,
  Princips e Arcnzuj ch si zrin;
  par ltins i nzuj ch si la gdin ducjus.

  Chiscju ordins in s ducjus a mrin,
  e di sot si fan tant sinti, che'a Diu stes
  ducjus son tirs e ducjus a tirin.

  E'l Dions[777] cun gran vja, sint ben ads,
  a contempl scju rdins a si'a mett,
  e noms ju'ai com'chi ti'ai apn'dit ads.

  Ma Gregorio dut chist no la condividt;
  par chel, apen'apn che'l ver la capt
  ca s tal cjel, di se stes a la ridt.

  E se un segrt cuss tant ver 'la ufrt
  un mortal di la j, n'ocrin maravjs;
  pars'che vuardnt'n s un[778] lu vev'za scuprit

  cun tant altri di ver di chisti sferis."




  Parads  Cjant Vincjanovsin

  Cuant che ducju doj i fis[779] di Latona
  cujrs dal Montn e da la Libra
  a fan di dut l'oriznt una zona,

  chel tant che dal punt che'l zenit ju'cuilbra,
  fin che l'un e l'altri da che sintra,
  cambint l'emisfri, a si scuilbra,

  tant cuss, cul aspit ridnt na vura,
  Beatrs'a tazt, chel punt fis vuardnt
  --che vinst mi veva--cun granda cura.[780]

  Alr'a tact: "J'i ds, e no di bant,
  se ch ti vus sinti, pars'chi l'ai jodt
  la'nd ca s'uns ogni'nd e ogni cuant.[781]

  No par vej l'acust di altri bens volt,
  ca no pol dsi, ma par che'l so splendu
  dzi'l pods "I esst!", risplendnt dut,

  e la so eternitt di timp, fu
  d'ogni altri comprendi, pal so plasj
  vierzt si'a'n nufs amus l'eterno amu.[782]

  Ne miga inrt'l pasva prin'l timp intj;
  ch ne prin ne dopo cori t'jodvis
  il spirt sant di Diu ta l'ghis daj mars bij.[783]

  Forma e materia, insimit e distntis,
  fu son vigndis ta'un si sensa fal,
  com'da'un arc' di tre cuardis tre frcjs.[784]

  E com'tal veri, ta l'ambra e tal cristl
  un raj tant al risplnt che dal entr
  al si a no   nisun interval,

  cuss dal triform'efit[785] di Diu a' pur vera
  che tal so si a la ta'un colp radit dut
  sensa distinguj fra chel che prin l'era.

  Concret l stat l'rdin e'l costrt[786]
  da li sostansis; e chs s'nsma
  dal mont rin, 'nd che actus purus l dut;

  potensa pura ghi'a zut tant sot dal'insma;[787]
  e tal mis si'a let la potnsa cul t
  cuss fuart che l'un l'altra sempri'l brama.[788]

  Daj nzuj Gjeronimo'a vi'a contt
  che tancju scuj prin rin stas cres
  di cuant che l'altri mont a l stat cret;[789]

  ma an d doma una di verets
  com'chi savjs daj scritus dal Spirit Sant;[790]
  e, a ben pens, chistu ti capirs;

  e la razn pur a amt altritnt,
  ca no pensars par nuja che i motus
  perfesin a vsin in tal sta dibnt.[791]

  Ads ti sas'ndul e cuant che scju amus
  cres son stas e coma; s che'nsiniznt
  da la to vja za son stas tre ardus.

  Si contsin fin al vincj' svels coma'l vint
  p timp ni volars ch'a cualc'nzul ghi'a volt
  di remen'l sogjt di ogni vustr'elemnt.[792]

  I'altris rests a son, che'a colp a'an podt
  sta art tac, che tu t'js cun tant dilt,
  che di smeti di zighi atr[793] maj no'an volt.

  Il straplmp 'la tact cun chel maladt,
  chel rognt insuperbt che tu ti'as jodt
  la j da ducju i pjs dal mont tegnt stret.

  Chej chi ti js ch la modestia'an vut
  di riconsisi ta la divn' bontt
  che, da ch fas, di tant cap ghi'a concedt;[794]

  par chel il so jdi l stat esaltt
  cul splendu da la grasia e cul so mer't,
  s ch'ads a'an ferma e plena volontt.[795]

  E no ti'as di dubit, ma sta ben cert
  che'l risvi grasia al ven merett
  secnt l'afit che pal creatu si ten virt.[796]

  E ads su chist'asembla a ti' dat
  di capi'ncjam di p, s'a sti perulis
  ti ghi'as ben penst, sens'si p judt.

  Ma pars'che la j, ta li vustri sculis
  a si les che l'angjlica natura
  savj e volj a'a, e ben caps,

  i vuj pur dzi, par chi t'jdis, dut'pura,
  la verett che la j'a ven stracapda
  taj ecuivocamns di sta letra.[797]

  Chisti sostansis, ognuna gjoconda
  taj jdi'l bon Diu, il vuli no ghi'an voltt
  a chel che dut'l jt e dut al guida:

  par chel il so jdi a no l stravit
  da altri robis, e par chel bisgna no'an
  di vej di recuard un conct lontant;

  s che la j, durmnt a vuj virs, suns a si'an,
  crodnt di dzi'l ver e a voltis no crodnt;
  ma scj'ultins p colpa e verggna'an.[798]

  J pal stes troj i no stjs vualtris zint
  filosofnt, che tant men vi lasjs
  dal ben figur che sempri vi va'nsiminnt!

  E cun stu f mancu displasj ca'i lasjs,
  oh tant mancu, che cuant chi fjs a pusta
  a sturzi'l scrit divn  o lu bandonjs.

  A no si pensa a cuant sanc cal costa
  il semenlu tal mont e cuant cal plas
  un che, mil, visn di chel s'impsta.

  Par pari bon si tgnin ducjus 'mpegns
  cu li so 'nvensins, e ches 'son contdis
  daj predicjadus, e'l Vanzli si tas.

  Che la luna 'ndavu ' zuda, un'l ds,
  durnt la pasin di Crist e'n mis si'a mett
  s che la lus dal sol p no t'jodvis;

  che just no', ch la lus si'a platt dal dut
  par dut; da la Spagna fin l da l'India,
  com'a Gjuda, sta ecls 'a rispundt.[799]

  Firense tancju Lapos e Bindos[800] no'a
  com'che fiabis cuss da n a n
  contdis a vgnin da ch o da l.

  S che li agneltis che puc a san
  a tornin daj prs pasdis di vint,
  e puc li jda il no jdi il dan.[801]

  Ai ss no ghi'era Crist zut prin diznt
  Zit, e predicjighi al mont baltis';
  no: a ghi'a dat'nvnsi'l just fondamnt.[802]

  E chel tant sigt a la ta li so bcis
  che tal lot par tegni 'mpijda la vus
  dal Vanzli scudo a'an fat e lncis.

  E ads si sntin scju predicjadus
  dzi pajasdis e, tant par fa ridi,
  da stpis a ti'n fan di ducju i colus.[803]

  Ma se tal capcjo'l viln a jdi
  l'usil al rivs ind cal fa'l so nt,
  il fals perdn ben al podars jdi;

  pal cual un zj di schifnsis al ven dit
  che, sensa prova di nisn testimoni,
  da tancju vilns stpis'l ven stracapt.

  Di chist s'ingrsa'l purst di Sant'Antni,
  e d'altris pur che'ncjam p porcos a son
  ca van moneda falsa a depni.[804]

  Ma voltn di nuf, dop'di sta digresin,
  i nustri vuj virs la stradla dreta
  s che'l discors e'l timp 'vdin proporsin.[805]

  Sta natura'n nmar, par dzla scleta,
  s tant a si'alsa che ogni peraula
  o conct umn sempri sot al resta;[806]

  e se tu ti vurdis se cal rivla
  Danil, t'jodars che i so miliardos[807]
  tal alt da l'infint a van a finla.

  La prin'lus, ca radia dut se[808] chi t'js,
  ta tanti maniris'va mostrada
  com'che tancjus 'son i splendus daj Tronos.[809]

  Alr al t ca la ten concepda
  a ghi segus l'afit, e la dolcsa
  dal amu par chel a  p o mancu cjlda.[810]

  T'js duncja'l p alt e la grandsa
  dal so eterno valu ca si va spielnt
  taj'nfins cristj ch'jdi a fan la so bielsa,

  e sempri'un, com'prin ca fsin, restnt." [811]





  Parads  Cjant Trentsin

  Forsi no pi di mil mijs da ch lontn
  a sta ardnt la sest'ora[812], e stu mont
  l'ombrena za'l sbasa tal so plan jt a plan,

  cuant che'l mis dal cjel, a me profnt,
  a cambi'l scumnsa, che cualchi stela
  il so jdi a sta pierdnt da stu font;[813]

  e com'che avnt a ven sta gran bila
  serva[814] dal sorli, s si sira'l cjel
  lasnt prest fu fin la p bila stela.

  Propit cuss il trionf[815] che ritornl
  sempri ghi fa al punt che svuarbt mi veva[816]
  com'che siert'l fos da chel ch'atr ghi feva spiel,[817]

  al me jdi puc a puc si distudva;
  par chel il torn cuj vuj a Beatrs
  l'jdi nja e'l me amu mi pocva.

  Se chel che fin u ch di ic a si ds
  ta na lude e basta'l fos includt,
  nol bastars nencja pa la so rads.[818]

  La bielsa so, ch'a chel punt i'ai jodt,
  no dom'al di l di me, ma j'i crot
  che dom'l so fatu al pol godila'n dut.[819]

  D'ads in davnt, e da se che j jt,
  vinst mi sint p che maj dal so tema
  o cal sedi o comic o tragic[820], chist j'i crot;

  pars'che com' sorli taj vuj d'un che p'l trema,[821]
  cuss'l recuardmi dal so dols ridi
  il me'ntelt mi cjoj che p no l com'prima.[822]

  Dal prin d ch'ic i me vuj'an podt jdi
  ta sta vita fin ads ta sta vista,
  di daj sfga al me cjant i pol'ncjam godi;

  m'ads a  mij che'n davu i lasi sta
  la so bielsa, com'che poetnt
  fin in ltin al fa ogni artista.

  Propit com'ch'j i la lsi a'un sn p grant
  di chel da la me cansn, che ben a vu
  la so difsil materia z terminnt,

  cul fa e vus di un bravo condutu
  tact 'a di nuf: "I sin vigns fu
  dal Prin Motu e'al cjel i sin di pur luzu;[823]

  luce inteletul, plena d'amu;
  amu dal p grant ben, di gjldi plen;
  gjldi che tant mij 'l dal p dols savu.

  Ch l'un e l'altra milisia t'jodars ben
  dal parads, e un'a jdi ti zars
  com'ca sar cuant che'l grant judsi'l ven." [824]

  Com'ch'a colp un lamp al fa dut un fracs
  cu li virts visvis, e a'mped ghi va
  d'jdi ogjs che p'ncjamo son lumins,

  e lzi s tant mi'a fat na lus viva
  e cuss inglust a mi'a ta stu vel
  dal so splendu che nja p'l me vul'l jodva.

  "Pur sempri l'amu cal sodsfa stu cjel
  al cjoj s'n s cun sta sorta di salt,
  par dispni cjandla al so flame bil."

  I vevi apna dentri di me sintt
  sti pucju perulis, ch'i'ai j ben nott
  ch'elevt mi'eri p alt da la me virtt;[825]

  e di na nova vista mi soj'impijt
  che nisna luce a  tant clara
  ch'ads i me vuj no varsin sopuartt.[826]

  E na lus jodt i'ai, com'roja vera
  ca scorva luznt tra li do righis
  piturdis cuj colus di primavera.

  Da stu scori s'jodvin falscjis vivis
  che dapardt a colvin j taj flus
  coma rubns ta cornis dordis.

  E dopo, com'incjocdis daj odus,
  di nuf'sprofondvin ta sta bila curnt;
  e altris fu si alsvin da stu post sfarsus.

  L'alt desidri ch'avnt ti poca, volnt,
  dut savj di se che ta stu post t'jdis,
  a mi plas, e a mi plas il to spirt ruvnt;

  ma di st'aga ch a  mij chi ti bevis
  prin che di sta sit sasit ti vegnis dut":
  just cuss l'era'l spirt da li so perulis.

  E di nuf: "Il flun e ogni gjoielt
  ch'intr ghi cola e scjampa, e il rdi da l'rbis
  com'ornamnt d'indsi l l mett.[827]

  No che lu no sdin 'ncjam madris
  ma'l difit le dut da la to banda
  ch'jdi'ncjam no pol cuant ca son vris."

  Nint non d che dopo na durmda
  che p lungja dal solit a'a durt
  no si svej cun gran voja di na tetda,

  coma me che mij spilis a colp i'ai provt
  di fa daj me vuj, bevnt di che onda
  divna che d'un mij jdi ni ten dott;

  e cuss com'che bevt'a la gronda[828]
  da li me sjs, d'jdi a mi'a part
  che lungja p a no fos ma rotnda.[829]

  Alr, coma ppul sot mascara zut
  che altri'l par che prima ca si svists
  dal some che platt lu vev'tegnt,[830]

  cuss jodt i'ai cambi'n fistis p bilis
  i flus e li falscjis, s ch'j jodt
  i'ai li do lstis[831] dal cjel fsi manifstis.

  O splendu di Diu, ca mi'a permett
  d'jdi l'alt trionf da la vera dominasin,
  la virtt dami di cont com'chi l'aj jodt!

  Un lustri a l la s ch'jdi al fa benn
  il grant creatu a che creatura
  che dom'n luj a pol jdi se ca' di bon.

  E rotonda si slungja la so figura[832]
  cu s tant che la so circonferensa
  al sorl'ghi sars comuda sintura.

  Dut di rajs a' fata la so 'parnsa
  che'nsma dal prin motu'a vgnin mands
  che da chej al cjoj chel vita e potensa.

  E com'un clif[833] ta l'ga che'i so pi'a ten bagns
  si spila, com'par jdisi dut ornt,
  cuant che plen 'la di vert e di flus i so prs,

  cuss, atr e'nsma di sta lus pojt,
  jodut i'ai spielsi ta mirs di scjalns
  ognn daj nustris che la s l tornt.

  E se'n s'l circonda'l p bas daj scjalns
  na lus s granda oh cuant'ch' la largjsa
  di sta rosa taj so rlis p lontns!

  La me vista tal larc e ta l'altsa
  a pirdisi'a no zeva, ma'ncludva
  il tant e'l coma di che alegrsa.

  Ch'l visn e'l lontn, ne mti ne cjoj'l podva;
  che'nd che Diu sens'mediatu'l governa,
  la ls natural nencja un puc no zova.

  In tal zal da la rosa sempiterna
  ca si slargja e a si'alsa e a da fu
  odu di benvolj pal cu che dut'l governa,

  coma chel cal tas ma che dzi al vu,
  Beatrs mi'a 'tirt e dt: "Ben mira
  cuanti stolis blancis[834] ca son ta stu colu!

  Jt cuant che la nustra sitt[835] a zira:
  jt ben cuant che i nustri scjalns a son plens,
  che ch a no ocr p tanta zent vera.[836]

  Ta che gran sinta che tu i vuj fiss ti tens
  pa la corona che'ntr ghi' za metda,
  e prin'encjam ch'a sti nsis[837] ti vgn's

  za l'anima granda sar sintda
  dal'imperil Rico, ch'andres l'Italia
  prin'l vegnar ch'a chel a sedi disponda.[838]

  S tant vi stupids la vustra voja
  ch'amndi simil vi'a fat al picinn
  che di fan'l mu e la bala'l manda via.

  E a chel timp capo dal foro divn
  al sar un tal che di dentri e di fu
  cun luj nol zar propit pal stes cjamn.[839]

  Ma par puc'l sar l, com'che Diu'l vu,
  tal ufsi sant; ch'a finla'l zar, p'n j
  di'nd che'l Simon Magu[840] l zut, puc di cu,

  e chel d'Alagna'l far z, encja p'n j.




  Parads  Cjant Trentunsin

  In forma duncja di candida rosa
  mi si mostrava la milisia santa[841]
  che cul so sanc Cristo a la fat sposa;

  ma l'altra[842] che svualnt a jt e cjanta
  la Gloria di chel ca la inamra
  e la bontt che 'legrsa ghi'a dat, e tanta,

  propit com'un scjap di s a s'inflra
  par un puchitn e un'altri al torna
  'nd che gust'l lasa 'ntnt cal lavora,[843]

  j'a zeva ta chel grant flu ca si'adorna
  di tanti fujs, e da l a tornva
  la s 'nd che'l so amu[844] l'eterna.

  Li musis dtis'vvin di flama viva
  e d'oru li lis, e il rest tant blanc
  che nencja la njf fin l no ghi riva.

  Cuant ch'j'a vegnvin tal flu, di banc'n banc,
  a ghi ufrvin la pas e il ardu
  ca otegnvin svintulnt il so flanc.

  N'l z'n s e'n j tra l'insma e'l flu
  di dut'chista sgaravana svualnt
  la vista a impedva o'l splendu;

  pars'che la lus divina a penetra'l grant
  univrs secont il merit che chel al ten
  s che nja gh'intriga p di chel tant.[845]

  Chistu post sigr[846] e di chel gjoldi dut plen,
  di zent nova e antica popolt,
  vuli e amu al puntava virs il stes sen.

  Oh trn luzu che ta'un unic punt'nstelt
  ducj' chiscjus sintilnt ti contentis,
  ca j vuarda ta stu post[847] nustri'mborascjt!

  Se i barbaros, vignnt ta li contrdis
  che ogni d da l'Ens a si cujrzin,
  che cun so f balnt sempri ti la jdis,[848]

  ta li grand' peris di Roma 'rivsin,
  li maravjs si fvin cuant che'n Latern
  il p bil di se ca' mortal 'jodvin;[849]

  j che ta stu post divn da chel umn,
  tal eterno dal timp i'eri vegnt
  e da Firense'n ta popul just e san,

  figursi cuant marvet ch'i'eri j'n dut!
  Par sigr chistu godi tant stupidt
  mi veva che 'nbacucht i'eri e mut.

  Coma un pelegrn che tal templi entrnt
  dal so voto a ghi ven di pens tant,
  e'l spera na d contnt di torn contnt,

  cuss s pa la viva lus pasegjnt
  i menvi j'i me vuj in taj scjalns
  o'n s o'n j e 'torotr dut vuardnt.

  Caritt mostrnt, ducjus, lontns e visns
  'jodvi, dal so ridi orns e rajs, [850]
  ca vistvin buni asins com'ornamns.

  Za la forma general dal parads
  il me jdi dut al veva comprendt
  ma ne ch ne l a si'era puntt fis.

  Alr il me desidri 'l di nuf zut
  a la me Beda par cognsi robis
  che'l savj la me mins 'veva sospendt.

  D'ic i ds, ma sintt i'ai atri peraulis:
  tal post di Beatrs jodt i'ai un ansin
  vistt coma l'altr'animis gloriosis.

  Taj vuj e'n dut'l splendva d'un luzu san
  di benevula 'ligra, che, sturnt,
  in luj 'jodvi un pari[851] bon e cristin.

  E "Indul ca ?" i'ai alr 'a colp dit.
  e luj: "Par part'l to desidri a la fin
  di las'l me post mi'a Beatrs sugert;

  e se'i to vuj al ters zir z a'ntvin
  dal p alt scjaln, tu ti ti la jodars
  tal trono che'i so mris ghi confersin." [852]

  Sensa rispndi, i vuj alst i'ai dal bs
  e jodda i l'ai coma na corona
  che cuj rajs eternos ni tegnva lumins.

  Da che region che p in s a tona,
  il mortal vuli p di tant a nol dista
  di un che'n mar p'n j s bandna,

  com'che l da Beatrs la me vista;[853]
  ma no'era nuja che la so figura
  vignnt j, nulnt a mi fs riv mista.

  "O madona me, font di sper pura,
  che sbasda ti ti sos pa la me salt
  di z fin ta l'infir[854]--pa la me cura!--

  di cuss tanti robis ch'j i'ai jodt,
  dal to grant podj e dal la to bontt
  la to grasia i cogns ben, e la virtt.

  Tirt ti mi'as tu fu da servo[855] a libertt
  da duti che stradis e che manieris,
  che di cuss fa ti vevis la potentt.

  In me la to granda virtt custods,
  s che l'anima me, ch ti'as fat sana,
  tal slesi dal cuarp, godi pur[856] ti podis."

  Cuss pret i'ai; e che par lontana
  ca somes, cun vuli ridnt mi'a vuardt,
  tornnt dopo a l'eterna fontana.

  E'l vecju sant: "Par che dut ben complett
  e perft'l sedi," mi'a dit, "il to cjamn,
  che par chel'l pre e pur amu mi'a mandat,

  svula pur in alt cuj vuj par stu gjardn
  che luj par jdi pront ti tegnars'l sgurt
  cul z sempri p'n s cul bil raj divn.

  E la regina dal cjel, che par ic j'i art
  dut di amu, a mi dar la grasia
  pars ch'j i soj'l so bon e fedl Bernrt." [857]

  Coma chel che forsi da la Croasia
  a jdi al ven la Veronica[858] nustra
  che pa l'antica fama nisn d'ic si sasia,

  ma tal pensj a ds, fin ca si mostra:
  "Signu me Gjes Crist, Diu vero e bon,
  a ria propit cuss la musa vustra?";

  cuss j'i jodvi e scoltvi benn
  la caritt di chel che'n ta chistu mont
  contemplant'l godeva dut se ca'era bon.[859]

  "F da la grasia, chistu si gjocnt,"
  a la tact, "gdilu no ti podars, jt,
  se i vuj ti tens sempri ca j ta stu font;

  ma vuarda ben i srclis fin al p remt,
  che jdi ti podars la regina[860]
  che chistu regn dut sdit a'a e devt."

  Alst i'ai i vuj; e com'di matina
  la banda p oriental dal oriznt
  p a lus di ch ca ghi' pi lontana[861],

  cuss, cuasi coma z da val a mont
  cuj vuj jodt i'ai part da l'estremitt[862]
  lzi un bel puc di p da l'altra front.[863]

  E ch com'tal post dal timn che mal guidt
  al veva'l pur Fetn, p a s'inflma
  e ta li bandis l'l lustri mancu'nfogt,[864]

  cuss che bila e buna oriflma [865]
  tal mis a splendva e dut 'torotr
  di s si gh'jodva cal la flama.

  E ta chel post, cu l'lis virtis, alr
  jodt i'ai nzuj e nzuj che fistis
  ghi fvin cun plmis colordis 'ntr.

  'Nta stu gjoldi'mbombt di cansns dolsis
  jodt i'ai na bielsa ch'un ridi bet
  ghi deva ai vuj di dut'li sant'nimis.

  E s'j i vs tal dizi tanta capacitt
  com'ch'i'ai tal impar, i no ausars
  cont cuant bila ca'era'n realtt.

  Bernart, che ben jodt al veva i vuj ms
  fiss ta sta font di grasia e atns,
  i vuj a ic cul stes gust 'la puntt luj stes,[866]

  e'l mir me si'a cussi fat'ncjam p'ntns.




  Parads  Cjant Trentadusin

  Pur godnt il so plasj, chel contemplnt
  a fa'l bon mestri a si'a alr mett,
  e scuminsit a la cun stu discors sant:

  "La piaga che Maria'a risant[867] e onzt,
  ch che s tant bila ai so pi a s'jt,
  ch[868] a' che vierzd'la veva prin di dut.

  Tal ters ordin di scjalns e subit sot
  di chista, co l ca son la Rachl
  e la Beatrs, com'ch'ognn di nu'l jt.

  Sara e Rebeca, Gjudit e ch--ta stu cjel--
  che bisvula dal cjantu'era[869], com'ch'i savn,
  che pal so fl "Miserere mei"'la dit chel,

  jdi ti pos che da scjaln a scjaln,
  coma fujs i vaj una'un' nominnt
  da la rosa'nd che cuj vuj zint i stin.

  E dal sitin scjaln'n j, com'p'n davnt
  fin a chel, Ebrjs a si susegusin,
  il flu[870] dal so fuen dut cuant separnt;

  pars'che, secont la vision che vut 'vvin
  cu la so fede'n Crist, chistis a son'l mur[871]
  che i doj rdins sacros a divdin.

  Ta sta banda chi, inda che il flu 'l madr[872]
  di duti li so fujs, a son imposts
  chej che crodt ghi vvin a'un Crist futr;

  ta l'altra banda, 'nd ca si jdin 'ntajs
  di poscj' vujs[873] i semisrcuj, a stan
  chej ch'rin da un Crist za vegnt stas ispirs.

  E com'ch'u ch cu la madona dal cjel a stan
  sti feminis gloriosis, e sot di lu
  i'altris[874] na gran separasin a fan,

  cuss'l grant Zuan[875], al opst di lu,
  che'l desert e'l martr sempri da sant
  'la sufrt, e l'infir pur, prin di vignghi fu;[876]

  e par segn sta division son stas p avnt
  sielzs Checo, Benedt e Agustn
  e p'n j, di ziru'n ziru, pur altri grant sant.

  Ads vuarda ben il prejdi divn;
  che da la fede tant l'un che l'altri aspit
  balanst e plen'l tegnar stu gjardn.[877]

  E jt ben che dal post'n j cal taja net
  e tal mis sti dos bedis divisions,
  no si si sinta par propri mrit e sclet,[878]

  ma par chel d'altris, cun certi condisions;
  che asls a son stas ducjus scju spiris
  prin di vej otegnt veri elesins.[879]

  Di chist ti ti rins ben cont da li musis
  ma encja da li so vus zovintis,
  se tu atnt i ti vuardis e scoltis.

  Ads dut sidn ti stas paj to dbis;
  ma j'l grop i ti dsfi, com'chi t'jodars,
  che ingropt ti tn d'idjs sutlis.

  Ta stu post ind ch'jodn ducjus scju bes
  nuja ch doma par casu a esist
  ne jdi tristsa o fan o sit ti podars;

  pars'che par ls eterna dut se ca esist
  a esist com'ca esist s che just e ben
  al desidri al corispnt l'acust.[880]

  Chist'imprimurda zent--alr jt ben--
  a vera vita a no'  sine causa
  intra se, ta stu alt post, p o mancu ben.[881]

  Il re che'n ta stu regn ni confers pausa
  di cuss tant amu e altri tant dilt
  che di p fa nisn volj al usa,[882]

  duti li mins tal just e bet aspit
  crent, a so gust di grasia al dota
  cuss e cul; e ch cal basti l'efit.[883]

  E chistu clar e net ben a si nota
  ta chej zmuj da la Santa Scritura
  ch'diu a mostrvin z prin da la nsita.[884]

  Alr, secnt la so cjavieladra,
  la grasia da l'alta lus si conferis
  cun dignitt a ogni creatura.

  Duncja, sens'l merit da li so usansis,
  a son stas mets ta scjalns deferens
  in conformitt cu li so primi grasis.

  N'ocorva altri taj secuj recns,[885]
  a part l'inocensa, par vej la salt,
  che bojs genitus, di fede sempri plens.

  Dop'che stu prin timp past l'era 'an dovt
  i mascjus li so inocenti plumis
  circuncidi par otgni la so virtt.[886]

  Ma dop'che vegnt l'era'l timp da li grasis,
  sensa il batizin perft di Cristo,
  st'animis 'nocntis la j son restdis.

  Jot ben ads ta la musa che a Cristo
  p ghi soma, che la so clarsa
  e basta ti dispon a jdi Cristo."

  Insm' d'ic jodt i'ai tant'alegrsa
  plovi, partda in ta li mins santis
  credis par svual ta chist'altsa,

  che par cuantis che fin l'n davv'joddis
  s tant'amirasin no vevi maj vut
  par spirs che di luj somevin imginis.

  E chel amu[887] che par prin l'era l vegnt
  cjantnt Ave, Maria, grasia plena,'
  davnt d'ic al veva l'lis sos vierzt.

  co a ghi'an fat a la divin'cjantilena
  ducju i sans e bes ca ghi' rin atr,
  ogni musa doventnt tant p serena.

  "O pari sant, che com'un sir un pur
  coma me di scolt ti dgnis, lasnt chel bil luc
  ind che a se'l volj eterno ti ten atr,

  cuj l'se, dzmi, l'nzul che cun s tant zuc
  taj vuj'l vuarda da la nustra regina,
  di ic tant inamort da pari fuc?"

  Cuss tornt i soj a la dutrina
  di chel che da Maria l'era'mbielt
  com'dal soreli la stela matutina.

  E alra luj: "Maestt di spirit,
  tanta cuant'ch'an d'n nzul o'n anima,
  in luj a s'jt, e cuss sia," a mi'a dit,

  "pars'che luj'l chel ch'a Maria la palma
  j ghi'a partt cuant che'l f di Diu stes
  cargsi'la volt da la nustra salma.

  Ma mentri ch'j'i parli segusimi ads
  cuj vuj tos, e nota li nobil'nimis
  ch'jodn ch, ta stu'mpro just di Diu stes.

  Chej doj sints las p contns t'jdis
  par si cuss visns da l'Augusta,[888]
  a son di sta rosa cuasi do rads:

  chel che l a la so sinistra[889] al sta
  il pari a l che par gran golositt
  la rasa umana tant amr a gusta;

  a destra ti gh'js l'antc pari sintt
  da la Glisia Santa che da Crist risevt
  al veva li clafs di stu flu'ncoront.

  E chel[890] ch'jodt riv 'la ogni timp brut,
  prin cal murs, da la bila nuvsa
  che cun colp di lancja e claus si vev'otegnt,

  sintt ghi' visn[891], e lunc l'altri'l riposa[892]
  il duca che vivi'l veva di mna
  fat chel ppul 'ngrt e sensa costansa.

  Dirimpt di Pieri sintda t'js Ana
  contenta duta di vuard so fija,[893]
  e fsa 'la vuarda pur cjantnt osna;

  e di front dal p grant capofama
  i t'js Lusia, che Beatrs'a movt
  cuant che pal disper ti vvis j la sa.[894]

  Ma par'che'l timp'l pasa che'mbacucht dut
  ti ten, ch'un punt ghi metn, com'bon sartu
  che ctula'l fa secnt la stofa ca la vut;[895]

  e'ndrisarn i vuj viers il prin amu,
  cuss che, vuardnt viers luj, ti penetrs
  fin ca  pusbul in tal so splendu.

  E i vors propit che tu i ti zdis
  a mvi l'lis tos, crodnt di z'n s
  cun grasia che, prent, otgni ti pdis;

  grasia che concditi a pol che la s;[896]
  e davu ti mi vegnars cun afesin,
  e cul cu al me pre ti scoltars s."

  E tact a la sta santa orasin:




  Parads  Cjant Trentatresin

  "Vergine mari, fija dal to f divn,
  mil e alta p di creatura,
  punt fs dal consj eterno e divn,[897]

  ch tu i ti sos[898] che l'umana natura
  s tant nobilitt ti'as, che'l so fatu
  disdegnt no l di fasi so fatra.[899]

  Dentri di te a si'a impijt chel amu
  che cul so calu ta la pas eterna
  u chi a la butt fu chistu bil flu.[900]

  Ti sos par nu splendu di lus meridiana[901]
  di caritt, e la j, pa li zens mortals,
  di speransa i ti sos na gran fontna.

  Oh sjra, s tant granda ti sos e vals,
  che se un ben volnt un a te nol va a ricori,
  il so desidri svual'l vu sens' l's.

  P a fa la bontt to che socri
  chel ca la domanda, ma' pur verett
  che spes prin dal domand si la jt cori.

  In te misericordia, in te piett,
  in te magnificensa, in te a si fa una
  dut se che in creatura a' bontt.

  Stu ch, ads, che da la p scura tana
  dal univrs fin u ch a la jodt
  li vitis spirituals una a una,

  te pa la grasia'l suplicha la virtt
  di vej par podj'l so jdi tegni alst
  p'n alt, fin la s, ta l'ultima salt.

  E j che, pal me[902], maj no'ai desidert
  tant com'pal so jdi, dut'l me pre
  risif, che altri di fa a no mi' dat,

  pars'che tu di dut se ca lu'nula
  cul to prea a liberlu ti zdis
  s ch'al p alt jdi als'l psi la sa,

  e'i ti prej pur, regina, che dut ti podis
  fa e jdi, chi ti ghi conservis sans
  i so sintimns, dop'dut'li so provis.

  Protzilu tu daj muvimns umns:
  jt la Beatrs cun ducju chej bes
  ch'al me pre a si unsin li mans!" [903]

  I vuj da Diu dils e veners,
  fs sul oratu, dimostrasin a'rin
  di cuant gradt ghi'era'l pre daj bes;[904]

  a l'eterna lus a colp s'indresvin
  alr i vuj sos, ma ca no vegni penst
  ch'altri vuj clars di riv l'n alt a psin.

  E j ch'al fin di dut'l me desidert
  visn i'ri, com'che di si a dovva,
  al p ruvnt dal me desidri i'ri rivt.

  E Bernart, suridnt, sens a mi feva
  che j i vuards in s[905], ma' encja vera
  che j belz i fevi se cal volva;

  ch la me vista, doventt p pura
  p e p a ghi entrva in tal raj
  di che alta lus che in s a  vera.[906]

  Da chi'n s il me jdi l stat p che maj
  'l'l parl nustri, che a s tant nol pos,
  ne par dut chist di memoria non daj asj.

  Com'cuant che durnt un sun clar i ti js
  che dopo'l sun furt ti resta'l sintimnt
  ma la vision di jdi p no ti pos,

  propit cuss mi'a subit zut scomparnt
  la me visin, encja se alc pur i ritn
  dal mil che dat ghi veva indulsimnt.

  Cuss dal soreli la njf sgjelda a ven;
  cuss al vint cu li fujs lizertis
  l'orcul da la Sibla'l spierdva'l sen.[907]

  O colmo di lus che tant ti ti lsis
  p'n s dal pensj mortal, cuant chi vors
  che d'jditi di nuf ti mi des li grasis,

  e ch'al me parl tant p virtt ti ghi ds
  ch'almancu na falscja da la to gloria
  di lasighi a la futura zent i pods;

  s che cul torn ta la me memoria
  e pur cul cjant di chista me cansn
  p ben si savars da la to vitria.

  J'i crot che, pa la granda 'luminasin
  dal alt raj, scumbusult i sars stat
  se di tegn'ghi i vuj'ntr i no fos stat bon.

  E'i mi recuardi ch'alr mij mi soj fat
  tal sostegnilu, e'l so sgurt a si'a dut
  cul valu infint imedesimt.

  Oh generosa grasia che permett
  mi'a di'entr cul vuli ta la lus eterna
  tant che d'jdighi'l p pusbul i'ai podt!

  Tal so profont jodt i'ai ca s'interna
  cun amu 'nsimit tegnt ta'un voln
  chel che par dut l'univrs si scuadrna,[908]

  sostansis e acidns[909] e il so costn,
  jodt i'ai ca'rin cuasi uns insimit
  che'l me dzi di lu no l che un barln.

  La forma universal di stu'nsimit
  di vej jodt i crot, pars'che cu'n cargu
  di godi il dizi mi vev'invigort.

  Dom'un punt a mi' di p grant letargu
  che i vincjasnc scuj da che impresa
  che sbalordt veva Netn cu l'ombrena d'Argu.[910]

  Cuss alr la me mins, sensa pausa,
  fis'a vuardva, imbil e atnta,
  chel che di dut stu marve l'era causa.

  A che lus tant tacs a si doventa
  che'l lasla par jdi altri aspit
  un a nol pol e tant mancu al tenta;

  par via che'l ben, che dal volj l ogjt,
  in ic dut si concntra, che al difu
  d'ic difit a'a se che l a' perft.

  Mancu ads i disarj, caro letu,
  di chel chi mi recuardi, che un nint
  al ds prin di vign dal tet last fu.

  No pars'ch'i lu vs di aspit divrs jodt
  ads che'n ta sta viva lus lu mirvi
  di s che sempri l'era stat e godt;

  ma pa la mij virtt d'jdi chi vevi
  tal vuardlu, da na sol'aparnsa
  cul mutmi il so mut i godvi.[911]

  Ta la profonda e clara sostansa
  da l'alta lus alr jodt i'ai tre zrs
  di tre colus e di una grandsa;

  e l'un da l'altri coma iris da ir's[912]
  riflett'l parva, e'l parva'nfogt
  chel altri[913] ch'ai prins doj ghi feva da ters.

  Oh cuant puc ca l'l dzi e cuant limitat
  al me conct! e chist a chel ch'i'ai jodt
  p puc di puc a l a chel paragont.[914]

  Oh lus eterna ch'in te ti contns dut,
  duta ti ti caps, e da te capida
  e capnt ben ti ti vus e'i ti vus a dut![915]

  Che circolasin che s concepda
  in te'a parva com'luzu riflett,
  daj me vuj tant e a lunc oservda,

  tal so colu stes, mi par di vej jodt,
  dentri di s, oh letu, la nustr'imgin;
  che'l me aspit in ic l'era mett.

  Com chej studious ch'a plen si concntrin
  tal scuadr'l sircul, e no ghi la fan,
  ma pur a srcjn pal rapurt ca no cjtin,[916]

  cuss j a che gran vision; ma invn
  jdi i volvi com'ca si unvin
  imgin e sircul e pars'che tacdis a stan;

  ma li me lis a chist'no bastvin:
  dut ta'un colp la me mins na scos'a sintt
  com'di un lamp cun rajs che dut a sclarvin.

  L'alta fantasia no'a ch nuja podt;
  ma z'l zirva'l volj me, e'i desidris,
  com'roda che ben a zira'n dut e par dut,

  l'amu che'l sorli'l muf a l'altri stelis.



[1] Par vej sfidt Apl a sun il flaut--e pierdt la sfida--a l stat
spelt, coma un cunn. (Tal original, natura = vagina.)

[2] L'orr. Dante a ghi tegnva un mont di otgni la "laurea" di poet.

[3] Li fujs dal orr.

[4] E sti "vjs" a son sempri p basis di ches dal poeta o dal
imperatu.

[5] Dafne, tramutada in orr, a era fia dal flun Peno. Duncja, il
ramusl a l di orr.

[6] Cir = la pica dal Parns, ca ghi era sacra a Apl.

[7] Virs il sorli.

[8] Il parads terstri.

[9] Glauc, segunt l'esempli dai pes che. dopo vej mangjt na erba
specjl a si rin rinvigors, a la sercjt pur luj sta erba, doventnt
un diu dal mar.

[10] Sta erba a sars la stesa esperiensa cu la trasumanasin ca la vut
Dante.

[11] Doma Diu al sa se Dante a l stat partt s tal cjel in curp e
anima o doma in spirit, ca ghi'era apna stat purifict.

[12] La sata a scjmpa fu da la sfera dal fuc; mentri che Dante,
purifict coma ca l, a l cal torna propit l.

[13] Dante a si marava cal sta zint p'n alt sin l'aria e il fuc.

[14] Duti li creatris a ghi stan visn a Diu (il so prinspit) chi p
chi mancu secont li so condisins: prin i nzuj, dopo i mis, etc.

[15] St'istnt a l la fuarsa che vuj i clamarsin "ecologica" tal
sens che dut a uns ta na manira o ta n'altra.

[16] Stu istnt al controla dut tal mont--bestis, mis e nzuj.

[17] L'Empireo.

[18] Il Prin Mobil, cal sars il cjel p alt e svelt.

[19] La fuarsa istintva tratda taj ltins vers a cjoj ch la forma di
un arco il tiru dal cual al va a finla (al bat) ta un post
desiderbil.

[20] Pur cognosnt la strada cal vars il percrs, l'omp da li voltis
al sils la via sbalida, esnt dott da la libertt di silzi.

[21] Il "prin" impls al sars l'inclinasin "istintva" pal omp di
dirzisi viers il bon e il just--virs Diu. Ma pa la strada stu impls
al ven devit da cualsiasi altra sorta di plasj ca lu ten lontn da la
so destinasin "natural." (Teors modernis--la Freudiana in particulr-
-a dizarsin che il contrri a si visinars p a la realtt da li
robis, almancu par cuant ca riguarda l'omp--da la femina i no mi riscj
di dzilu.)

[22] Sta analoga a somears contradzi che la tendensa naturel dal
omp a  di z'n s. A sars p fsil pens che l'omp a l coma il
rivult, cal tint a z in bas e basta.

[23] Ta sti primi righis Dante a ghi consilia a chej ca no son
prepars a segu il so alt argumnt di rest in davu.

[24] Ch ta la cjera.

[25] Il mar, paj romns = salum = il mar virt e grant. (Sa ghi va ben
a Dante di us sta espresin latna, pars no a mi?)

[26] Chej ca seguirn Dante a restarn p maraves di se ca jodarn e
scoltarn, che i Argonautas cuant che, vint traverst il mar zint in
sercja dal vel di ru a'an jodt Gjason cambit in bifolc.

[27] I comentatus a ni recurdin che il firmamnt (il "cjl la s") al
cor, ta la so rotasin, a 84000 mijs al secnt. Encja se chista
velocitt a  justa, il nustri vuli a no si rint sens'altri cont di
chista granda velocitt. Pal vuli nustri, il cjl la s al soma si
fer. Si ch ch j'i resti un puc perpls di se che Dante al intnt
dzi.

[28] Beatrs.

[29] Ca sars la brilantsa da la "prima stela" o luna.

[30] Eterna margarita = diamant incorutbil (coma che na volta a si
pensava ca fosin la luna e li stelis.)

[31] L'aga a resta inalterada in dopo la penetrasin dal raj.

[32] Ges.

[33] Coma chi acetn i asimas da la matematica.

[34] Dante al veva condividt chista opinin di Averroe. (Vandelli)

[35] Li stelis dal firmamnt (l'otva sfera) a mostrin divirsis
configursins (musis) dipendnt da la so cuantitt (= costitusin
fisica o materil) o cualitt (costitusin formal o sostansil).

[36] Chel da la "densitt," za minsont taj vers 58-60.

[37] Cio che il rar al sedi miscjt cul dens.

[38] La analogia a  che di un spili: un raj al pasa fra'l veri ma al
ven riflett dal plomp ca ghi sta davu.

[39] E chistu secont te al spiegars li mcis scuris da la luna.

[40] Idis scolstichis o Aristotlichis.

[41] E cuss Beatrs a dimostra--cu la so maniera medieval di razon--
che il pens di Dante, riguardnt li mcis ta la luna, a l'ra sbalit.
E ta li righis ca segusin a dar la vera razn di sti mcis.

[42] L'Empireo.

[43] Il Prin Mobil, o il  nunu cjl.

[44] Il numar 8; il cjl da li stelis fsis.

[45] I altri cjj--dal sitim in j--a sin li esnsis ca ghi vgnin j
dal cjl otf coma simnsis (causis) paj so fins.

[46] Dante al vu savj la causa da li mcis lunrs.

[47] Cjl.

[48] Li intelignsis anglichis.

[49] Il firmamnt (o cjl da li stelis fsis).

[50] Ca ghi da forma e ca lu fa movi.

[51] Ca sarsin li stelis, considerdis incorutbilis.

[52] L'intelignsa che dut a muf.

[53] Beatrs, ca lu veva fat inamor da frut.

[54] Da li mcis da la luna e da la "mecanica" dal univrs.

[55] Provnt la so tesi e disprovnt che di Dante.

[56] Corezt da la so falsa idea su li mcis da la luna e cunvnt da la 
verett di se ca ghi'a dita Beatrs.

[57] Al contrri di Narcs, Dante al crot che li imaginis veris di se
cal jt a sedin falsis.

[58] Forsi a vvin fat voto di no si tristis cul so canarn o cul so
gjat, sensa stighi fedlis a stu voto fin in ltin.

[59] La so osesin di otgni na certa roba.

[60] La caritt di Diu, ca no ghi sira maj la puarta a nisn e ca vou
che la so zent (i nzuj e i bes) a sedi coma luj.

[61] La sfera da la luna.

[62] P visn da la presensa di Diu.

[63] Divirsis interpretasins a son pusbilis: a ardva cul fuc dal
prin amu; a ardva cul'amu di Diu; etc. (Pars no dtis insimit,
sensa escludini una?)

[64] Il voto ca no l'era encjam stat partt a la so fin da Picarda.

[65] Santa Clara di Asisi.

[66] Crist.

[67] L'bit dal rdin di Santa Clara.

[68] Chista Costansa, na zvina di buna fama, a si veva fata mnia
dopo vej spost Rico VI. La legnda a conta, secnt i comentatus, che
in seguit a  stada cjolta dal convnt dal Arcivscul di Palermo.

[69] Da Rico VI a'a genert Federico II, ultin imperatu da la cjsa di
Svevia (Soave). L'imperatu a l ch clamt "vint" un imperatu al fa
se ca la da fa e dopo al spars a colp.

[70] Dante a si basa su un conct di Toms Acuina. Su chist punt a son
d'acrdu encja i esistensialscj' cu la so idea dal "angst" ca ni
colps cuant chi sin di front a na silta da fa. Chistu dilma al fa
rest perpls pur li bestis, coma il me cjan che cuant cal ven clamt
da me e da la me femina al stes timp, par un moment a nol sa se fa. A
si volta par ch e a si volta par l. A la fin al dect di z la di ic.
Ta stu casu, per, un puc di pregjudsi a l: ic a  p atrant di me e
a ghi da p biscs di me. J i risolvars stu problema esistensialista
cul z "mini maini mo" a l'americana.

[71] Cervis.

[72] Il profeta Danil a la interprett un sun di Nabucodnosor che i
so consilirs a no rin stas bojs di induvin, e par chel condans a
murt.

[73] Secnt Platn, li nustri animis a esistvin belz ta li stlis
prima di ocup i nustri curps. Dopo la nustra murt a tornin la s.

[74] Che di Platn, ca' contraria ai insegnamns catlics.

[75] Spiris coma chej di Picarda che Dante al jot ta la sfera da la
luna a'an in realtt residnsa tal Empireo, insimit cun ducju i altri
bes, da Mos a Maria.

[76] Il "sen" al sars, coma ca si caps dal contest, un segnl o
indicasin di se ca  mancu celestil dal Empireo--un segnl che encja
un coma Dante (ca no la la capacitt di comprensin di un bet coma
Beatrs) al psi riv a cap. Il punt p bas dal cjel, dopodt, a si
visna al punt p alt dal mont "sensbil," comprensbil encja par un ca
l mortal.

[77] Alra, secnt Timeo, li animis a si distchin da li stelis cuant
ca van a "inform" i cuarps da la zent al moment da la so nsita.

[78] Li stelis dal firmamnt.

[79] Se Platn al intnt dzi che li stelis a'an influensa su la zent,
alra li so idis a no son dtis da scart.

[80] Par no rnditi ertic pensnt a la razn pa la cual un a la razn
da pat par no vej complett un voto par causa di violensa esterna coma
ca l stat il casu.

[81] Li flmis di un fuc a prin via a z in alt, encja sa si prova a
controllis. Cuss un cal vu resstighi a na violnsa personl, al
para via a ressti, no'mpurta se ca zar a susdi.

[82] San Lurns a l'era stat bastont e dopo mett a brus ta la grilia
par vej rifiutt di da s il tesru da la Glisia a li autorits
romanis. Secont la legenda (Vandelli) na volta ben brust ta la schena
a la insistt di vign voltt par che altra banda par vign rustt par
dut compj. La me volontt, encja sa'--ben si sa--furta coma l'asl,
a si visinars amondi puc a che di Sa'Lurns!

[83] Una volta liberdis da la violensa ca li veva cjoltis dal
monastri a varsin podt torn, se propit a varsin volt. A
pensighila ben, la Providensa a'a da li bili pretsis! Par comportsi
coma Sa'Lurns o Scevola a bisugna vej dal sovrumn. Purtrp la
stragranda magjornsa di nualtris pours mortj, di che sorta di
volontt l in davn amndi pucja. Se par z in parads a tcja fa coma
Sa' Lurns, j di sigr i zarj a finila al msimo tal insi da
purgatri, e forsi nencja l. J a la Providnsa i ghi sugers di cap
li nustri debulsis un puc di p.A vars da bassi di p su li
intensions di un indivduo che su la so capacitt di fa robis dal altri
mont. J, par esempli, sa vsin da minacjmi di tortura--dizn di
cjojmi il vin a l'ora di sena o di fami pat in manira smil--j ai me
torturatus i ghi dizars dut se ca vorsin savj pars che j'i no soj
bon di sopuart nisn tipo di dolu. La me intension, per, a sars di
resisti, di fa l'eru, di fa il martir--che a sars la me intension. Ma
j i no sars bon; i mi rasegnars, purtrop, a bevi di dut, encja un
vint di cjasa.ca no l tant bon. E cuss in no doventars maj
protagonista legendri di nisn libri e di nisn cine--e nencja,
purtrop, i zarj a finla in parads.

[84] Se il volj a ghi cunsnt al mal a lu fa doma par evit un mal
encjam pzu.

[85] Chist'altri al sars il volj relatf, che, al contrari dal volj
asolt, al permt un mal a cundisin che stu mal al vedi il podj di fa
evit un mal p grant.

[86] L'intelt umn a si uns a la verett divina.

[87] I vuj di Dante a no rvin a vuard a lunc il splendu di Beatrs.

[88] Se un al ven atrt daj bens dal mont a' pars che chiscjus a
ritgnin un puc dal luzu dal ben eterno.

[89] Cu la stesa libera volontt, o silta. Una sutilsa: Da stu
argumnt a soma che il Signu a ni dedi la libertt di silzi, cuss
che nualtris i podn silzi di fa dal ben o di fa dal mal, di sta cul
Signu o cul Diu, etc. etc. Di conseguensa, si sielzn di fa dal ben i
vegnn premis; o i vegnn puns si no sielzn il ben. Ma chistu al
ecuivl al dzi chistu: J i vi daj la libertt di fa se chi voljs,
basta chi fdis se chi vuj j, si no.Ah, scju mistros da la santa
fede--a son propit durs da cap.

[90] Dal voto.

[91] La material dal voto--par esmpli il voto di siersi ta un
monastri a pre.

[92] La promsa di mantgni il voto.

[93] Sensa l'aprovasin dal confesu. (Cfr. Purg. IX, 117.)

[94] Il scambiu a si pos falu doma cu na materia di valu superiu a
che di prima. Par esempli, se al insi i'ai fat il voto di bvi doma
doj gos di vin invnsi di tre, ca l z un gran sacrifsi, i sielzarj,
coma "nova materia" di bevini doma un in d da ads in davnt e fin al
cumplimnt dal voto--un sacrifsi cuss maestus cal fa vign i grsui
doma a pensighi!

[95] Tal al sars, secont Vandelli, il voto da la castitt di na munia.
(A mi tocja amti che il voto da la castitt a l di cualchi scjaln
superiu al voto di godi un got di vin in mancu.)

[96] Jefta, il gjudice israelita cal veva promett, in voto a Diu, che
s'al ves vinst la lota cuntra i Amons, al vars sacrifict la prima
persona ca ghi fos vignda incuntra da la so cjasa. Sta prima persona a
 stada purtrop so fa. Ta Hamlet (II.ii), Hamlet al tormenta il pur
Polonius cun referensis a stu gjudice ebreo. Polonius a l cunvnt che
Hamlet a l un puc zirt di cjaf. La realtt, per, a  che Hamlet z a
si' necurt che la fia di Polonius, che puareta di Ophelia, a ghi sta
di mis ch!

[97] Agamenn, il "gran duce daj Grecs," al veva fat il voto di
sacrific la so bila fia Ifgenia se i deos a ghi dvin bon timp cuant
ca si aviva virs Troja cu li so nfs,

[98] Al contrari da li piris ca van di ch e di l sensa savj pars,
l'Ebro a si cumpurta secnt reguls fisis. (Da li voltis encja masa,
coma dimostrt dal esempli di Jefta.)

[99] La mari a sars la Glisia.

[100] Virs l'Empireo.

[101] Chel di Mercurio.

[102] Dante. Secont i comentatus: Dante al aumentar il spirit di
caritt di chiscju bes cul dighi l'ocasin di rispundighi a li so
domndis.

[103] Prin di las la vita di stu mont. (Militia est vita hominis super
terram, coma ca ni recuarda Vandelli da un brano di Jobe (vii.1)). Si
che la vita nustra a  jodda da stu spirit coma un continuo lot. A no
la tant turt. A pensighila ben, per, la vita sensa "milisia" a no
sars tant da prefer.

[104] La sfera a sars Mercurio, ilumint dal soreli (l'altri). Il
spirit a l chel di Gjustinin.

[105] Il cjant sest al parlar dal Impero, coma che il cjant sest dal
Purgatri a la parlt da l'Italia e il cjant sest dal Infir a la
parlt di Firense.

[106] Enea, ca l`era vegnt a Roma (e spost Lavinia) dal orient. La
capital dal'impero a era stada trasferida a Bizansiu da Costantn un
duznta js prima di Gjustinin.

[107] Cun Enea cuant ca si veva avit virs l'Italia.

[108] Gjustinin, imperatu roman un par di scuj dopo Costantn, a l
lodt da Dante p di dut par vej riordint li lgis.

[109] Chistu al sugers che, coma cal dis Vandelli, Gjustinin al veva
in past crodt a la dutrina dal ertic Eutico, secont il cual Crist al
veva doma una natura, che divina.

[110] Una contradisin a si otn cuant che una proposisin vera a ven
controponda a una proposisin falsa, coma la storiuta di Diu: a l'se
bon di fa una pira cuss pesanta da no si bon di alsla?

[111] Chel dal riordinamamnt da li lgis.

[112] Belizr al veva otegnt vitris, coma che cuntra i Gos.

[113] Il compit za minsont.

[114] Par.5.128.

[115] Il sen da l'acuila, simbul dal impero.

[116] I Ghibelns, i prins; i Guelfs, i secons.

[117] I tre Orasios e i tre Curiasios.

[118] Dante al sa, secont Gjustinin, se ca  susedt ta chel interval
da la storia dal rapimnt da li Sabinis a la muart di Lucresia (q.v. i
comentatus), durnt il cual i re di Roma a an concuistt i ppui ca
ghi stevin in zru.

[119] Il sen romn--l'cuila.

[120] Comns tal sens di comunits o republichis. Pir e Bren a rin doj
aversris di Roma.

[121] Cuns (Quinzio Cincinnato) a l'era cuss clamt par via daj so
cjaviels riss.

[122] A Firense. Amr, pars che ch i Romns a vevin, coma ca
sugersin i comentatus, pierdt un esercito.

[123] Stu timp al sars il timp di Crist.

[124] Scju fluns a delmitin i teritris concuists da Szar in ta la
Galia antica.

[125] Szar a la scunft Pompo a Farsalia. Pompo a l stat dopo
asasint in Egjt, ind ca l'era scjampt.

[126] Dopo vej scunft Pompeo, Szar a la visitt la zona di Troja.

[127] Szar a ghi'a cjolt il podj a Tolomeo e dat a so su, Cleopatra.

[128] Scunft Juba, re da la Mauritania, Szar a l zut in Spagna a fa
fu i fis di Pompeo.

[129] Dal dominio roman.

[130] Zan=Janus=Ians (Da l al deriva il nustri Zenr.) Al pierdva il
so silnsiu doma cuant cal vegnva vierzt, in ocasin di na guera.

[131] L'Imperatu Tiberio.

[132] Tiberio.

[133] L'ira di Diu--placda cu la sofernsa e murt di Ges pa la colpa
di Adam.

[134] La distrusin di Gerusalm a era susedda coma na sorta di
vendta, o retribusin, viers i ebros par vej caust la murt di
Crist.

[135] Carlo II, re di Napoli.

[136] I Guelfs, alines cu la cjasa real franssa, a si contrapnin a
l'acuila, simbul dal Impero, cul cual a son schiers i Ghibelns. (Chej
ostes di Fransis--encja ta chej ds l a volvin vej la so; propit
coma tal d di vuj, cuant ca si opnin al volj dal Impero americn!)

[137] Scju ch a'an fat dal ben, encja se'l ben a lu vvin fat spernt
di otgni fama tal mont.

[138] Ta li sferis celestis.

[139] Mercurio, ca l rapresentt coma un brilnt.

[140] Secnt i comentatus, stu Romeo al veva fat tanti buni peris che
in ultin a no rin stadis gradidis.

[141] Chej ca vvin puc aprst l'opera di Romeo a ghi vvin guadagnt
puc; a lu stes a'an sufrt sot il dominio daj Angjons.

[142] Raimont Berighier.

[143] Sot la aministrasin di Romeo, il patrimni di Raimont a l'era
crest dal ddis par dis.

[144] Li armis e li lgis daj imperatus.

[145] Di front di Beatrs, Dante a si sintva coma un frutt di front
da la so maestra, dut imbacucht; propit coma un mona.

[146] Adam. (E chi sa pars alra che i pitus di na volta a lu
pituravin cul bugngul!)

[147] Tal pagansin ca la caraterizt l'epoca pre-Cristiana.

[148] A Ges, o a che part di Ges ca  umana.

[149] Il Verbo stes, che incarnt a l'era cu la natura umana.

[150] Cu la redensin.

[151] Coma cal sugers Vandelli, chistu magistrt al pol si o Diu o
l'imperatu. Ta'un casu o tal altri, per, i Ebros a vgnin puns par
vej punt Ges.

[152] Dante al vors ca ghi vegns rislt il problema da la redensin:
a nol vvia, chel pur diu di Diu, altri muts di redmi l'omp (e pur
encja la femina)?

[153] Beatrs a si rifers, i pensi, a se che Dante al sta pensnt.

[154] Chistu mut di otgni la redensin--cul sacrifsi di Crist.

[155] Li robis ca vegnin creadis da la bontt divina a durin sempri.

[156] Se ca ven cret propit, e in mut dirt, da la Bontt Divina.

[157] Chistu a mi par ca l un conct Tomistic, e a si rifers a se ca
susit, o a un cret, in seguit a la prima causa, ca sars Diu stes cun
dut se ca ghi  coevl.

[158] Coma l'imortalitt, la libertt, la somensa a Diu. (Vandelli)

[159] O da la gjustsia o da la misericordia divina.

[160] Diu al vars podt silzi di perdonighi il pecjt al omp;
invnsi a l sielzt di sacrificsi luj stes. Cuala sielta a se stada
p generosa?

[161] Dante a l curious di savj pars che sti robis a no durin in
eterno.

[162] A risvin la so forma distnta da chel che Diu a la luj stes
cret.

[163] A bestis e plantis a ghi ven dat da li stelis vita individual da
la so potensialitt.

[164] Percul di danasin par via daj so pensjs pagans.

[165] Venere, Ciprina pars che nasda a Cipro.

[166] Il pagansin.

[167] Venere.

[168] Il so muvimnt luminus al variava a seconda da la so capacitt
individual di jdi Diu stes.

[169] Svelt, dal Latin.

[170] Un daj ordins daj nzuj.

[171] Riga ca taca na cansn tal Convivio di Dante.

[172] Carlo Marcjel, f di Carlo II d'Angj, muart prima di dovent
Signu da la Provnce e di Napoli. (Vandelli)

[173] Carlo al dovnta p encjam contnt tal riconsi da la vus
Dante, cal veva conost a Firense.

[174] Sal ves vivt p al lunc a no si varsin vus chej maj ca son
capits dopo la so muart e che luj al vars podt evit.

[175] Carlo a ghi vars mostrt il so amu in mut concret.

[176] A si trata ch di che part da la Provence ca sars doventda di
Carlo il Marcjel, com'l regn di Napoli, dopo la muart di so pari, Carlo
II.

[177] Che part da l'Italia ca sars stada il regn di Napoli e ca
cunfinva cuj Stas da la Glisia.

[178] Euro = vint cal ven dal S-E.

[179] Solfar.

[180] Par via di me.

[181] Par parafras: I so fij a erin disendns di nonu Carlo I d'Angju
e Ridolf d'Asburgo, me misir.

[182] Ca mrin i fransis!' a sigvin i sicilins, ca no ghi volvin
tant ben ai governns fransis--coma che in seguit a no ghi'an volt
tant ben nencja a altri governns.

[183] I comentatus a no son ducjus d'acordu sul significt di sti
righis.

[184] Stu Berto, fradi di Carlo, al vars bisgna di vej intr zent 
onsta, di governns ca no si proftin dal so ufsi par fsi sirs.

[185] Diu stes.

[186] Segunt il pensj scolstic: se ca  necesri a nol pol no si
necesri.

[187] Tal sens di civis, citadn.

[188] Li sferis celstis a lsin il so stamp ta indivduos, ma a no
distinguin tra cjasa e cjasa o generasin e generasin.

[189] Ti vuj da una corolri ca ti fedi encjam mij--coma na siarpa
atr dal cul.

[190] Diu.

[191] Chist'anima luznt, che'ncjamo i no cognosvi, a si'a mett a
parl, coma un ca si sint ben diznt robis bilis.

[192] Il tirn Eseln III da Roman, cal veva devastt la cjera
trevisana.

[193] Venere.

[194] Folc da Marsilia.

[195] In cuant a li misris che la nustra zent di ca dal Tilimnt a'a
sufrt tal zru daj scuj, Dante a la sens'altri razn; ma ta la
cuestin dal pintimnt i crot che Dante a si sbalij: a no se ta li
nustri bandis dut plen di zent ca no ghi intersa un'ostia di nuja da
li robis materils, ca si dedica doma a la vita interiu e spiritual;
ca vu doma fa dal ben ai altris?

[196] A Trevs, Risard dal Camn, doventt tirn, a l'era pront da
vign butt j. (A par di jdi il crol da la statua dal pur Sadm.)

[197] Malta = presn riservada paj eclesiastics. Il vescul di Feltro a
l'era stat l imprisont pal so t di tradimnt ca la caust la muart
di divirs di lu.

[198] Dante a l bon da ingus la so lama ironica cuant cal vu!

[199] Schiera di nzuj, subit sot daj Serafns e'i Cherubns.

[200] L'altra anima che pur a splendva.

[201] Gjojl da na zona da l'Asia ca si clama Balascn. (Robuschi)

[202] Tal infir.

[203] Scju fucs a sarsin i Serafns. In cuant a li sis lis ca ju
vistsin, Dante a si'a bast su Isaa, VI.2: "Seraphim stabant super
illud: sex alae uni et sex alae alteri" (Vandelli)

[204] Di savj cuj chi to sos.

[205] Tal original Dante al crea vocbuj coma "inlja", "intuss," e
"inmi" par signific entr in luj, entr in te, e entr in me.  Cun
granda fasilitt a si podars us scju vocbuj encja tal furln: inme,
inluj, insuj, innuj, ecc. il "dolce stil novo" a no l, dopodt,
tant difernt dal bil furln nuf.

[206] La gran val = il mediterneo; chel mar = l'oceano.

[207] I sugers i comentatus pa na spiegasin clara su sti rafinatsis
astronmichis.

[208] Busa, sitt algerina, a  tal stes parall di longitdin di
Marsilia, sitt di Folc, cal sta parlnt.

[209] A la zoventt. Crusa a era la prima femina di Enea.

[210] I bes ch a'an dismintit, grasis al Let, ogni sens di colpa, e
a recuardin doma il ben che a ghi  stat dat da la providensa.

[211] Al zira, o torna, atr di chistu.

[212] Raab, ca veva vivt taj timps pre-Cristians, a' lo stes stada
beda e unda al rest di chej ca fan part dal trionf di Crist.

[213] Firense, ca  ta li mans dal diau, e che par causa di chel tanta
zent a sufrs. (plns).

[214] Il florin--o i bs.

[215] Il papa, ca nol custods i so agnj.

[216] I decrs dal papa.

[217] Indul che l'Anzul Gabril a ghi'a anuncjt a Maria il vign dal
Signu.

[218] A vegnarn prest premis chej ca son stas martirs par man di fals
ppis e cardini.

[219] Chistu conct dal ordin e perfesin dal mont al vegneva in seguit
ust daj Descj' coma la base da la so prova da la esistensa di un Diu
creatu e perft.

[220] Chel equatorial e chel zodiacal.

[221] Par difndi il so infls o virtt a li robis da la cjera.  Che la
zent medieval a ghi ves crodt al podj che i pians a'an su di
nualtris a si pos ben jdi dal fat che tanta zent encja al d di vuj a
no planta li simnsis tal cjamp e a no travsa il vin se p che la luna
a no  justa.

[222] Par via che, coma ca osrvin i comentatus, che gradasins di
clima chi vin a no esistarsin; a si vars invensi estrmos di cjalt e
di frit.

[223] Il grado di diramasin dal sircul zodiacal da chel ecuatoril:
sal fos p grant o p psul, a si scumbusularsin li stagjns, etc.

[224] Pensa a se ca' stat za dita si ti vus cap se ca'a da vign.

[225] Cul punt ecuinosil da la primavera--za indict p'n su (vers 8
+).

[226] Ogni d a si lu jt p prest dal d di prima par via ca si muf
di d in d dal solstsi invernl virs chel dal estt.

[227] I efis: par esempli, a ven lustri p bunra; e chel al aumenta
il cjalt; e chel al fa crsi li plantis p a la svelta; etc.

[228] Prima ca no sdin za ben forms.

[229] Sicma che Beatrs a ghi fa part dal volj divn, li so asins a
van aldil dal z dal timp, ca ghi  rdina doma ai mortj.

[230] Diu a ghi mostra ai bes da la cuarta schiera (dopo daj bes da
la luna, di Mercurio e di Venere) i segrs.

[231] Diu.

[232] Tal mut Tolemic di jdi li robis, il sorli a l'era un umil
pianeta.

[233] La fia di Latona a  la luna (Diana), ca  ch rafigurda cun
chel sercli luminus che ogni tant a la circonda.

[234] Se che Dante al sint e jt ta stu post celestial a no si pos maj
ch, tal nustri mont, godi, ne par descrisin ne in altra maniera
percepbil.

[235] Prontis a tac di nuf a bal, coma ta un ritornl.

[236] Dal interno di un daj splendus. Chel cal parla al sars Toms
d'Acuina.

[237] Se un al ves d'impedti di bevi un tajt di vin cuant chi ti'as
sit, al zars cuntra natura, coma ca sars cuntra natura se l'aga a no
scors j viers il mar.

[238] Il fondatu daj Domenicans.

[239] Berto = Berto Magno, filosofo e maestro di Toms d'Acuina; al
insegnava a Colonia, ind cal vars insegnt encja Toms d'Acuina.

[240] Compilatu benedetn toscan di scris biblicos e eclesiasticos.
Secnt i comentatus al veva provt a riconcili li cuestins
eclesiastichis e civilis.

[241] Dal Latn: forum--cul so significt di centro di publica
atensin, coma minsont ta la nota apna data.

[242] Pieri il Lombart, teologo daj timps di Dante al veva ufrt la so
opera a la Glisia coma ca veva fat la puarta dal Vanzli (Luca, XXI.1,
4), che' tal so puc, a veva dat p daj siors.

[243] Coma che cuant che cu l'espresin "brut di gjugjulis" i si
rifern a un brut cal sintila di puntns di lus.

[244] A si trata ch di Solomn, sul cual, secnt Vandelli, tancjus taj
timps di Dante a erin curious di savj se, nonostant i so guscj'
epicureos, al veva otegnt a la fin la so salvasin. Il so Cantico daj
Canticos al vegnva ust coma na cansn par celebr li nsis da la
Glisia cun Crist.

[245] Dions l'Aeropagita.

[246] Li responsabilits ca ghi son stadis conferdis ai nzuj.

[247] Sant Agustn. Chel cal "rit" a l un cal veva contribut al
pensj di Sant Agustn ta la so opera La Sitt di Diu.' I comentatus
a no son sigrs di cuj ca si trata.

[248] Il spirit sant ca l ta sta otava lus a l Boetius, l'autu di De
consolatione philosophiae. Boetius al pol mostrighi la via justa a
chej ca lu scoltin.

[249] Ducjus grancj' scritus e teologos daj timps medievj.

[250] Vir = omp.

[251] Siger di Brabant, un esponitu da li ideis Averostis, ca metvin
in dubit verits tomstichis coma la imortalitt da l'anima, la
libertt di asin da la zent, etc.I comentatus a no son propit sigrs
pars che Dante al loda Sigjer cuss tant, sa si pensa che Dante a
l'ra amiratu di Toms d'Acuina, cal oponva li idis di Sigjer. A
proposit, Sigjer a l'era stat costrt da l'Incuisisin di tzi su li so
idis. E Sigjer a si la scjampda cul so sugerimnt che li idis
filosofichis a no son di necesitt li stesis ca si'a cu la fede. Taj
nustri timps zent coma Siger a ven tamponda da autorits
macartichstichis o ashcroftinis.

[252] Un ghi va davu da li sutilsis gjuridichis. Chel ca ghi va davu
daj amforismos al entra taj studios da la medizna.

[253] L'espresin (original: gloriosa-mente) a rint ben l'idea che
Dante a l stat ben risevt, e ben risevt da la granda "mins" di
Acuinas.

[254] Da San Toms, ca l'era cuss interest di coma li robis a
vegnvin causdis da altri robis, a  doma just cal capsi li "causis"
dal pensj dubitus di Dante!

[255] San Toms a si rifers a se ca la dita taj vers 96 e 114 dal
cjnt precedent.

[256] A ogni creatura a ghi tocja rndisi prin di riv a cap (z a
font) i segrs dal la providensa.

[257] Cuss: cu la granda caritt di San Checo (Francesc) ; cul: cu la
granda sapinsa di San Meni (Domenic).

[258] O chi conti di San Checo o di San Meni a fa lo stes: tant,
contnt di un a si conta di ducju doj, dal moment che ducju doj a vvin
il ben sta da la glisia tal cu.

[259] Las ta che montagnta ca si alsa da Gubio. I doj flums a
sarsin il Tupn e il Chisi (Chiascio).

[260] Da che altra banda (oriental) dal mont.

[261] Nocera e Gualt, secnt cers comentatus a erin sot dominio di
Perugia e da' Angjons.

[262] Ta stu post ch a l nast San Chechi, propit cuant (i dizars)
ca era bisugna di un rinsi ecclesiastic; coma che il sorli al nas da
stu punt oriental doma tal ecuins primaverl. Considernt che chista
descrisin a ven da San Meni (Domenicn), il complimnt a l
straordinri.

[263] A continua la lode di San Meni: Clmilu Orient, stu post, invensi
di Assi, par via che ch ghi' nast n'altri sorli a la Glisia.

[264] Sta "sira" a sars (adiritra) la povertt che Checo a la
sielzt.

[265] Davnt dal pari.

[266] Pa la povertt.

[267] Crist stes che, nut, a la spost la crus.

[268] L'amu pa la povertt a no l'era risultt da esempios coma chel
di Amiclat, chel pur pecjadu ca no si'a intimidt par nuja cuant che
Gjulio Szar a si ghi'a mett in front.

[269] Coma oservt dal Vandelli, la strutura sinttica di chista
tersina a no  tant clara tal original.

[270] Cjamps cuss frtij ca son prons par da racls in gamba.

[271] Par via cal zeva in zru vistt coma un pesotr. (La me femina a
dizars coma me!)

[272] Il Papa Inocnt III.

[273] L'Ordin daj Francescns.

[274] Onorio III, papa, che tal 1223 a la pa la seconda volta, e in
definitva, aprovt t l'ordin Francescn.

[275] Coma ca  contt tal libri Fioretti di San Francesco.

[276] Li stigmatis sacris che San Checo a la, secnt i so biografos,
partt cun luj par un pu di js prin di mur.

[277] co di nuf il parads da la sira "povertt."

[278] Dal grin da la siora povertt.

[279] Stu colga di San Toms al sars San Meni, il fondatu aj
Domenicns--patriarca stes di San Toms.

[280] A si acumula mris pa l'altri mont.

[281] I Domenicns a no son coma i frars, puars; a ntrin invnsi ta
posisins di percul spiritual, coma in ta li cjsis daj aristocrtics,
daj governns, etc.

[282] Stalis. Lat = se che i Domenicns a psin d di cunfurt
spiritul.

[283] A basta pucja tela par metighi il capcjo a ches ca ghi stan
visn dal pastu--par via ca son amndi pucis.

[284] La corusin daj Domenicns.

[285] Cf. Par.X.96.

[286] La corona di animis luminsis.

[287] Par esempli, la lus da la luna, inferiu a che dal sorli, dal
cual a deriva.

[288] Iride, la serva mesagra di Gjunn.

[289] Eco, che par amu di Narcs a si'a riduzt a nujaltri che na
vus. (Se pasin par luj ca'a da vej vut par ridzisi p'ncjam che in
pil e vus!)

[290] La stela polr. I so vuj a si son movs viers la vus ca la
sintt cu la stesa naturalsa e rapiditt ca si muf la gusielta di
una bsula virs la stela dal nord.

[291] L'altri "duca" al sars San Meni, da la banda dal cual, par bocja
di San Toms, cuss ben si'a parlt dal me duca--San Chechi.

[292] A la gloria da la Glisia, pa la cual ducju dj, a mut so, a'an
combatt.

[293] Par.XI.31. Chel cal parla a l S. Bonaventura.

[294] Calaruega, la sitt da la Castilia indul ca l'era nast San Meni
(Santo Domingo).

[295] Il scudo (o emblema) dal re da la Castilia al mostra un len ta
un cuadrnt di sot e un len ta cuadrnt che in diagonl ghi sta
parzra.

[296] Druid--predi amondi fedl a la so fede, coma ca rin i druids
antcs.

[297] Cuj ertics.

[298] Encjam prin di nsi a ghi veva caust un sun a so mari di
partur un cjan blanc e neri cal vars mett a fuc dut il mont
(Vandelli)

[299] San Meni e i Domenicans.

[300] Dominicus (= Domenico = Meni) a l in Latn il posesf di
Dominus. A  curius not che a no  doma un zuc di perulis ma un
sugerimnt su la teoria  medieval ("nomina sunt consequentia rerum,"
coma cal dis Vandelli) che la personalitt, il cartar, di una persona
al ven influenst dal so nn. (J'i provi a pens in ta cuali maniris
j i soj se chi soj par via dal me nn. Chi sa se chi sars se il me
nn al fos stat Filibert invensi di Ermes?)

[301] Cal sars chel di dedicsi a la povertt. ("Va, vent li to robis
e dighilis  ai puars." San Mato, XIX.21.)

[302] "Fels" in ta ducju doj i significs; e "Giovna," coma cal
sugers Vandelli, in tal ebric a si rifers a na femina benvolda da
Diu.

[303] La vigna = la Glisia; il vignaru = il Papa.

[304] I comentatus a son p bravos di me a rindi na idea clara di
chisti righis.

[305] Pecjs di eresa.

[306] Li ghirlandis daj sans fra i cuaj a son San Checo e San Meni.

[307] Ta la Provensa, ind ca era na concentrasin di Albigis, che San
Meni al provava a convert.

[308] Una roda (ta la metafora da la biga) a  che di San Meni, grasis
al cual la Glisia a'a scovt via tancjus ertics. Ch a vegnin in mins
robis puc gustsis.)

[309] La roda di San Checo.

[310] In altri perulis, i Francescns a soma ca no segusin p
l'esmpli dal pur San Checo. (Sa si la pensa ben, a si resta
impresions da sta stesa idea cuant ca si visita la ba silica dal sant
a Asisi: a l l il parads di una glisia di un valu inestimbil ca
celebra un sant ca si veva dedict a la miseria!)

[311] Cuant che i triscj' a si lamentarn ca no son cuj bojs in
parads.

[312] Tal elenco daj Francescns a si pos encjam chjatni cualchidn
ca l restt fedl ai princpis dal fondatu.

[313] Scju ltins a sarsin i "spirituj" ca insistvin che li regulis
dal sant a vegnsin segudis cun grant rigu; chej altris a sarsin
chej ca volvin bandon li so regulis dal dut.

[314] La cura da li robis mondnis.

[315] Ilumint e Agustn a rin doj daj prins ca vevin segut il zvin
Checo.

[316] Chiscjus, coma i altris teologos minsons ta sti righis, a fan
part di che corona ca circonda Dante e Beatrs. (Vandelli, etc.)

[317] Coma cal sugers Vandelli, Natn e Crisostom a son ch coma
esmplis di mis ca vvin aust critic i grancj'. Tal casu di Natn,
luj al veva critict il re Davide par vjsi incjast s cu la femina di
Uria.

[318.Patriarca.

[319Arcivescul di Canterbury.

[320] Autu di na famsa Ars grammatica che par scuj a'a tegnt
contns i fij di scula.

[321] La prima art a sars la gramatica, la prima da li sit matris
dal "trivio e cuadrivio" (gramatica, dialetica, retorica, aritmetrica,
musica, geometria e astrologia).

[322] Tant Gjovachn che Raban a erin scritus di operis religjosis.

[323] San Meni? L'abt Gjovachn? Sant Toms stes?--Secont Vandelli
nisn a l propit sigr di cuj cal intnt Dante.

[324] Tal grin, o centro.

[325] Li stelis da l'orsa granda a ni son sempri visibilis par via ca
zirin atr da la stela polr.

[326] La prima roda (il prin mobil) a zira atr da la stela polr (il
sps dal mani da la orsa pisula).

[327] Dante al invda il letu a imagin duti li stelis minsondis fin
ch comado costelasins in forma concentrica.

[328] Il riferimnt ch a l a la costelasin da la corona, ca'a
derivt il nn da la gloria di Ariana, fia di Mins, cal veva risevt
da Bac una ghirlanda in regl par consolla da si stada bandonda da
Teseo.

[329] L'originl "l'uno andasse al prima e l'altro al poi" al sugers
che li do cornis a si mvin in sens opst l'una da l'altra.

[330] Il letu al var na idea di coma che.

[331] Il sens di sti righis: Si si lasn imagin li costelasins che
Dante a ni'a descrt, alra i podn vej na idea da la granda bielsa da
li cornis di lus che Dante a la jodt; na idea, per, che, in paragn,
a' cuss pisula e indistinta coma che il scori da l'aga da la Chiana
(na rja da la Toscana) al da na idea da la velocitt dal Prin Mobil,
il p rapid daj cjelos. Insoma, na idea amndi psula!

[332] n che in antcs a cjantvin in onu di Apl.

[333] La Trinitat e, tal stes timp, l'unitt tal so insimit di divn e
di umn.

[334] San Toms.

[335] Eva.

[336] Crist, cu la so pasin e murt, a la sodisft li esignsis da la
gjustsia divina.

[337] Adm e Crist.

[338] Solomon, che, in ta la sapiensa, a no la vut compj. (Q.v.
X.109.)

[339] Il verbo, o idea di Diu.

[340] Il Diu pari.

[341] A si fa in tre, coma tal originl.

[342] Il spirit sant.

[343] I nuf rdins daj nzuj, tacnt cuj Serafns.

[344] Scju rajs da la bontt divina a psin in j, da li sostnsis
anglichis, fin a "inform" che robis "contingentis" ca drin puc e ca
son corutbilis.

[345] La so aparnsa fisica, coma la influnsa daj cjelos, a varia a
seconda daj csus.

[346] Robis o bestis o mis (e feminis pur) a varijn l'un da l'altri;
per, dentri da la so specje, a si visnin a l'idea esensil dal so
si. Ch tant Platn che San Toms a son d'acrdu.

[347] Vualtris i nasis.

[348] La perfesin ta na creatura a ven otegnda sa si'a la mediasin
dal spirit sant (vif amu), dal f (la clara vista) e dal pari (prima
virtt).

[349] Tant Adm (la cjera) che Crist a rin perfs.

[350] Salomn (cf.X.114).

[351] Cuant che Diu a ghi'a dita di domand un regl, Salomn a la
domandt di vej la sapiensa di podj govern cun gjustisia.

[352] nzuj. (In altri peraulis, la conosensa teologica.)

[353] Se do premsis, una necesaria e una contingnt, a psin maj
gener una conclusin necesria. (Conosnsa logica e teologica.)

[354] Sa  pusbul vej un motu no caust da un'altri motu.

[355] Il savj sti robis al cumpurta na conosensa da la geometria e da
la filosofia.

[356] Tal vers X.114.

[357] Ca no l a la par cun n'altri.

[358] Vers X.114.

[359] Il Signu.

[360] Chista espresin, "piombo a'piedi," coma cal dis Dante, al parta
in mins l'imgin di un galet cu na bala di plomp incjadenda ta un
pi.

[361] Un al vars da si amndi stupit par aferm o neg na roba prin
di vjla studiada benn, fin taj particolrs p psuj.

[362] Granda verett: I nustri sintimns a "informin" il nustri pensj
o intelt o razonamnt in ta maniris ca son fsilis da jdi

[363] Un ca no l prepart par z in sercja da la verett a si
insimins di ideis ca psin si pezu dal so rest ignornt.

[364] Parmenide, cal crodeva che dut il mont al fos cret dal cjalt e
dal frit; Mels, cal crodeva che il motu al fos na ilusin; Bris, cal
volva scuadr il srcul.

[365] Sabelio: filosofo african dal ters secul cal negava il dogma da
la trinitt; Ario: fondatu daj Arins, sta ca negava la eternitt di
Crist; etc. (Robuschi)

[366] Smilis ai impls ca fan cori l'aga tal vas apna descrt: San
Toms al parla dal sircul; Beatrs dal centri.

[367] Beatrs a cogns il pensj di Dante--encja prima ca lu cognsi
Dante stes.

[368] Dopo la resuresin daj curps.

[369] Di Beatrs ca ju'a apna pres di sodisf il pensj (no encjam
nast) di Dante.

[370] Da la grasia di Diu ca pluf j par sempri. (A  da not che
Dante stes al usa il vocbul "ploia," derivnt dal provensl ploja.
Provenslfurln: stesa roba!)

[371] Dante a la "sempre vive" che, teologicamnt parlnt, a la un
significt un puc difernt.

[372] La luminositt di ogni un di chiscju spirs a varia a seconda da
la grasia ca ghi' stada conferda--par merit. Cuss al ds chel cal
parla--Salomn, ca la di vej un gran merit, gjudicnt da la so
luminositt, pi intensa di ogni altra tal sircul di dentri.

[373] Cu la resuresin il nustri cuarp al sar perfesiont da la Gloria
ca ghi  stada conferda. (Nja p mal di cjaf o di zenli o di
schna!)

[374] Scju spirs luminus a si mostrin ansius di rivest i so cuarps
murs. Ch a bisugna che se che Salomn al ds taj vers 56-57 al sedi
vero, pars che sin al subentra un problemt: A  indiscutbil che
tanta zent a'a cuarps ca no son par nja roba da desider--ne da la
zent ca ju'a ne da altris. Par podj desider scju cuarps, chiscju bes
a'an di si tant sigrs che al moment da la resuresin i so cuarps a
saran tant mij di chej ca'an bandont al moment da la so murt.

[375] Chista cualificasin a rislf, un puc, chel problema chi'ai
espont ta la ultima nota: li mris, coma ben si sa, a no jdin i
difis daj so fs.

[376] A no rivvin a soportlu par via dal so luzu incandesnt.

[377] La vision di Beatrs a no ven data da Dante taj so particulars
par via che scju particulars, insimit a chej di tanti altris visions
di las, a ghi son zs da la memoria.

[378] Ispirs da la vision di Beatrs.

[379] Ta un stat di beatitdin p alt.

[380] A  cuss clar che i ti ju rivists dut daj to rajs, o Elis (=
soreli = Diu).

[381] "Fa dubbiar ben saggi" tal original. La sostansa a  la stesa:
filosofos e siensis a'an sempri penst ai mistris dal cosmo cuant
ca'an alst i vuj a li stelis da la via Latea.

[382] Il sen da la crus.

[383] Da na punta a l'altra da la strica orizontl, e dal punt p alt a
chel p bas, da la crus.

[384] Ombrena = zent. (La peraula ch a ritn pur il so significt
norml.)

[385] Cuss tal original; un strumnt musical coma una viola.

[386] Chej, naturl, di Beatrs.

[387] Dante a si acsa, par scussi, di vej pospont il plasj di
vuard taj vuj di Beatrs, diznt se cal ds ta li ultimi righis.

[388] Sclt.

[389] Ta la volontt ca parta al mal.

[390]  Il coro daj bes descrs tal cjant precednt.

[391]  La mins a va ch ta la figura di Diu cal tira e mola li rdinis
su dut se ca susit.

[392] Encja comprendnt la disponibilitt di scju bes di fni fiestis
la s cun lu, Dante al soma un puc durt cun chej ca no'an che granda
volontt di resisti a li robis ca dan plasj ta stu mont--e doma ta stu
mont.

[393] Cu la stesa premurositt da la gema za minsonda.

[394] Secnt Virgilio, Anchise a l zut di corsa a incuntr Enea cuant
che stu ch, coma Dante, a la visitt il aldil.

[395] Chel cal parla a l Cjasaguda, un antent di Dante. I
comentatus a no son sigrs dal pars che Dante a lu fa parl in latn.
(Ca sedi pars che, al di fu di luj stes e pus altris, la lenga
"educada" prin di Dante a l'era il latn?)

[396] Doventnt beat, Cjasaguda al veva za "jodt" che stu momnt al
sars rivt.

[397] Beatrs.

[398] Diu. Tu, al ds Cjasaguida, ti cros che il to pensj al vegni
riflett in me par volontt di Diu, che dut al sa; e par chel i no ti
mi domandis cuj chi soj.

[399] I bes a psin ducjus vuard Diu, cal riflt, coma un spili,
ducju i nustri pensjs.

[400] Il sintimnt (afit) e l'intelt (sen).

[401] Cul cjalt dal so amu e cu la lus dal so infint savj--e, al ds
Dante, l'intelt e la caritt di scju bes a  da la stesa intensitt.

[402] Par via ca son indistingubij.

[403] Voja e argumnt: manifestasins dal afit e dal intelt, minsons
p'n s, ca si esprmin in maniris diferntis.

[404] Cjasaguda al esprn contentsa di vej Dante coma so disendnt.

[405] Cjasaguda al vars gust se Dante, cu li so operis, al rivs a
scurtighi il timp dal Purgatri al so bisvul.

[406] Da scju murs antcs al riva encjam il sun da li cjampnis ca
segnin il pas da li ris--coma a San Zuan, po.

[407] La me a' forsi una psula esagerasin. Dante, o mij Cjasaguda,
al dis doma che Firense a steva "sobria e pudica"--ca vors dzi che i
so pecjads a pol vju ben vs.

[408] Al contrari daj timps di Dante stes, cuant che secont un so
contemporari (citt da Vandelli) li frutis a vegnin sposdis a dis js
o mancu e a ghi vegnvin dtis dtis cuasi sfarssis che i purs
genitus a no podvin permtisi sensa zi a rob!

[409] Divirsis interpretasins pusbilis: palass cun tanti cjmaris
vujtis? Vuitis par via daj vsis daj pris? Etc.

[410] Encjam no era rivada a Firense che corusin coma taj timps dal
re Asirin Sardanapl.

[411] Dut chistu lod da li virts da la Firense di na volta a mi parta
in mins che righis da la Tempest di Shakespeare indula che il pur
Gonzalo, tontont da Antonio e Sebastian, al da la so visin di coma
cal governars l'isola se luj al ves di vj l'oportunitt:

    . . .Where I king on't, what would I do?
    I'the commonwealth I would by contraries
    Execute all things, no kind of traffic
    Would I admit, no name of magistrate.
    Letters should not be known; riches, poverty,
    And use of service, none; contract, succession,
    Bourn, bound of land, title, vineyard, none;
    No occupation--all men idle, all;
    And women too, but innocent and pure;.

Chej altris, natural, a lu cjlin in zru; per la vision di un stat
ideal a la lo stes, coma ca la Cjasaguda di che sorta di Firense ca
era na volta e che (i crot che Dante al pensi) a podars si. A psia
dsi che Shakespeare al sdi stat al curnt di chistu toct da la
Comedia?

[412] Usielatu: un pas di montagna da'nd ca si jt ben Firense;
Montanl: un pas da'nd ca si jt ben Roma.

[413] Pur esnt sir, B.Berti a si vistva a la buna; e la so femina
pur a no si sbeletva. (Il sugerimnt ch, per, a l che taj timps di
Dante li feminis a si piturvin coma vuj!)

[414] Famis Guelfis siris.

[415] Na stransa. Par me, chi'ai vivt la p granda part da la me vita
adulta in ta un ambient nordamericn, chista oservasin di Dante a
soma na roba metaforica e basta, un par mut di dzi. Par me a  di p
cunfurt savj ind chi vegnari sotert. Cal sedi Ashcroft, Powell
River, Vancouver, o cualchi altri post, a fa pucja diferensa. A
pensighila, per, la zent di San Zuan (sens'altri che di na volta) a
si sint solevda dal pensj di vign soterda tal semeteri di Pardaps,
indul ca si cjatar in compagnia di cuss tancju parncj' e cognosns.
Par chista zent l'idea di vign soterda ta n'altri pas (no stin
nencja parl di un post lontn coma il Canada) a  insoportbil--roba
da scumbusulti la pas da la tomba! Cuss Dante a l da cjaplu a la
ltera.

[416] Cjasaguda al para via a cont coma taj timps daj nnus di Dante, 
la zent (benestnt) di Firense a vivva na vita regolar, a la buna; li
feminis contentis a cjasa cuj so mis, che encjam a no zvin in Fransa
par afrs.

[417] Cjanghla = una di ches; Saltarl = un brigant. Chej altri doj a
son esemplis di virtuositt romana.

[418] Il sig paj dolus dal part.

[419] Chel di San Zuan (tal mis di Firense).

[420] Ferara? Parma? Roma?

[421] Cort III di Svesia.

[422] Chel ppul al sars il ppul Maometn; i pastus a son i ppis.
(A  clar che sot il dominio di Bush la crocjata cuntra il mont
Musulmn a' stada risusitda e a  plena di salut!)

[423] Chista perula a no' tal original, ma il sintimnt al va
d'acrdu cun chel esprimt da Cjasaguda ta li so ltimi peraulis a la
fin dal cjant quindicsin.

[424] A mi recuardin i comentatus che l'usu dal "vu" al veva vut insi
e popolaritt cuj Romans--e che in seguit a l'era stat puc ust. Da
frut, per, i'eri cuss abitut a us il "vu" cu la zent p ansiana di
me che, na volta stabilt a Powell River, la usansa a'a continut, fin
al punt che par js, conversnt cu na me visinnt furlana ca veva un
dis js p di me, i no vevi vut il coragju di dighi dal "tu" e,
sicma chi si parlvin abastansa di frequent, a mi vars part amndi
stran il daighi dal "vu." Il risultt di stu dilema a l stat che par
js i no ghi'ai dat ne dal tu ne dal vu. Epr i soj rivt a comunic lo
stes. No saj coma!

[425] Na alusin, chista, a la storia ca lezvin Pauli e Francesca,
chej purs dius!

[426] Cuant chi eri frutt. (Naturl che i "js" ch a son da cap coma
"condisins socjls, etc.)

[427] No--no chel nustri, ma chel di Firense.

[428] No, i no crot cal vedi intindt il furln.

[429] Par Cjasaguida, chistu a l il mut di dzi ca l'era nast dal
1106. (Mij daighi na ocjda ai comentatus par cap li sutilsis di
chistu calcul stelr--o planetr.

[430] L'originl: "Li antichi miei e io nacqui" Chel sens, da li
voltis pezantt, di colpa chi sint cuant che la me gramatica a  un puc
cuss cuss--beh, chel sens l a si lizers un bel puc cuant che encja
Dante (ca si ten cuss visn dal mestri di chej ca san) al usa
espresins cuss!

[431] A San Zuan (tal nustri San Zuan) stu "sest" ch i crot chi lu
clamarsin un "borc." Ta stu borc di Firense ogni n a festegjvin il
d di San Zuan cu na gran gara di corsa.

[432] Coma ca dzin i comentatus, Dante a si contenta di mostr che i
so antens a rin di Firense.

[433] Dal Punt Vecju al Batistri di San Zuan.

[434] Tal sens di "artigjn." I Cjamps, etc., a son esmplis di zent ca
vegneva dal di fu di Firense.

[435] Se Dante (o il so antent Cjasaguida) a la pensava cuss daj
contadns dal la zona di Firense, se'l pensarsia di nualtris purs
contadns di San Zuan?

[436] Tal sens di un tipo cualsiasi.

[437] I comentatus ch a jdin a cap sti riferensis. La sostansa,
per, a  che Cjasaguida al rinfuarsa la so idea che ai so timps
Firense a l'era mij di vuj.

[438] Contradis = sits (coma tal original "citade.") Sens'altri an d
di chej che vuj a la pensin propit cuss cuant ca'an in mins i
extracomunitris. Par un coma me, per, ca la vivt il p da la so vita
in Canad, un pas ca la una mistura di nasionalits, chistu conct di
Cjasaguida a no l tant solid.

[439] Sits, chistis, dtis zudis in ruvna.

[440] In cualchi roba, coma na sitt, ca dura un bel puc.

[441] co, se Dante al fos stat di San Zuan invensi di Firense, chisti
righis a sunarsin cuss:

    Jodt i'ai j'i Culs e'i Castelarns,
    i Bitas, Castgas, Pisns e Tamajs,
    ca rin zent in gamba, da tegni a mins.

[442] Firense.

[443] Ravignns, Beluncjnsfamis di bacns di chej timps l.

[444] Coma Cavalir il Galigj al veva tal so stema di cjasa una spada
cul mani e pmul di ru.

[445] La fama daj Pij (Pigli) a veva un scudo cu na strica grisulna
ta un sfont ros. (Vandelli)

[446] Staj (= staio): una specje di caretl. Secnt i comentatus la
referensa ch a  che famjs, coma i Gjis, ca vvin truft il cumn
cun scju caretj di sal che, par via che a cualchidn di lu a ghi
mancjava na doga, a no vvin la cuantitt di sal ca varsin dovt vej.

[447] I Lambertos, ca ghi fvin onu a Firense.

[448] Cun vena un bel puc ironica, Cjasaguida al para via cuss a cont
da la degradasin da li usnsis fra i fiorentns.

[449] La zentta. Mij dighi na ocjda ai comentatus par vej na idea
clara da li relasins misnondis ta sti righis.

[450] "Incredibil" pars che, secnt i comentatus, daj Pera a no 
restt sen, fu che'l nn da la puarta.

[451] L'insegna dal "gran baron" (Ugo il grant) a  stada vuj (taj ds
di Dante) cambiada cu na strica ornamentl da Gjn da la Bila. (Par
altri a mij z la daj comentatus.)

[452] I Bondelmns, minsons un puc p'n j.

[453] Invensi da spos la fia di Amidei, Bondelmnt a la spost n'altra
zvina--roba ca'a caust la division fra Guelfs e Ghibelns.

[454] Statua mutilada di Marte in banda dal Punt Vecju--ind ch'encjam
si jodva ta chej timps . La ps a era finida cul asasinamnt di
Bondelmnt propit ta stu post. A mi ven in mins che--cuj sja?--forsi
Marte che in chisti ns di Avst dal 2003 a si lu jt cuss ben grant,
a l ros coma che flamis daj fucs di ducju chej incendios ca stan
bruznt boscs dapardt, encja ch a Ashcroft. Ca sdin scju fucs stas
juds da stu Diu guersc?

[455] Il gilio--emblema di Firense--a l'era na volta blanc s un sfont
ros, e cuss a l restt, encja se i Guelfs a vvin tentt di cambialu
da blanc a ros cun un sfont blanc.

[456] Fetn a la volt esi sigr che so pari a l'ra il soreli. Apol a
la consentt al desideri dal f--cul resultt disastrus ca si sa. E
par chel i paris encja il d di vuj a si tiring un puc in davu dal
sodisf dtis li vjs daj fioj.

[457] Pars ca  impusbul.

[458] Tal purgatri e tal infir.

[459] Cjasaguida.

[460] Chistu razonamnt Tomstic al rapresenta il "scolastic" tentatf
di armoniz la libertt di asin dal individuo cu la "providensa" o
onisinsa di Diu. Il fat che Diu al sa belz che j i zarj a cop Abl
a nol rint necesari il me fratricidi: i soj j chel cal fa la decisin
di cop il fradi. Lo stes, per, a si pos razon che Diu al vars podt
cambia li robis prima ca rivsin a chel punt critic l. Al vars, par
esmpli, podt acet il regal che Can a ghi veva ufrt cu la stesa
contentsa cal veva acett chel dal fradi. Tal casu da la nf ca segus
la curnt, a  vera che na volta zuda ta la curnt la nf a vegnva
strasinda ju--che Diu, ca la jodva z j a no l'era luj ca la pocva.
A si podars dzi, encja ch, che prin che la nf a si mets ta sta
curnt, Diu al vars podt calm la curnt, o fa alc di smil.

[461] Cjasaguida, cal jt tal spili di Diu, ind ca l riflett dut se
ca la da vign, al jt pur se ca ghi susedar a Dante taj timps ca'an
da vign.

[462] Iplit a l'era stat esilit par si stat acust di vej tentt di
sedzi la madrigna, cuant che in realtt (o almncu secont Ovidio) luj
al veva resistt a li luznghis ca ghi veva fat ic. (E ben si sa se che
li feminis a fan ta casus cuss, no? Dopodt, "hell hath no fury like a
woman scorned," no se vera?)

[463] L'esilio di Dante a l stat contemplt (a mi par di capi daj
comentatus) a Roma, indul che'l papa Bonifs VIII al veva pucja
simpatia paj Blancs di Firense.

[464] Una famea nobil ca veva simpatia par Dante.

[465] L'acuila imperial.

[466] Il sens al soma di si che a Dante a ghi sar ufrda asistensa a
colp, prin encjam di domandla.

[467] Cjangrant da la Scjala, Sir di Verona.

[468] Marte. Ta scju ds ch (virs la fin di Avst dal 2003) sta
"stela" a  propit fuarta--p luminosa ca sedi maj stada taj ultins 60
000 js, secont chej ca san. Pero, al contrari daj efis che Marte a la
vut su Cjangrant, ta scju dis al sta crent disastros ecologicos in
Europa (incendios, temperaturis cuss altis che fra l'altri a'an copt
10 000 di lu in Fransa) e pur u ch (30 000 sfols da Kelowna, e un
bel pcjus encja ch a Ashcroft)!

[469] Li sferis dal firmamnt.

[470] Encjam prin che il Papa Clement V al invits Rico VII a vign in
Italia, par dopo zghi cuntra, Cjangrant, a nuf js al veva belz
mostrt li virts minsondis. Ch a si pos nota che, coma cal ds
Thomas Gray tal so famous poema "Elegy Written Upon a Country
Churchyard," a son doma i grancj' ca psin mostr disprs paj bs. Ai
puors dius daj puars a no ghi ven maj dada l'oportunitt!

[471] Al savva ben Dante, che la so fama a sars durda taj scuj,
mentri che che di chj ca l'an costrt a esili, sa esist, a esist
grasis a la fama che Dante stes a la.

[472] Coma cal sars il so trisnnu Cjasaguda.

[473] Un ca si lasa z, ca si lasa dom da l'esilio, al ven distrt.

[474] Si no'ai il corgju di ricognosi se ca  verett, una d, cuant
che il presnt al sar doventt timp antic, i vegnarj dismintit dal
dut.

[475] Cuanta verett ca  ta sti righis! U ch, par esempli, a  tanta
zent ca vors che j i la smets di critic chej disgrasis ca vlin
stabil un altri deposit di imondsis!

[476] Purgatri.

[477] L'esilio.

[478] Diu.

[479] Beatrs a lu sigra che il plasj celestial ca la vuardt taj so
vuj al pol cjatlu encja al di fu daj so vuj.

[480] La brama di Cjasaguida di discori di nuf cun luj.

[481] Chel che Cjasaguida al minsonar a si presentar svelt coma na
sata.

[482] Un'altri luzu.

[483] La stesa ambiguitt (a l'ese il falcon cal svuala o il vuli dal
falconj?) a  encja tal original.

[484] Ducju grancj'erj medievj, scju chi; fra di lu, zent coma
Gotfrit a rin erj da li primi crocjtis cuntra i saracns.

[485] Dante al vuarda taj so vuj e a ghi par p bila di sempri, roba
che, considernt i superlatfs ca la ust fin ads, a somears
impusbul.

[486] Dante a si necurs ca son ads ta la sfera di Gjove.

[487] Beatrs.

[488] Pa la so vergogna, na fruta--a ni ds Dante--a cambia colu, dal
ros al blanc, a colp.

[489] La sesta stela a sars Gjove, p temperada di Saturno (frjda) o
Mars (cjalt).

[490] La lus stesa a sta formnt ai so vuj li lteris da la nustra
lenga (ma i no crot dal furlan--purtrp!).

[491] Una da li Musis.

[492] Volighi ben a la gjustisia vualtris chi gjudicis la cjera.

[493] "Dtis ches" a si rifers a li lucis ca si stan pojnt sul colm
da la "M," faznt la "M" some una sorta di gilio. Pal simbolismo da la
"M" i sugers i comentatus, ca la san p lungja di me.

[494] Diu.

[495] Informa = tal sens daj antics scholastics: ca ghi confers la so
vera sostansa o esnsa.

[496] Il valu simbolic a l p o mancu cuss: i spirs (ca psin esi
jods coma la zent ca'a simpatia pa la monarchia franssa) a cambin cul
so sfavil il gilio, cal rapresenta la cjasa franssa, in ta la forma
da l'acuila, simbul dal Impero, dimostrnt cuss che, tal livel
simbolic la zent a prefers--o a vars da prefer--l'Impero al dominio
fransjs.

[497] Il sugerimnt di Dante ch a l che la corusin (fun) da la
gjustsia a deriva da la curia papal--cun Zuan XXII da Avignn prin di
dut. (Vandelli)

[498] Coma cal veva fat il Signu tal templi di Gjerusalem.

[499] La gura ads a ven fata daj Papis ca sin scomunichis o altri
amonimns cuntra i fedj, e faznt cuss a ghi robin il pan spiritual
che il Signu al voleva prejdi par ducjus.

[500] Dante ch al sta apostrofnt, a si pensa, un daj papis (Clement
V?) ca l'era stat acust di impni scomnichis doma par cancellis se
un daj potents al ves vierzt il so tacun!

[501] La Glisia.

[502] Il tu di sti righis a l Zuan XXII (o un'altri papa cort e
cnic). Stu papa a si rifers a S. Pieri e a S. Pauli in maniera
spresnt--e se ca gh'impurta a son doma i florins ca tegnin rafigurda
la figra di San Zuan Batista.

[503] Il splendu daj bes al soma un'acuila--simbul che a Dante a ghi
sta amndi a cu, par razns za presentdis.

[504] I mi cjoj encja j la libertt ca si'a cjolt Dante tal us
"rostro" (latn: rostrum = bec, o musa) par signific la musa o bec da
l'acuila.

[505] La figura da l'acuila che cuss a si sta esprimnt a  fata di
chej tancju puntns di ls ca son i bes ca ghi dan forma.

[506] Li vus di ducju i bes a rin concentrdis ta l'unica vus da
l'cuila.

[507] Taj rdins daj nzuj.

[508] Il capucjo che il falconej a ghi ten sul cjaf.

[509] Chel stupit di un Satans di Lusfar.

[510] Ogni creatura inferiu a che daj nzuj (Lusfar in particular)
a' coma un vs masa psul par cap l'infint savj dal creatu.

[511] L'intelt divn.

[512] L'intelt uman a l regal dal intelt divn: regal grant, a si
sa; ma maj cuss grant coma chel da'nd cal cjoj ispirasin--coma che
se un sir a ni regala mil dollars, mil dollars a son tancjus, si
caps; ma puc o nuja in confront al tesu da'nd ca vegnin.

[513] Cupiditas radix malorum est--inta ducju i sens.

[514] Pur'on = pur omp.

[515] Domanda, chista, che ducjus a si son domands, prima o dopo.

[516] Il cjadren di un gjudice.

[517] Tal sens di si il contrari di sutlis.

[518] Sa si imedesima cu la volontt divna.

[519] Fin a chel punt ch dal razonamnt da l'acuila, il me dubit al
restars intt.

[520] L'acuila.

[521] Vualtris umns i no sjs bojs di cap li sutilsis da la
gjustisia divina. A si' tents da dzi, ch, che forsi a no sars tant
na bruta roba se il creatu a ni permets di cap cuanchidn daj so
mistris. Pars no? Forsi, sa ni spalancs chel barcn cal fa jdi se
ca  la di fu, tal so ort, par cuss dzi, forsi i varsin encjam p
amirasin par luj e par dtis li robis ca la tal so ort. Ma i saj ben
che luj a l ostint a insisti su la storia da la fede, sensa da la
cual i no podarn maj godi da la belsa dal so ort.

[522] Crist. E di che zent ca fa mostra di vej sempri Crist in mins an
d tanta, coma ca  tanta la ipocrisa da la zent.

[523] Dans e bes a si ju jodar sfil ta do filis: che daj bes e che
di chej zs in malra.

[524] Imperatu Berto da l'Austria.

[525] Il cugnt di Berto al zar a pirdi l'Austria entri pus js.
(Cuss i comentatus.)

[526] Stu ch al sars Filp il Bil, da la Fransa, che, secont i
comentatus, al veva falsifict tanta monda par podj fa na guera.
Filp p tars a l zut a mur dopo si stat fert da un cinghil.

[527] Ducju scju regnns a'an una roba in comn: la brama di vej e di
otgni teritri daj altris--l'ingljs al volva la Svesia; il spagnu
Gibiltra (daj Morus); etc.

[528] Ca sars il stes che dzi che par ogni virtt che stu sut a la,
a la pur mil pcis.

[529] Di stu re di Sicilia a basta dzi puc--a l'era un omp plen di
vsis e basta.

[530] Il barba di Federico a l'era Jcu, re da la Majorca. Jcu II, il
fradi, a l'era re da l'Aragona. (Vandelli)

[531] Rasia: una region ca includeva part da la Bosnia, Croasia, Serbia
e Dalmasia. (Vandelli)

[532] Il re di Rasia a si veva profitt dal fat che la so monda a ghi
someva a la monda venesiana (I "matapan" venetos). (Vandelli)

[533] I Pirenj, ca podvin difndi il re di Navra da la Fransa.

[534] Il re di Cipro, fransjs, a l'era un omp cort e crudl, secnt
Dante e secnt i comentatus.

[535] I ghi domandi scusa; ma a si sa coma ca , no? coma ca , no?
Cuant che la Msa a ds "fa cussi," alra i faj cuss, encja se forsi a
sars p just fa cul.

[536] Chej puntns di lucis ca formin il vuli da l'cuila a son p
brilns (= di merit p grant) daj altris ca ghi dan forma al rest da
l'cuila.

[537] Re Davide, autu daj Slmos.

[538] La sostansa di sti righis a par ca sedi che il cjantadu (Re
Davide) al cogns ads il gran premiu risevt pa li so peris.

[539] L'Imperatu Trajn.

[540] Cf.Purg. X.73] etc.

[541] Il parads e l'infir.

[542] Ezechil che, savt da Zaja cal sars murt di l a puc, a la
domandt di si last vif par encjam un puc di timp par podj fa
penitensa. (Robuschi)

[543] Coma tal cazu di Ezechil.

[544] L'Imperatu Costantn ca la past li lgis di Roma a l'cuila,
sen dal Impero, e a la al stes timp stabilt Bisansio coma capital dal
Impero.

[545] La che la sa dal vuli da l'cuila a taca a z'n j.

[546] Gulielmo il Bon, re da la Sicilia, planzt taj timps di Dante,
p'ncjam pal fat che chej ca lu vvin susegut, Carlo e Federico, a
rin stas governns da nuja. (Comentatus)

[547] A si mostra dut risplendnt e colu di ru.

[548] Un daj trojns ca vvin lott cuntra i Grecs. Dante, naturl, a
si necurs a colp di sta straordinaria rivelasin: se'l fja un ostia
di un pagan u ch tal parads?

[549] Cuss Shelley cuant che ta la so "To a Skylark" al sint tal
cjant da la ldula un segnal di cualchicjsa ca l cuss tant p bil,
p melodius di cualsiasi roba ca  di sta cjera, e che di consegunsa
a ghi tocja si divna.

    To a Skylark

    Hail to thee, blithe Spirit!
    Bird thou never wert,
    That from Heaven, or near it,
    Pourest thy full heart
    In profuse strains of unpremeditated art.

    Sound of vernal showers
    On the twinkling grass,
    Rain-awaken'd flowers,
    All that ever was
    Joyous, and clear, and fresh, thy music doth surpass.

    What objects are the fountains
    Of thy happy strain?
    What fields, or waves, or mountains?
    What shapes of sky or plain?
    What love of thine own kind? what ignorance of pain?

[550] Ogni roba tal mont a  creada in conformitt cul volj di Diu (il
plasj eterno).

[551] Dante al usa sta espresin latina par signific la esnsa di na
roba; e cuss i la usi encja j, va su'l'ostia! In furln na peraula ca
si visinars a sars "robitt," ca sars la sostansa di na roba, coma
che in inglis a si usa la espresin "whatness" o "thingness."

[552] La viva speransa (ca la un omp coma Trojn) di z a cognsi Diu a
va a "vinsi" sul volj (o amu) divn, ca ghi scolta a chej ca mostrin
speransa.

[553] Trajn (la prima) e Trojn (la cuinta) dtis dos colocdis ta la
sa da l'acuila.

[554] Secnt i comentatus, a l stat San Gregorio a pre par che
Trajn al torns fra i vfs par fa dal ben--ca l'era il so desidri.

[555] Volts: tal sens che in ta chistu momnt a l la nustra atensin.

[556] Crist.

[557] Tal vuli da l'cuila, l cal lus cuj altri bes.

[558] Il spirit di Rifeo il Trojn.

[559] Da grasia a grasia

[560] (Pur. XXIX. 121-) Li tre siris minsondis ch a son la Fede, la
Speransa e la Caritt ca rin cun Beatrs visn da la roda destra dal
so cjar. Chisti virts a ghi'an servt coma batisin al Trojn p di
mil js prin dal vigni dal redentu. Coma ca ds l'cuila subit sot, a
 intil che nualtris puora zent i provni a cap il mistero da la
predestinasin, cal contn in se li razns ca spiegarsin--se doma i
rivsin a penetralu--stransis teologichis coma che dal casu di Trojn.
Lo stes, per, si si ategnn al casu di Rifeo il Trojn, a se necesri
che un pagn, dizn un indin canadis da la epoca pre-colombiana, al
vedi vut li virts teologls (caritt, fede, speransa) e vej crodt al
vign di Crist, etc., par vej podt esi acett la s, tra i bes? O
mistri da la santa fede!

[561] Diu stes, ca l chel cal ten in motu duti li robis.

[562] Par dzi la verett, tal original Dante a la "s'affina,"
espresin ca mostra un perfet acrdu fra il volj daj bes e il volj
di Diu.

[563] Li sjs daj vj a si sbsin e a si lsin al stes timp, cuss coma
l'intensitt da li lucis tal vuli da l'cuila a si alsva o sbasva in
perfta sintona cul parl da l'cuila.

[564] Tal original i vuj di Dante a si fsin su la "mia donna." Purtrop
il furln a nol soma vej l'ecuivalnt di chista espresin. La me
femina? No. La me siora? Nencja. La me zovina? La me fruta? La me
madona? La me biela? La me ninina? No. No. No. No e No.Il furln a no
la nisna perula ca si visina a la "mia donna." La "mia donna" tal
sens ust da Dante a  espresin di gentilsa, di rafinatsa, di
galantera--cualits di un mont social e romantic che, i crot, a no la
maj parlt furln. Il furln, almancu chel parlt a San Zuan, a l, tal
scori da la storia, stat lenga dal contadn e l, a  da amtilu,
espresins cavalerschis coma la "mia donna" a son difsilis da
cjatlis.

[565] Semele, una amnt di Gjove, ca'a insistit di jdilu tal so
splendu e, tal jdilu, a si'a brust e di ic a no' restt altri che
un grumt di sinza.

[566] Cualsiasi altra femina (fiola, siora, zovina, ninuta o fruta ca
sedi) a corars il riscju di some una di ches ca si vntin  da li so
belsis. Tal casu di Beatrs, per, chistu aserimnt che la so bielsa
a sta doventnt sempri p luminsa a no si pol clamla vanitt. Cuss a
no  nencja just "perdon" Beatrs--coma che al insi i eri tentt di
fa.(Sa ves vut un momnt di comprensbil debolsa feminl i la vars
perdonda a colp. Ma ch, se ca  da perdon?)

[567] Il sitin splendu al sars al sars Saturno, ind ca son apna
rivs. Ta la cjera ads a si sint l'infls di Saturno e da la
costelasin dal Len.

[568] Si capn, no?

[569] Saturno.

[570] Saturno a l'era il re da la ett dal ru, cuant che dut a era
coma ca vars da si, no coma vuj cuant che dut (o cuasi) a  coma ca
, e par sigr no coma ca vars da si.

[571] Beatrs.

[572] Ca jodva dal jdi di Diu stes.

[573] Dante chistu a ghi lu dis a un daj spiris luminus ca ghi stan in
front.

[574] Beatrs.

[575] Ta altris sferis celestis.

[576] Tant il ridi di Beatrs che il cjant daj bes al vars, u ch,
una soavitt cuss granda che Dante, in brut di gjugjulis, a nol
podars apres--ma a si insiminars dal dut, par sigr!

[577] Cun che infusion di lus ca ven dal alt, la lus ca sta parlnt a
pol jdi in ta la esnsa di Diu stes.

[578] Il me jdi (inteletul) a si adegua a la lus divna.

[579] Coma dita subit s, nencja i serafns a rivarn maj a cap ducju
i segrs divns.

[580] Dante a la met cuss: "Tra due liti d'Italia surgon sassi." I lu
amt: chistu al suna un puc mij dal me mut di esprimimi, almancu ta
stu casu ch. Ma se si'aja da fa A pensighila ben encja Dante al
vars aprovt il pastross macaronic da la me riga, cu la so mistura di
furln "clasic" e furln di San Zuan.

[581] I comentatous a no son sigurs a cuj ca si rifers.

[582] A l'era cognost coma Pieri Pecjadu tal convent di Santa Maria
dal Puart.

[583] U ch i comentatus a prlin di un anacronismo (par via che ai
timps di San Pieri Damin a no si usava encjam chel cjapil che i
cardinj a partin vuj. A no' la prima volta, a propsit, che Dante
(encja sal fa par bocja di San Pieri Damin) al mostra di si critic di
scju ministros da la Glisia.

[584] Cefs = Cephas: San Pieri; il grant vasl: San Pauli.

[585] Miga mal, Dante, cuant ca si buta a l'ironia!

[586] Cal sars il flame di San Pieri Damin.

[587] A la mari.

[588] Cf. Par. XXI. 4-12; 57-62.

[589] Prin da mur.

[590] nsi, il rigurt cal sta mostrnt Dante di front di scju bes, a
lu rint p'ncjam meritvul di vign ricognost da Diu--ca l il so
objetf.

[591] Il monastri cal cjj il nn di San Benedt.

[592] Zent pagana, ca no voleva savighini da la nova fede.

[593] San Benedt a la fondt il monastri di Monte Casn tal 528.

[594] Il pagansin.

[595] Salt = saldu. I frris u ch a ghi'an tegnt dur a la so fede.

[596] Dante al vu jdi il sant coma ca l'era, lbar da che luminositt
ca lu ten, in ta un bil sens paradosl, platt.

[597] L'Empireo.

[598] La s tal Empireo dut a  perfet, coma ca l sempri stat.

[599] Tal Empireo il "si" a no l na roba material, coma ca l ta che
altri sferis o u ch tal nustri pur mont. I bes a psin riv fin la
s; roba ca no ghi  pusbul a un pur mortal coma Dante--almancu no a
stu punt.

[600] Cuant ca si veva insumit di vej jodt na scjala ca si alsava fin
tal cjel, cun nzuj ca ghi zvin s e j.

[601] Pur Svult! Stu pur Benedetn a l'era propit l, a partada di
man, e cuss i lu'ai ust. Colpa so sa l saltt fu propit cuant chi
zvi in sercja di un Benedetn cal rims cun salt!

[602] Convnt, o monastri.

[603] Chel profitsi da li renditis da la Glisia. (A si pensars che la
debulsa umana daj predis e fraris di na volta, coma la debulsa di
chej predis dal d di vuj, acuss di abusos coma chel da la pedofilia-
-a si pensars che sti pcis a varsin distrt la Glisia scuj fa. E
invnsi ic a para via--e abastansa benn, secnt se ca si osrva.)

[604] Se ca custods la Glisia a no ghi apartn ne ai parncj' daj
fraris e predis, ne a altris ca vlin scudi.

[605] San Francesco.

[606] Mircuj biblicos coma il spart da li ghis o'l fa l'ga dal
Gjordan z cuntra curnt a erin p grandi maravjs che un pusbul
intervnt di Diu di "corzi" la corusin chi'ai apna descrt.

[607] Par via che Beatrs a ghi'a permett di "vinsi" la so gravitt
natural e di z su svelt, coma un spirit.

[608] Il sen dal Zodiac cal segus il sen dal Toru a l la costelasin
daj Zmuj--e a  sot di chistu sen che Dante a l'era nast.

[609] Il firmamnt.

[610] Il gran ps al sars la dificoltt ca ghi resta a Dante di cont
da li robis ca no la encjam descrt dal Parads.

[611] I nzuj.

[612] Dante al sta oservnt la luna da che altra banda, la banda che
nultris i no jodn maj e ca no' li mcis ca si jdin da ch--da la
cjera.

[613] Pari dal sorli.

[614] Maja e Dion a rin li maris di Mercurio e Venere--ca ghi zrin
atr e visn dal sorli.

[615] Gjove a l tal mis di Mars e Saturno; un cjaldn, e l'altri
frejdt.

[616] Vandelli al nota che taj timps di Dante i astronomos a rifervin
ai poscj'ind ca rin i pians coma "cjasis."

[617] Coma la usila, Beatrs a sta spetnt, duta ansiosa, par
cualchicjusa di luminus cal sta par spunt da un momnt a l'altri.

[618] Dut il frut cal ven fu da la influenza daj cjelos, cal sars dut
il insimit daj sans dal Empireo.

[619] Pars che li perulis a no rvin a descrivi dut chel splendu.

[620] Crist.

[621] Miga mal, no, sta teoria medieval di coma ca ns na sata!

[622] I si recuardn ben che puc prin (Par.XXI.4+ e 62 + ) Dante a nol
vars podt jdi Beatrs in ta dut il so splendu; ma ads ca la jodt
altri robis brilantis a l p prepart a vuard e apres il ridi
luminus di Beatrs.

[623] Cuanti voltis chi vin vut ducjus chista esperiensa ch! Spes a
susit che cuant chi si sven a colp, ta mis di un sun, i dizn: co,
bisgna che stavolta i mi recuardi di se chi mi stevi insumint. Ma,
nonostnt il proposit di recuardsi daj particulars dal sun, puc dopo
chi si sin ben sves il sun a l zut su l'stia e dut se ca ni resta a
 la certsa chi si sin insumis di cualchicjusa ca meretva di si
recuardda. Tal casu di Dante, a sars interesnt aplic li teors di
Freud--o di Schachtel. (Chist'ltin a l chel cal ds che la razn pa
la cual i no si recuardn daj suns a  par via che i suns di solit a
partin a gala li robis che propit i vorsin vej--tal casu di Dante
chistu al soma propit just--ma ca sars cuntra i precs fondamentj da
la nustra cultura di podj vej o otgni.)

[624] Dante a nol rivars a descrivi la bielsa inefbil dal ridi di
Beatrs--e dal rest dal so aspit sant e luminus--nencja sal ves la
asistnsa di ducjus i pos ispirs da dtis li Musis.

[625] Ca sars la poesia di Dante.

[626] La rosa = Maria; i gilios = i apstui.

[627] Il so vuli a no l'era encjam abitut--o dal dut prepart--a jdi
visions luminsis coma che ca sta par presentsi al so vuli.

[628] La causa a sars Crist stes.

[629] La presensa visna--e di conseguensa tant luminsa--dal Signu a
ghi vars impedt a Dante di podj jdi i altri bes, lu stes esnt 
luminus.

[630] Subit dopo che il Signu, cu la so luminositt, a si'a un puc
distansit, Dante al pol concentr il so vuli sul bil flu (Maria--la
rosa mistica) representt dal lustri p intns ca la davnt di luj.

[631] In tant e in cuant: in cualitt e in intensitt.

[632] Chista "flama" a sars, secnt i comentatus, che dal nzul
Gabril.

[633] L'nzul al "coronava" cu la so melodia chel gjojl (zefr) ca era
Maria, e ic a so volta a feva dut il cjel risplndi coma da la lus di
un grant zefr.

[634] Il Empireo.

[635] Il nonu cjel, o Prin Motu, cal imbrsa dut il rest dal mont. La
so visinnsa a Diu a ghi permt di godi p da li altris sfris il calu
cal ven radit da Diu e da li so asins divinis.

[636] Maria e la so simnsa (il Signu) a son zus in s cuss a la
svelta che il vuli di Dante a no l rivt a seguju.

[637] Tal original: Sti nimis a rin tal semen "buone bobolce."
Interesanta la nota di Vandelli, cal sugers che "bobolce" a deriva da
"bifolca," ca significars "cjera" o "cjampgna" in ta cers dials dal
nord. Al spiegarsi, chistu, il significant di "bifolco," espresin cal
usva me Barba Toni (puart) cuant che, da frutt, i vegnvi da luj
butt par aria. Ca la vedi usada tal sens di "contadint" o di "viln"
o di "salvdi" tal sens di si un ca l'era coma li altri bstis da la
cjera?

[638] San Pieri, ca l stat vitorius sul mal. Il "concilio" al sars
il insimit da li nimis bedis dal nuf e dal vecju testamnt.

[639] La nustra fantasia a no riva a rindighi gjustisia a la soavitt
celestil di chistu cjant.

[640] Cuss a ghi ds San Pieri a Beatrs.

[641] Viru = Latn (sanzuanizt) par omp.

[642] Dal parads.

[643] Coma ca ni recurdin i comentatus, San Pieri "ambulabat super
aquam, ut veniret ad Jesum." (Matt.XIV.25-)

[644] Un ca si prepara a afront un esam ca ghi vierzar la strada al
dotort. Chistu bacelir a la di tegnisi pront a prov (no a determin)
la cuestin ca ghi ven proponuda dal mestri.

[645] Mestri--San Pieri; la cuestin su la cual al vegnar esamint: la
fede.

[646] San Pauli.

[647] Pal significt medieval e Tomistic di scju vocabuj i sugers i
comentatus.

[648] L'intensin = il crodi (i crot), cal doventa sostansa, tal sens
scolastic di verett.

[649] Ca sars il jdi ta li verets eternis, aparntis doma sa si  in
parads.

[650] Cun vigu, cun pasin.

[651] Al so stamp.

[652] Gjojl.

[653] A  fede sensa limit chista. I lezvi tal Vecju Testamnt alsra
che righis ca contin di chel pur diu cal va taj cjamps di domnia in
sercja di stecs par tgnisi cjalt. E Diu a ghi ds a Mos: "Copilu.
Bisgna cal vgni lapidt." (Numars 15:32) co, a bisgna vej una fede
da len (cuss par dzi, sicma chi no soj tant sigr di cuanta fede
ca'an i lens) par crodighi a la gjustisia di chistu Diu vecju.

[654] Il Testamnt vecju e chel nuf a son ch trats coma componns di
un argumnt silogistic.

[655] Tal sens di opera divna.

[656] Ta sta metafora la natura a  paragonda a un fabri ca no l bon
di scjald e di dighi forma a robis ca son aldil da li so capacits--
ca sarsin i mircuj.

[657] Che robis consideradis mircuj.

[658] Il Te Deum laudamus.

[659] Secnt il Vanzli di San Zuan, San Zuan a l'era stat il prin a
riv tal seplcri di Crist, ma San Pieri a l'era stat il prin a
entrighi e crodi che Crist a si'era rift vif.

[660] Tal sens che'l Spirit Sant su di lu a si'a fermt e cul
santificju a ghi'a cuss permett di risvi la verett.

[661] Si vin na sincuna e na cuindizna, pars no na trina?

[662] Ta l'analoga: il sir = San Pieri; il servo = Dante.

[663] I vegnarj incoront poeta, cu la corona di orr, tal Batistri
di San Zuan indul chi soj stat batezt.

[664] Coma che di fat, San Pieri a la fat a la fin dal ultin cjant.

[665] San Jacu al veva il so sepolcri in Spagna (Galisia), ind che par
jdilu tancjus a pelegrinvin.

[666] San Jacu al veva comentt su la bondansa di grasis dal cjelo (la
nustra basilica--o la cjasa di Diu).

[667] I tre, Pieri, Jacu e Zuan, a vgnin a rapresent la fede, la
speransa e la caritt.

[668] Cul incoragjamnt di San Jacu al pol ads vuard la granda
luminositt daj bes che prin i so vuj a no rin rivs a sopuart.

[669] Di front di Diu e daj bes.

[670] Sal ves rispundt luj al vars cort il rscju di some vanitus.
Mij las che ic a ghi fdi i complimns.

[671] Coma ca ds Beatrs, a Dante a ghi  concedt di vign ch, ta
sta Gjerusalem, par vision la so realtt prima di torn tal mont e
fin il so lot ta la "Glisia militnt."

[672] Scritus da la Bibia, etc.

[673] David.

[674] Diu.

[675] Salm IX.11: "Sperent in te qui noverunt nomen tuum," coma ca
lezvin na volta.

[676] La speransa ca ghi  stada istilda da San Jacu e Davide ads al
pol luj stes istilla in altris.

[677] Al sinti li lodis di Dante, San Jacu al va propit in "brut di
gjugjulis"!

[678] San Jacu al art di chel amu ca ghi veva permett di afront il
so martri fin al momnt da la so muart.

[679] Cuant che un al va in parads (da sta cjera) al var s doj
vists: il so spirit e il so curp.

[680] San Zuan ta l'Apocals, cuant cal parla da la rsesuresin daj
curps.

[681] Secnt chej ca s'intndin, al tramont dal sorli (virs la fin
di zenr) a ven fu la costelasin dal Cancri. E, Dante al ds, se sta
costelasin a vars na stela tant luminsa coma ca l chel lustri cal
spunta fu daj bes ta stu moment--cal sars San Zuan--alra a sars
sempri d par un mis intj. Ch jo, no volnt si pignu, i ghi lsi i
particolrs a chej ca san.

[682] L'usil = pelican = Crist. (Crist a ni ufrs se stes coma che--
secnt la storia--il pelican a ghi ufrs il so cu ai picinns sos.

[683] Dante al tenta di jdi se San Zuan a l dott di curp. San Zuan
al sodisfa la curiositt di Dante cun se cal ds p'n j.

[684] Cuant che il numar daj bes ca s al dovnta compj dal numar
predestint da Diu di vign "elt" par rimplas i nzuj pierds che
volta da la rivolta daj nzuj capitanda da chel tramj di Lusfar.

[685] Doma Crist e Maria a son zus su tal Empireo cun curp e spirit--
no San Zuan, al contrari da la legenda.

[686] Par via dal splendu di San Zuan ca lu tegnva imbarlumt.

[687] Di San Zuan.

[688] Beatrs a no ghi' tal d di Dante: a no ghi' pusbul jdila par
via ca l encjam imbarlumt.

[689] Anania a ghi veva ridt la vista a San Pauli cul tocjlu taj vuj
cu la so man.

[690] Chel cal fa contns i bes u ch a l il prinspit e la fin di
dut se che l'Amu (Diu) a m'insegna.

[691] San Zuan al vou savj in maniera p particolarizda coma che
Dante a la impart a volighi ben al Signu.

[692] Il ben (amu) ca si ghi vu a na roba al ven p grant se p
granda a  la bontt da la roba a la cual a si ghi vu ben.

[693] Diu stes--l'esnsa ca'a dut s ca  di bon.

[694] Aristotil? Platon? Altris? I studius a no son sigrs.

[695] San Zuan.

[696] Secnt i comentatus, chista a sars na referensa a l'Apocals.

[697] Ta l'Apocals, l'cuil;a a  minsonda coma smbul di San Zuan.
(Apocal. IV.7.)

[698] Di se cal volva chi conts.

[699] Dal Signu.

[700] Diu. ("Pater meus agricola est."  Zuan XV.1)

[701] Encja a vuj siers i si rindn cont di una lus ca ni bat ta li
sjs e a voltis a ni sva a colp.

[702] Par dzila justa, il gran Diu prima di Adam al veva cret i
nzuj. Ma Adam a l'era sens'altri il prin omp cret.

[703] Tal sens di "frut." Tal original Dante al usa "pomo," intindnt
dzi che Adam a l l'unic frut che l'amu di Diu a la cret cuant ca
l'era z madr.

[704] Ogni femina a' o fja di Adam o a' so nura par vej spost un
daj so fij.

[705] Il plasj di Adam (il prin spirit) di content Dante a si pol
jdilu sot da la lus ca lu inglsa.

[706] Diu.

[707] Il parads terstri.

[708] E i ti vus pur savj, etc.

[709] Il gust dal frut dal rbul proibt. (Se Dante al ves podt
daighi na ocjada a che Eva ca ghi sta in bras dal Signou ta che famosa
pitra da la Creasin dal Omp, al vars jodt che, almancu par
Michelangelo, il frut dal rbul proibt a ghi'era sens'altri tal vli
di che cocolota di Eva l, coma che ben a soma da la sberlocjada ca
ghi da a chel puart di Adam.)

[710] La proibisin di no tocj il frut, etc.

[711] Adam al veva vivt par 930 ajs. Dopo murt al veva past tal
limbo 4302 ajs. Cul vign dal Signu, Adam a l'era zut s tal Parads.
Si ch da la creasin dal omp al vign dal Signu a erin pass 5232
ajs. Si ghi metn insimit i 2004 ajs past dal nasi di Crist al d di
vuj, Adam a l stat cret 7236 ajs fa. Taj nustri timps, l'aritmetica
da l'evolusin dal mont a' cambiada un puc p di un puchitn.

[712] La lenga di Adam a era stada parlada fin taj timps di chel
cuarantavt di Babl.

[713] Razonvul.

[714] "Mobil, cual piuma al vento" a ven a mins.

[715] A  natural che l'omp al parli, ma la lenga cal dect di parl a
 na roba arbitraria ca dect la zent di ch o di l.

[716] Il limbo, cal circonda l'infir.

[717] "I" e "El" a sarsin ducju doj nns ca si rifersin a Diu--il
prin, secont i comentatus, al da da intindi cualchicjusa di cabalistic
(e il I stes a si rifers al numar un Roman); il secont a l Ebreo par
Diu.

[718] Ta 24 oris il soreli a si moveva tra cuatri cuadrans. La
"prin'ora" ch a sars il prin cuadrant, s che Adam, esnt stat tal
Eden chel timp cal dura dal prin al secont cuadrant, al sars restt
tal Eden par puc p di sjs ris. (I amt chi saj puc di sti robis
arcnis! Mij z l di chej ca san..)

[719] Li musis di San Zuan, San Jacu, San Pieri e Adam.

[720] San Pieri.

[721] Lucfar.

[722] Tal infir.

[723] Daj timps da la pasin dal Signou.

[724] La Glisia.

[725] Una part: i Guelfs; l'altra: i Ghibelins.

[726] Il Guascn: il Papa Clement V; il Caorsn: Zuan XXII (no il Papa
bon--Zuan XXIII--ma chel tristt daj timps di Avignon. (Djt pur
n'ocjda ai comentatus.)

[727] Domanda dut, sensa plat nja.

[728] Cuant che il sorli a l ta la costelasin dal "cur dal cjavrn"
(Capricorn).

[729] Mi tcja inchinami al furln di la da l'ga (ma a l doma un
prestit).

[730] Dit na ocjda vualtris ai comentatus par cap chista arcana
oservasin astrologica di Dante. Pal momnt a basta savj che Dante al
sta diznt ca son pasdis sis ris a cuant ca la par ltin vuardt la
j ta la cjera. (Cf. Par XXII. 128--)

[731] Da l ca l Dante al riva a jdi ta una banda il stret di
Gibiltra, indul che la nf di Uls a si veva infondt; ta che altra
la spiagja, ta la Fenicja, ind che Europa a veva morost cun Gjove.
Chel can da l'ostia di Gjove a si veva trasformt in toru--toru gentl,
si caps--e a ic, secont Dante, a no ghi veva displast propit tant di
vej dovt soport il so "dols car'c."

[732] La nustra cjera.

[733] Una costelasin.

[734] "Cjar umana" a rifers a la natura; "pitura" a rifers a l'art."

[735] Leda, coma ca conta la storia, a era stada seduzda da chel
scaltri di Gjove (ca li induvinva dtis). Savnt che a Leda a ghi
plasvin i cignos, a si'a tramutt ta un di chej usij l e da bil
usil ca l'era doventt, a la fat, beh, a la fat se ca la fat, cul
risultt che dal uf di Leda a ghi son nass i doj zmuj che ads a son
las tra li stlis. Dante, duncja, a ni sta dizint che ta stu moment la
bielsa divina daj vuj di Beatrs a lu'a poct a vuard in alt, viers
il Prin Motu. A l da not, per, l'acopiamnt da la soavitt di
Beatrs (e Dante a l mat par ic) a l'atrasin cal sint pal bil nt di
Leda. Tant par gust i vors suger che l'atrasin sintda da Dante par
Beatrs a'a--o a'a vut--taj timps indavu cualchicjsa ca veva in se
almancu un puc di tacads sensual ma che cul z dal timp chista
atrasin fisica a si'a sublimt in ta che figura spiritual che Beatrs
a  doventda, e di conseguensa in tal so vis virs l'Alt. A mi ven in
mins--ma cu na spunta un puc diferenta--una poesia di John Donne. Donne
a si sintva torturt da che do costantis atrasins: il spirit da una
banda e il cuarp da che altra. Benn--ta una poesia al trata di un tipo
coma luj, che volnt sedzi un bila zovinta, ma savnt che luj al
vars da tgnisi sodisft di una relasin spiritual, a la fin a si
rasgna di otgni pur il so cuarp, diznt che, dopodt, cuant ca si
trata dal spirit, beh, "the body is his book"!

[736] Il Prin motu e il nonu cjel.

[737] Ta cual post particular di stu cjel ca mi veva partt.

[738] L'Empireo.

[739] Stu nonu cjel (il Prin Motu) a l inglust da la luce e dal amu
ca forming il pensj divn, coma che il nonu cjel al inclt in se stes
ducju i altri vot cjelos.

[740] "Mant" tal sens cal inglsa il nonu cjel e ducju i altris.

[741] A si jt che il mestri di Dante a ghi veva insegnt ben a jdi i
mistris da la santa aritmetica: il mis di dis (= 5) e il cuint di
dis (= 2) a son ducjus doj circoscrs dal numar dis; ma il dis a no
l inglust da chej altris.

[742] Il timp a la li rads ta stu cjel, che dopo a si manifesta taj
altris vot cjelos, fin a determin il susegusi da li rbis ta sta
nustra cjera. A  da not coma che chistu pensj di Dante (che di sigr
al riflt il pensj Tomistic) a ghi fa co a li teors modernis su la
inseparabilitt dal timp e dal spasiu e dal muvimnt. Fra l'altri la
metafora dal timp ca la li so rads platdis ta un vas a'a aplicasin
ta cuss tanti rbis di ogni d. Basta pens chi sin ducjus parts a
pas gjudsis su se che jodn, ca si trati dal comportamnt un puc
stran di un nustri amc o una gueruta come che dal imperatu Bush, e
via diznt, sensa tant pens a li rads di se chi stin jodnt.

[743] Il prin sen di na barba.

[744] Pars ca l stuf di sintila tonton.

[745] Se chisti tre righis a'an un significt un puc misterius, a son
p'ncjam tal original. I studious a no son tant sigrs sul coma
interpret il significant da la "fija." A pnsin, per, ca si trati di
Circe--che ostia di na maga ca vars tant afasint l'Ariosto cualchi
scul dopo di Dante--che Circe, fija dal "Sol" (chel ca si fa jdi a la
matna e al spars cul scur da la sera) che a ghi fa apar cuss bilis
li robis dal mont che, par via di ches, un puc a la volta a si resta
ducju imbrojs. I blancs (o inocns) a dovntin neris (o cors). A
proposit, Dante al fins la riga di mis cun "figlia." J, encja par
esigensa di rima, i la fins cun strea. Faznt cuss i ghi cjoj via un
puc dal mistri da la tersina, che forsi a no  tant na bila roba. Ma
se si ja da fa?

[746] A mancja la guida da la Gloria e dal Impero.

[747] Zenar = la njf dal unvir. In altri peraulis, prin che l'unvir
al sedi dut fint.

[748] Chel centesin dal d cal vegnva pierdt prima ca si fes avnt il
calendri gregorin.

[749] Adventus veltri qui debe extirpare cupiditate de mundo. (Tal
Vandelli) Il Veltro a l stat z minsont tal infir.

[750] Da la Glisia--che a la fn a zar pa la diresin justa.

[751] Cu la verett.

[752] Tal originl: "che'mparadisa." Sta peraula inventda da Dante a
mi pls--e a ghi va propit ben encja al furln.

[753] Chistu puntn di lus (Diu) a l par nualtris fsil da cap--
abitus coma chi sin a magjs coma la lus dal laser, ca  buna da
svuarb un ca la vuarda fs par via da la so intensitt.

[754] Chel puntn di lus (Diu) mett visn di na stela, coma che na
stela a ghi sta visn di n'altra stela, al somears, in paragon, una
luna.

[755] Il conct, ch, a l dal sercli che ogni tant a si jt atr da la
luna--e il soreli a l tant visbis cuant ca' l'intensitt dal
splendu da la luna. (Propit do seris fa i'ai jodt un sercli biel e
grant atr da la luna di Ashcroft. I sin a mett mars. Il sercli a 
l'era na roba da jdi sul seriu.. J i'ai penst, "Se'l vlia dzi?" E
cuant chi mi soj levt la matina dopo il tre di mars dal 04, l di fu
i'ai jodt un cuatri centimetros di nif. Che il sercli al vedi volt
dzi che? O cal vedi volt dzi che Lolli (la me cagna) a var fra do
setemnis una sgaravana di bij cjans? Ma!

[756] Il mont, ta stu casu, a l chel cal inclt ducju i cjelos che,
concentricos, a zirin atr da la cjera, fin al Prin Motu. Si ch il
sercli atr dal puntn di lus (Diu) al zira p svelt di ducjus.

[757] L'arcobaln (Iris).

[758] Tal so splendu, chistu sercli a ghi soma p daj altris a la lus
divna par via di sighi p visn. E ch, coma ca ni dzin chej ca san,
i serclis apna descrs a rapresentin i rdins daj nzuj, tacnt cuj
Serafns, segus dai Cherubins, i Tronos, li Dominasins, li Virts, i
Potents, i Princips, i Arcnzuj e par ltin i nzuj (puors Anzuj).

[759] Beatrs a'a subit jodt che Dante a l'era penserus, ca nol veva
dut ben capt.

[760] Diu. (La fisica moderna a ghi  d'acordu a l'idea che dut a'a
tact da un puntn.)

[761] Il centro, cal sars la cjera secont il sistema di Tolomeo.

[762] Esempli: il model; esemplr: il modelt. Il model al sars chel
mont di la s--l'Empireo; il modelt: il mont di ca j--chel sensibil.
Cuss a la pnsin i studious--e j i ghi soj d'acrdu.

[763] St' intorgulamnt di metaforis a no l doma colpa me; un puc di
colpa a bisugna pur  djghila a che benedeta di Beatrs.

[764] "Stu ch" a l il Prin Motu che, coma ca' clar dal so nn, a ghi
da muvimnt ai altri cjelos. E chistu a ghi corispnt p di dut al
sercli daj Serafns.

[765] A ogni cjelo a ghi corispnt il so sercli angjelic. Cuss al nonu
cjelo a ghi corispnding i Serafns; al otf, i Cherubns, e via
diznt.

[766] I comentatus a ni dzin che Borea a soflva cun tre curns: il
Maestrl, da destra; il Tramontn, dal mis; e il Grecl da la banda
sinistra. Ta stu casu al tira il Maestrl, il vint p dols daj tre.

[767] In tal sens, i crot, che il fir cul cjalt dal cjarbn ardnt al
doventa incandesnt.

[768] L'efit ch a l chel di mostrmi il stragrant numar di sintlis
ca dan fu i serclis celestij.

[769] A tntin p ca psin di somejghi a Diu (il punt) tal so
splendu.

[770] Tersina.

[771] Il vero al ven par prin comprendt dal intelt e in sguit dal
amu--ca lu segus coma che na onda a ghi va davu da un'altra. (Dante
al usa la metafora dal "second" par esprimi chista idea.)

[772] Il merit a l genert da la grasia divina e da la buna volontt
da la creatura.

[773] Sempri p'n s, secnt il merit .

[774] La grasia a para via a flur encja tal secnt grup (di tre) ta la
gerarchia daj nzuj--e a no svans, coma che invnsi a smtin di flur
i flus cul vign dal autn ch di nu, cuant ca si fa jdi la
costelasin dal Arit.

[775] I prins--chej che par prin a cjantusjn sul fin dal unvir.

[776] Scju rdins a son nomins ta la tersina ca segus.

[777] Dions l'Aeropagita, che na volta a crodvin cal ves scrit il
libri De coelesti hierarchia. (Comentatus.)

[778] San Pauli.

[779] Apol e Diana (soreli e luna).

[780] La sostansa di chisti righis a  che Beatrs a sta sidna par un
momentt--chel tant che soreli e luna, o li dos costelasins nomindis,
a son in ecuilibri. Past l'ecuilibri, la luna a va j e il soreli al
ven s. E a stu punt Beatrs a taca di nuf a parl.

[781] Beatrs a'a jodt ta la mins di Diu ta la cual si jt ogni post e
ogni timp. E, i dizars, ch a si unsin idis medievls e modernis tal
ricognsi la sintesi dal spasiu e dal timp e la impusibilitt di
separju.

[782] La bontt di Diu a si'a cuss espandt. A bisugna amti, per,
che ta la solitdin da la so pre-angjelica eternitt, encja stu bon Diu
al veva bisugna di un puc di compagnia. Ma a bisugna sinti se cal ds
Dante ta li righis ca segusin: prima da la creasin Diu al esisteva ta
un "ambint" ca nol veva ne un prin ne un dopo--un ambint ca l'era una
eternitt fu dal timp. Roba, chista, chi faj un pu di fadja a capla,
ma che per--coma apna minsont--a soma ca si visni a li teoris di
astrofisica modernis, ca dzin che il timp e il spsiu a son les l'un
cun l'altri; e che tant l'un che l'altri a'an vut insi al moment dal
Big Bang, coma che il timp e il spsiu, secnt Dante, a'an tact tal
momnt da la creasin.

[783] Coma za sugert, a soma che prin da la creasin Diu a nol vedi
vut il timp di stufsi.

[784] Li tre frcjs a corispndin a scju tre elemns: la forma
sostansil, la materia in se stesa, e l'insimit "perfet" da la forma e
materia. A una mins medieval coma che di San Tomas chista fusin a
sars stada comprensbil e naturl. Par me, chi'ai cualchi vansadsa
dal medievl, a mi' fsil cap stu conct si la pensi coma cal fa me
fradi Flavio cuant cal va a sarp ta la vigna. Il so impgnu al consist
in tre fasis: prin l'idea di coma cal vu ca sedi la vit na volta
sarpda; dopo, il sarp stes--tac tac cu li furfis di vit; e par ultin
la contemplasin da la vit che a stu punt a contn in se la forma e la
materia e, tant par dzila p a la lungja, il potensil (il bon vin cal
vegnar da l'a da li vs cuss sarpdis).  Propit cuss al fa chel
las. Ma chistu a mi met in mins i me milusrs la di fu ca'an encja
chej bisgna di una buna dose di chel tipo di forma l. Cuss a' mij
chi lsi la pena e chi cjoli su li furfis di vit! A mi tocja amti che
chel tipo di creasin ch a l un bel puc different di chel ca si sta
preparnt di fa la me pura cagna Lollipop, ca' cuss rotonda e
sglnfa che o vuj (17 mars 2004) o domn a ti far una sgaravna di
cjans. E a pens ch'an d di chej ca pnsin che la creasin a fos doma
roba di na volta!

[785] La pura forma, la pura materia, e la unin pura da li primi dos,
coma za spiegt.

[786] La configurasin, l'insimit da li sostansis (tal sens
Aristotelic) che ta stu casu a sarsin i nzuj.

[787] Sot da la sfera da la luna, indul che dut a  corutbil. Ch la
materia a pol risvi forma dal di s.

[788] Ta sta zona di mis a  la unin da la materia e dal pur t
divn, ca si brmin l'un cun l'altri e si tgnin sempri les. Chiscjus
a sarsin i cjelos. Un bel puc pi tars a mi par che Pico da la
Mirandula al veva da vign fu cun l'idea che l'omp, esnt tal p alt
da la zona corutbil a la il podj di z in j o di z in s cuj nzuj.
Mentri chi staj scrivnt, per, a rvin nuvits (che par dzila justa
a'an puc di nuvitt) che a Bagdad a si sint bombard di nuf. Chista
nuvitt a segus la nuvitt da la distrusin di un hotel a Bagdad doj
ds fa, e dal mascri di 200 spagni l'altra d a Madrid, e via diznt,
ad nausem. E chista, naturl, a mi fa vign in mins ch'an d p di na
frigja di irona tal clamani "potensa pura" nualtris puora zent chi
stin garegjnt par jdi cuj cal mostra p furbsia tal distrzi e cop.
Encja Pico, i crot, al sars tentt di rivision li so idis--se p ca
nol ves da vign a jdi la me cagna Lolli che stant pasda a'a vut
sit Lols. Ic, besla, mentri ca ti vegnvin fu a ti'u lecva e
sburtva e rodolva fin ca ti vierzvin la bocjta e a tacvin a cain-
-no saj propit se cun contentsa par si rivs ta stu mont, o cu na
lamentla, ca sars comprensbi, par esi stas intromets ta'un mont ca
la duti che asurdits ca ghi dan cuss tant da fa a li CNN di stu mont.
Ma encja sa ven da pens che i cjans a si stdin lagnnt, una roba a
no' da dubit--e che a  il comportamnt di Lolli che ta la
straordinaria maniera ca sta tegnnt cont daj so cjans a si sta sul
seriu levnt da "potensa pura" a cualchicjsa di angjelic.

[789] San Toms, secnt Vandelli, al ds per che San Geronimo a si
basva suj vecjus antcs ca dizvin che "angeli sunt ante mundum
corporeum creati."

[790] Tant par da un esempli: "In principio creavit Deus caelum et
terram."

[791] I nzuj, esnt i "motus" daj cjelos, a no podarsin esi perfs
sa ghi mancjs chel stes ca son ca son stas cres par movi. Di
conseguensa, nzuj e cjelos ( e dut il rest ca ghi dipnt) a'an di esi
stas cres tal stes timp. QED.

[792] Ca sars il stes che dzi, cun pi o mancu precision, che chej
ostes di nzuj malcontns a son vigns ch a rompini li scjatulis.

[793] Di zighi atorotr di chel punt ca l Diu.

[794] Coma ca ntin i comentatus, la supirbia di Lusfar a' metda
in oposisin a la modestia daj nzuj ca son rests fedj a Diu.

[795] Par grasia divina e par merit so, a no psin p vign cors dal
mal. (E a Lusfar se ghi vvia mancjat? Forsi nja. Forsi il contrari.
Forsi Diu al veva vut na debolsa par luj, pensnt cal fos stat mij di
chej altri nzuj--forsi al spendva un puc di p par luj che paj
altris, se sju j. Roba chista ca sars comprensbil. Dopodt a susit
sps che un pari o na mari a vedi un prefert fra i so fijj. Chista
preferensa, per, a  pol vej vut un efit negatf: la genesi da la
supirbja di Lusfar a pol ben deriv da l.)

[796] E chistu afit Lusfar a la di vjlu sintt mancu daj altris--par
via, forsi, da la razn chi'ai apna sugert.

[797] Daj insegnamns fas ta li "sculis" minsondis subit s.

[798] Par via ca dzin il fals savnt di dzi il fals.

[799] In altri perulis, dal momnt ca no pol dsi che na ecls a sdi
susedda par dut, l'oscuramnt dal soreli a la di esi stat dovt a un
mircul.

[800] Secnt i comentatus, Lapos e Bindos a rin nns ca si'u cjatva
par dut ta la Toscana daj timps di Dante.

[801] "Ignorance," a si ds in ingljs, "is bliss." Ta stu casu a soma
ca sedi il contrari--almancu secnt Dante. Ma j i no soj cunvnt al
sent par sent che la posisin di Dante a  che justa. I staj pensnt a
un pur contadn di chej timps l che, sensa nisna scuela, dut se cal
sa al sa par via dal plevn dal so pas e di se ca ghi conta. Se stu
plevn a ghi ds che sa nol vu che la so anima a zdi a finila ta chel
fr ca l l'infir, alra a bisgna ca ghi fedi na ofrta al plevn e
cal otgni stu toct di tela che il plevn a lu sigra ca  un toct da
la vela da la barcja di San Pieri, e che chistu toct di tela a bisgna
ca lu impcj insma dal so armr e ogni sera a ghi dzi un paternoster
o doj. In ta stu casu se l'ja da fa stu pur contadn? Al crompa la
tela e ogni sera a ghi ds il so paternostri o avemaria. Ads, secnt
Dante e, i crot, secnt chej san Toms prima di luj, stu contadint a
nol va a pirdi doma i bs ca ghi'a dat al plevn, ma encja la so pura
anima. A mi par che chistu pur disgrasit al ven--par dzila cun
delicatsa--fret do voltis, e a la granda!

[802] Cal sars, com'che ben si sa: "Euntes in mundum universum
praedicate evangelium omni creaturae." (Grasie, Vandelli.)

[803] A ven in mins una da li storiutis di Chaucer ("The Pardoner's
Tale") ca conta di un di scju predicjadus cal fa tintin li mondis di
arznt ta li so sachtis contnt strambols dal znar.

[804] Scju fraris (di Sant'Antoni) e altris a si profitvin da la
semplicitt da la zent cul vndighi "indulgensis falsis." ("Ca jdi
ch, sjra: chistu vuest--che in realtt a l'era un vuest di na pura
bestia apna pursitda--a l na relcua di San chistu o di San chel
altri. Chel che, furtunt, a lu'a al zar a pas di sigr cualchi bil
n di mancu tal purgatri. Ca lu crompi, su, pa la salvasin da la so
pura anima." E la sjorta, benedta, coma fja a resistilu?) A
proposit, la me pura mari a ghi voleva un ben dal mont a Sant'Antni,
chel di Padova e chel di Versuta. A ghi voleva cuss tant ben che cuant
che, da psul, me fradi Esio--puart--al sufriva di epilsia, a lu'a
vistt cul bit di un frart di Sant'Antni e tegnt vistt cuss par
un n a pat che Sant'Antni a lu vuars. E Sant'Antni a lu'a vuart.
Che volta l la "moneda" a no soma ca sedi stada falsa, par via che
fin in ltin il Barba Esio a no si veva p malt. Pura mari e pur
barba Esio--requiescat in pacem!

[805] Il timp esnt curt, i vin da sigursi che il discors a si limiti
al timp ca ni vansa.

[806] La mins dal omp a no riva fin la s.

[807] "Mirs e mirs a lu servvin; dis mil voltis dis mil a ghi
stevin in front." (Danil 7:10.)

[808] La infinitt di nzuj za minsonda.

[809] Tronos, ch, a l da intndisi tal sens coletf di nzuj.

[810] L'amu che i nzuj a esprmin pa la prima lus (Diu) ca ju iradia
a varia, dipendnt da la capacitt di am dimostrda daj nzuj--che
coma chi vin jodt a no son ducjus compjs.

[811] Encja sa si divt in ta un numar infint di spilis anglicos, al
resta sempri un--coma prin ca ju cres.

[812] Il mizd.

[813] Cul riv da l'aurora cualchi stela la s a sta svannt.

[814] L'aurora. P ca dovnta d e p il cjelo a si siera, faznt
scompar li stelis, fin a la p luminsa.

[815] Il insimit daj nzuj--i nuf ordins ca zrin atorotr dal punt.

[816] Tal sens di imbarlumt.

[817] Il punt (Diu) a l'era inglust da chel che luj stes al inglusva-
-tal sens ca ghi conferiva il so splendu.

[818] La bielsa di Beatrs a va cresnt cuss tant che encja si ussin
dtis li ludis chi ghi vin fat fin ch, a no sarsin asj par descrvi
nencja una pisula part da la so luminsa bielsa.

[819] Da chel chi mi recuardi j, cuant che a San Zuan i jodvin una
biela fruta e i volvin us il p grant cumplimnt par descrivila, i
vegnvin fu cul superlatf "Ma a  propit na roba da jdi!" Chistu i
dizvin, si rivvin a sier la bocja ca ni restava spalancda tal
jdila.  

[820] Comic o tragic: un scritu di na comdia o di na tragedia.

[821] Un ca la la vista debulta.

[822] In realtt, che il surdi di una fantasta al insiminsi un
fantt a no'a di pari roba strana. Tal casu di Dante, per,
l'insiminimnt a l adiritra un turbo-insiminimnt.

[823] L'Empireo (il cjel di pur luzu).

[824] Tal Empireo Dante al jodar i bes e i nzuj (li do milsis). I
bes a ghi vegnarn mostrs coma ca somearn tal d dal judsi
universal, cuant che li animis a cjolarn su di nuf i so curps.

[825] A si  necurt che ads al veva na capacitt da jdi tant p
granda da la so solita capacitt.

[826] Si si recuardn coma che la Comedia a taca, cun Dante pierdt ta
la foresta, sensa p la capacitt di cjat la strada justa, alra i
podn ben cap ca la a la fin cjatda sta strada.

[827] Il flun, li faliscjs, i flus ta li rivis--dut chistu a l un
preavs di se cal vu dzi.

[828] L'idea, sedi se ca sedi, a' che di da l'idea di un cal ingropa
li sjs cuant cal fa il sfurs di pens, o di jdi se ca no  normal di
jdi.

[829] A stu punt a ghi'a part che l'onda a no fos p dreta e lungja
coma un flun, ma ca ves forma circolr.

[830] Se un a si gjava la so mascara al soma se ca l'era prin di meti
s la mascara.

[831] I nzuj e i bes.

[832] I comentatus a ni recuardin che il sircul a l, tra l'altri,
simbul da l'eternitt, di na roba ca no'a n insi n fin.

[833] Clif = rivn di culna = clivo tal talian di Dante (Vocabolario
della lingua friulana, di Maria Tore Barbina). L'interesnt ch a l il
fat che encja in ingljs a si dis "cliff" par signific un straplmp, o
rivn. A pol dasi che la etimologia da li do peraulis a sedi diferenta.
Il ingljs "cliff," al deriva dal ingljs antic, mentri che i pensi che
il clif furln = clivo italian al derivi dal latn. Ma i no esclt che
tant l'un che l'altri a vdin la stesa rads.

[834] Beatrs a ghi mostra il grant numar daj bes ta sta rosa.

[835] Il parads.

[836] Il numar daj bes a l cuasi complt. A mancja puc post taj
scjalns di stu empireo.

[837] Il z in parads a l paragont al z a na fiesta di nsis.

[838] Rico VII a la, di fat, intivt a vign in Italia cun l'intensin
di regol li robis, ma, secont i comentatus, a la cjatt tanta
ostilitt tra i Guelfs e altris che i so bojs proposis a son zus a
mont.

[839] Ta stu periodo il papa al sar Clement V che, par di fu, al far
fenta di zi d'acrdu cun Rico VII; ma di sot al far coma il vir, cal
guasta se che l'imperatu al vors fa.

[840] Simon Magu a si veva merett un postt tal sercli otf dal
infir; cuss tant Clement V che Bonifs VIII (chel d'Alagna) a
vegnarn buts encja p'n sot!

[841] I bes.

[842] La compagnia daj nzuj.

[843] Descrt ch a l un sbuzighs di s ca van e vegnin daj flus e
daj poscj' ind ca lsin la so mil.

[844] Diu.

[845] P di chel tant dovt a li variasins dal merit.

[846] A mi ven in mins la situasin dal Irak che, mentri chi scrif (16
di Avrl dal 04) a soma ca stedi doventnt sempri pzu. Tant par da un
par di esmplis: un daj cuatri ostagjos italians a l stat gjustisit
qualchi d fa e i altris a pol dsi ca vgnin fas fu taj prosins ds;
i americans a'an pierdt una otantna di solds ta li ultimi dos
setemnis, sensa cont chel numar amondi p alt di irakens ca son stas
fas fu tal stes timp--un milesincsent, p o mancu. co, la comunitt
internasionl a vors ristabil l'ordin, la pas, ta sta nasin
disgrasida e introdzi libertt e democrasia. Ma libertt e
democrasia--un vivi p o mancu normal e godbil, insoma--a no l
pusbul fin ca no vgnin ristabildis l'ordin e la pas. A' par na
razon coma chista che Dante al ds che il "gjoldi" tal post celestial
cal sta descrivnt al pol si realtt doma se il post stes a l
"sigr."

[847] Ta stu nustri mont--in particular, Firense.

[848] Ens = la orsa granda; so f = l'orsa psula. Sti dos
costelasins a si li jdin sempri insimit ca fan il so ziru atr da la
stela polar.

[849] Roma di bielsis di stu mont an davva p di ogni altri post.

[850] Di Diu.

[851] Stu pari a l San Bernart di Clairvaux. A l ch coma simbul da
la contemplasin.

[852] Beatrs a  metda tal ters scjaln. Tal p alt a  Maria, tal
secont Eva, tal ters Rachel, e cun ic Beatrs. Ch--secont i
comentatus--a si jt dut un incrosamnt di artimetica simbolica. (Il
tre a l la rads dal nuf; e sta rads a rapresenta la trinitt, e
Beatrs a ghi fa part dal nuf, che ta stu lavoru a la tanti
corispondnsis ca sugersin la perfesin.)

[853] Il paragon ch a l che luj a l tant lontn da la visin di
Beatrs la s tal alt di luj, coma che pur un sprofondt tal mar a  la
visin dal mont ind ca "tona."

[854] Tal Limbo, prin sercli dal Infir, a era zuda par suplic
Virgilio cal juds Dante.

[855] Servo dal pecjt.

[856] Encjam.

[857] San Bernart di Clairvaux.

[858] Coma ca ni dzin chej che di latn e di grec a s'intndin,
Veronica a vu dzi "figura vera." Si ch, la Veronica a sars chel
sujamn, ust da Crist zint su tal Calvari, ca la ritegnt la imgin da
la musa dal pur Signu, imgin ca  encja il d di vuj conservada ta
la basilica di San Pieri. La Croasia ta chej timps la a era un post na
vura lontn. Vuj, par signific la stesa roba a si dizars, forsi, che
par jodi sta Veronica a vgnin fin "da li 'mrichis."

[859] A esst na storiuta ca ds che una d un a la scuntrt San
Bernrt cal cjaminva besolt ta la banda di un bil lac. "Bun d, Sir
Bernrt," a ghi'a dit stu chi. "A no l'se amondi bil stu lagut?" San
Bernart a la scjast il cjaf e vignnt fu da li nlis a la rispundt:
"Lagt? Se lagt?"

[860] Maria.

[861] Ca sars il post ind cal va j il sorli.

[862] Una part dal scjalin p alt, ind che Dante al jt il splendu di
Maria.

[863] Stu post ind ca sta par spunt Maria a l p luminous di
cualsiasi altra banda dal scjaln, o almancu cuss a mi par di cap.

[864] Chista, a mi par a mi, a  una da li rari voltis che Dante al usa
un paragon ca nol soma adt a la situasin. Tal casu di Maria il
lustri a l una roba da desider; tal casu di Fetn, il lustri cal
ilmina il timn a l un lustri cal parta il pur Fetn a la so
distrusin.

[865] I comentatus a jdin sta oriflama coma na antica bandiera di
combatimnt franssa, colorada di ros e di zal. Ta stu casu, la lus di
Maria.

[866] Ca  doma just, par via che Bernart a l partt a la
contemplasin. A' da not da l'ultima riga che encja Dante al sta
otegnnt chista capacitt.

[867] Grasis a Maria, la ferida lasda tal omp dal pecjt originl a'
stada metuda in via di guarigjn.

[868] Eva.

[869] Il cjantu (o cjantadu) a l David, cal veva comett il fl di
fa cop Uriah par imposessi da la so femina, Betseba. La bisvula di
David a era Ruth.

[870] La rosa.

[871] Il mur cal divt i rdins daj bes--chej dal Vecju Testamnt e
chej dal Nouf Testamnt.

[872] Plen, complt.

[873] Scju poscj' a no son encjam stas ocups da bes ca'an da vign.

[874] La separasin a  tra chej--inclusis li feminis ebrjs--che
crodt a ghi vvin a un Crist futr e chej, sot di lu, ca ghi vvin
crodt a un Crist za vegnt.

[875] San Zuan Batsta e i sans ca vegnarn subit nomins a segnin la
granda separasin no doma fra il Vecju e Nuf Testamins, ma a mostrin
pur la corispondensa fra li feminis e i mis.

[876] Ta chel interval di doj js fra la so murt e la murt di Crist,
San Zuan a la lambict--se lambic a  pusbul--tal limbo.

[877] An d di comentatus ca si gratin il cjaf pensnt a stu pensj. A
se pusbul che il numar daj "els" al sedi il stes tant par chej ca'an
vivt prin di Crist che par chej ca'an vivt dopo la murt di Crist--e
ca prin via a nasi e a vivi in numars sempri p als? Ji i crot che
scju comentatus a'an ogni razn di gratsi il cjaf, ma i'ai il timu
che cul tant grat a pierdarn ducju i so cjavij, e a la fin a no ghi
ni savarn ne p ne mancu di prima.

[878] Par via di esi  murs prin di vej savt distnguj fra ben e mal.

[879] Chej che p'n bas a sarsin chej nuars da fruts che se di merit
an dn, a lu'an par via daj genitus.

[880] I vars prefert il paragon cal fa Dante fra la inevitabilitt e
gjustisia di dut se ca  cu la curispundensa fra dit e anl. Ma stu
paragon a no la curispundt a li me esignsis di rima. E alra a
bisgna contentsi di cuss.

[881] Di latinismos l'originl an da encjam di p! (La zent
imprimurda--"festinada" par Dante--a sars che rivda ch prima dal so
timp: i fruts.)

[882] Sta peraula  i no l'ai cambiada par nja: il furln a ghi torna
til encja a Dante ogni tant!

[883] Diu, al spiega San Bernart, al confers li so grasis coma cal vu
luj. Li so razns a son se ca son. A Dante--e al rest di nualtris--a
ghi basta jdi l'efit da li grasis conferdis: a no ocr cal savdi li
razns.

[884] Esau e Jacu (Gen. XXV: 25) a vvin mostrt di odisi cuant ca
rin encjam dentri di so mari.

[885] Ta la prima ett--che da Adam a Abram.

[886] Coma che la circuncisin a ghi confers virtt ai mascjus a mi'
difisilt cap.

[887] L'Arcnzul Gabriel.

[888] Maria, ch clamada Augusta pal fat che ic a regna ta stu impero.
I doj minsons a son Adm e San Pieri.

[889] San Pieri, sintt a la destra di Maria, al ven fat risalt da
Dante p di Adm, sintt a la so sinistra.

[890] San Zuan l'Evangelista, cal veva vut la vision daj momns brus
che la Glisia a vars vut da afront taj timps da vign.

[891] Visn di San Pieri.

[892] Mos, sintt visn di Adm.

[893] na, la mari di Maria.

[894] Lusia a ghi veva racomandt di jud Dante tal so momnt di p
grant avilimnt.

[895] Vut = risevt. Il sartu a si adta a fa'l so indumnt cu la
stofa ca ghi  stada data. Cuss San Bernart a si adta a la capacitt
di scolt e cap ca la Dante.

[896] Maria.

[897] Su li cualits di Maria, descrtis ch taj tre parads di stu
terst, i sugers di consult i comentatus.

[898] Tu i ti sos ch che.

[899] N'altri parads: il fatu di Maria a si a fat fa da ch che luj a
la fat.

[900] La "rosa candida" dal Empireo.

[901] Tal sens di lus dal mizd, cuant che il soreli a l tal punt p
cjalt.

[902] Pal me jdi. San Bernart, coma ca si jt, al f dut il pusbul
par jud Dante.

[903] Ta la so maniera silensiosa, encja Beatrs e i altris bes a stan
supplicant Maria, coma cal sta faznt San Bernart.

[904] I pensi che Dante al intnt dzi che Maria a grads il pre di
ducjus--no doma daj bes. Ma a pensala ben, nualtris ca j cuant chi
pren i pren pa l'intercesin di chistu o di chel altri sant o bet.
Si ch, a la fin daj cons, i no sin propit tant lontns l'un dal altri.
Si no a no ni resta che sper che cualchi sant o bet la s a ni
perdoni.

[905] Tal alt di Diu stes.

[906] La lus di Diu a  sostansa in se stesa, mentri che ogni altra lus
a no' che riflesin di chista.

[907] I orcuj da la Sibila, scris su fujs, a vegnvin spierds dal
vint.

[908] S'internasi scuadrna: stes vocbuj dal original. La metafora a
funsiona tant ben tal furln che tal talin.

[909] Espresins tomistichis: sostansis = se ca  in se stes; acidns =
manifestasins (variabilis) da li sostansis.

[910] La "naf" daj argonautos a ghi veva fat ombrena al oceano, roba ca
veva last Netn a bocja vierta. Che tersina ch a  comentada a lunc
da Vandelli e altris. J i interpreti l'espresin "letargu" coma na
maniera di dzi di Dante che ta stu moment, jodnt la conesin
universal fra sostansis e acidns, roba che nencja i p grancj'
filosofos a jdin cun clarsa, a si sint cuss esaltt da rest sensa
perulis, a bocja vierta, coma ca l'era restt Netn stes tal jdi, pa
la prima volta, un'ombrena insima di luj. E par via da la straordinaria
importansa di sta visin, Dante al pensa che un istant (punt) e basta
di straviamnt (letargu) al sars l'ecuivalnt di vincjasnc scuj di
straviamnt da chel altri straordinri momnt, chel di Netn e Argos.

[911] Diu al restva il stes ta la so eterna imutabilitt; ma j, cul
vuardlu, i rivvi a jdighi aspis chi no vevi maj jodt prin di ads.

[912] Iris = l'arcobaln. (Iris = il F; ir's = iris = il Pari.)

[913] L'altri ziru (il ters) al sars il Spirit Sant.

[914] Paragont a la realtt di chel che j i'ai jodt, chel chi'ai
jodt a no l che puc e nuja rispit a la realtat di se che j i'ai
jodt. Esempli: I faj na corsa fin j in pas cu la machina. Pa la
strada i jot na fantasna ca mi par cuss tant bila da fami zir il
cjaf e cuasi cuasi z tal fosl. Eco, Dante a mi dizars che la vision
chi'ai vut di sta fantasna a no si visna nencja un puc a la so
realtt. Alra j i pensi: ma sti, se la vision stesa a'a cuasi cuasi
bastt a fami z fu di strada, se susedarsia si ves da jdi la
realtt stesa di sta bila nina? Cramnt, i zars a fracasmi!

[915] Secont i comentatus, ta la apostrofe di sta tersina a  una
definisin di Diu e da la Trinitt. J, che chista tersina i stenti a
capla benn, i sugers i comentatus, ch'an san di p di me.

[916] E ca no podvin cjat.









***END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA DIVINA COMDIA: PARADS***


******* This file should be named 16189-8.txt or 16189-8.zip *******


This and all associated files of various formats will be found in:
http://www.gutenberg.org/dirs/1/6/1/8/16189


Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
http://gutenberg.net/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.
This particular work is one of the few copyrighted individual works
included with the permission of the copyright holder.  Information on
the copyright owner for this particular work and the terms of use
imposed by the copyright holder on this work are set forth at the
beginning of this work.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.net

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.net),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS,' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need, is critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at http://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
http://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at http://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org

Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit http://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including including checks, online payments and credit card
donations.  To donate, please visit: http://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart is the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Each eBook is in a subdirectory of the same number as the eBook's
eBook number, often in several formats including plain vanilla ASCII,
compressed (zipped), HTML and others.

Corrected EDITIONS of our eBooks replace the old file and take over
the old filename and etext number.  The replaced older file is renamed.
VERSIONS based on separate sources are treated as new eBooks receiving
new filenames and etext numbers.

Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

http://www.gutenberg.net

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

EBooks posted prior to November 2003, with eBook numbers BELOW #10000,
are filed in directories based on their release date.  If you want to
download any of these eBooks directly, rather than using the regular
search system you may utilize the following addresses and just
download by the etext year.

http://www.ibiblio.org/gutenberg/etext06

    (Or /etext 05, 04, 03, 02, 01, 00, 99,
     98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90)

EBooks posted since November 2003, with etext numbers OVER #10000, are
filed in a different way.  The year of a release date is no longer part
of the directory path.  The path is based on the etext number (which is
identical to the filename).  The path to the file is made up of single
digits corresponding to all but the last digit in the filename.  For
example an eBook of filename 10234 would be found at:

http://www.gutenberg.net/1/0/2/3/10234

or filename 24689 would be found at:
http://www.gutenberg.net/2/4/6/8/24689

An alternative method of locating eBooks:
http://www.gutenberg.net/GUTINDEX.ALL

*** END: FULL LICENSE ***
