The Project Gutenberg EBook of L'institution des enfans, ou conseils d'un père à son fils, by Nicolas François de Neufchâteau This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org Title: L'institution des enfans, ou conseils d'un père à son fils Imités des vers que Muret a écrits en latin, pour l'usage de son neveu, et qui peuvent servir à tous les jeunes écoliers Author: Nicolas François de Neufchâteau Release Date: November 28, 2006 [EBook #19955] Language: French Character set encoding: ISO-8859-1 *** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK L'INSTITUTION DES ENFANS, OU *** Produced by Laurent Vogel (This file was produced from images generously made available by the Bibliothèque nationale de France (BnF/Gallica) at http://gallica.bnf.fr)
Imités des vers que Muret a écrits en latin, pour l'usage de son neveu, et qui peuvent servir à tous les jeunes Ecoliers.
Par N. François (de Neufchâteau.)
De l'imprimerie du cit. H. Agasse, rue des Poitevins, no. 13.
An VI de la République Française.
L'auteur de ces quatrains ne s'est point proposé de rendre la précision, mais le sens et le sentiment des distiques latins du célebre Muret. Occupé d'un ouvrage intitulé: Leçons des Ecoles primaires, il en a détaché ce morceau, qui pourra servir également dans les classes latines et dans les écoles françaises. Il avait publié, dès 1783, l'Anthologie morale, recueil du même genre, qui a eu du succès, et qui doit reparaître corrigé avec soin.
M. ANTONII MURETI
Comprehensa versibus ad captum Puerulorum, qui primis litteris imbuuntur, accommodatis.
Ad M. Antonium Fratris Filium.
Dum tener es, Murete, avidis hæc auribus hauri:
Nec memori modò conde animo, sed et exprime factis.
Imprimis venerare Deum: venerare parentes:
Et quos ipsa loco tibi dat natura parentum.
Mentiri noli: numquam mendacia prosunt.
Si quid peccaris, venia est tibi prompta fatenti.
Disce libens. Quid dulcius est, quàm discere multa?
Discentem comitantur opes, comitantur honores.
Si quis te objurget, malè cùm quid feceris, illi
Gratiam habe, et ne iterùm queat objurgare, caveto.
Ne temerè hunc credas, tibi qui blanditur, amicum.
Peccantem puerum quisquis non corrigit, odit.
Qui semel incautum blando sermone fefellit,
Ille idem, dabitur quoties occasio, fallet.
Nec cuivis sapiens, nec nulli credere debet.
Fallitur alter sæpè, fidem sibi detrahit alter.
Si quid fortè mali facies, aut mente volutes,
Ut lateas homines, certè Deus omnia cernit.
Non nisi spectatis arcana sodalibus effer:
Quodque tacere voles alios, priùs ipse taceto.
Nil cupidè specta, nisi quod fecisse decorum est:
Turpia corrumpunt teneras spectacula mentes.
Averte impuris procul à sermonibus aures:
Et qui illis gaudent, horum consortia vita.
Principio studii radix inamœna videtur,
Sed profert dulces parvo post tempore fructus.
Ludo indulsisti? Subitò evolat illa voluptas.
Legisti? Utilitas studio percepta manebit.
Ut moderata quies prodest, viresque ministrat,
Sic hebetat corpus nimia, ingeniumque retundit.
Si prodesse aliis studeas, tibi proderis ipsi:
At nisi ames alios, et te quoque nullus amabit.
Successus faustos numquam admirare malorum:
Sera licet, tamen olim illos sua pœna sequetur.
Si tibi grata quies, juvenis ne parce labori:
Dux ad honoratam est homini labor ipse quietem.
Inspice te in speculo: et bona seu tibi forma videtur,
Moribus obscœnis illam fœdare caveto.
Seu tibi subtraxit vultus natura decorem,
Ingenio ut formæ compenses damna, labora.
Nil facito quod turpe putes fecisse videri:
Et cura, ut multis tibi sis pro testibus ipse.
Ut nos pauca loqui, plura autem audire moneret,
Linguam unam natura, duas dedit omnibus aures.
Quæ servare voles, ne crebrò invisere parce.
Namque minùs furem metuunt, quæ sæpè videntur.
Blanditur primò, sed perdit inertia famam:
Aspera res primò est, sed fert industria laudem.
Aut vinum ne tange, aut multâ prolue lymphâ:
Cùm vino indulges, igni puer adjicis ignem.
Fac tibi sit vultus comis, sermoque modestus:
Sic multos facilè tibi conciliabis amicos.
Semper opum studio præfer virtutis amorem:
Non opibus virtus, sed opes virtute parantur.
Disce, et quæ discis memori sub pectore conde,
Aut facies tantumdem ac si cribro hauseris undam.
Irasci noli temerè: nil fœdius irâ;
Quam quæcunque movere solent, ea temnere laus est.
Venti agitant celsis positas in mentibus ornos,
A quibus in mediâ tuta est arbuscula valle.
Sic et opes agitant majora pericula magnas:
Tutior angustos comitatur vita Penates.
Pauca loqui puero, sed tempestiva, decorum est:
Hac etenim ingenium res indicat, illa pudorem.
Scire cupis, quæ sit famæ via certa parandæ?
Talem te præsta, qualem te poscis haberi.
Verbera non metuet, metuet qui jussa magistri;
Hæc qui contemnet, meritò miser ille timebit.
Quàm felix puer est, virtus in quo anteit annos!
Illum omnes meritis certatim laudibus ornant.
Et spectant cupidè, et felicia cuncta precantur;
At contrà nemo alloquio dignatur inertes.
Spernuntur cunctis, et vulgi fabula fiunt;
Vix oculis pater ipse illos satis aspicit æquis.
Non tantùm in præsens obsunt peccata: sed hoc plus,
Ad mala quod proclivem animum adsuetudine reddunt.
Quæ bona sunt, sectare: etiàm si dura videntur
Principio: longus paulatim ea molliet usus.
Acceptum officium memora atque extolle: sed abs te
Collatum extenua, et potiùs sine prædicet alter.
Utilitas quoties pugnare videtur honesto,
Ne dubitare quidem fas est, quin vincat honestas.
Pauca quidem hæc: sed quæ studio servata perenni
Mirificos fructus progressu temporis edent.
Adspiret tantum cœptis Deus, omnia cujus
Consilio æterno et certâ ratione reguntur.
Quem tu et luce puer primâ, cum strata relinquis
Impiger, et dulcem repetis cum vespere somnum,
Supplicibus facito places ante omnia votis.
Ille tibi ingeniumque sagax, corpusque salubre,
Et multò meliora dabit. Diffidere noli.
Tu modò ad illius semper refer omnia laudem.